Hoàn hảo, tiện lợi và thân thiện

Những quan niệm

Mỗi ngày mỗi người đi đại, tiểu tiện từ 6-8 lần. Nếu đường đi, nơi làm việc, bến tàu, xe, nơi vui chơi giải trí... không có nhà vệ sinh công cộng (NVSCC) thì thật bức bối. NVSCC là vấn đề dân sinh, song cũng là vấn đề kinh tế - xã hội. Năm 2000, Tổng cục Du lịch Trung Quốc điều tra thái độ của khách du lịch về vấn đề NVSCC, chỉ có 10,4% là hài lòng, còn 49,4% không hài lòng. Cũng vì chưa chú ý đúng mức NVSCC mà năm 2003, Trung Quốc đã thất bại trong đăng cai tổ chức Thế vận hội Olympic, phải mất thời gian dài chật vật lo toan, mãi tới năm 2008 mới giành được quyền này. Từ bài học đắt giá đó, Bắc Kinh nêu khẩu hiệu “xây dựng NVSCC là vấn đề tự tôn dân tộc”. Còn tại Singapore, năm 1996 Thủ tướng Goh Chock Tong đã từng tuyên bố: “tình trạng NVSCC của đất nước là thước đo văn hóa của người dân”. Hiệp hội Nhà Vệ sinh Anh thì thực tiễn hơn đã từng coi “NVSCC góp phần tạo nên đẳng cấp của trụ sở cơ quan, vì chính nơi này đã để lại ấn tượng đầu tiên, khó phai mờ đối với khách đến giao dịch”.

Nhận thức được tầm quan trọng của NVSCC, nhiều nước đã xây dựng luật về vấn đề này. Trong các bộ luật toát lên các điểm chính sau:

- Bắt buộc phải có NVSCC: Tại Singapore, Luật quy định chi tiết “phải xây dựng NVSCC ở bến xe, bến tàu, siêu thị, nơi ăn uống (nhà hàng, quán cà phê, hộp đêm), trung tâm hội nghị, nhà hát, rạp chiếu phim, khu du lịch, công viên, trạm dừng xe buýt, trạm xăng, sân vận động, nhà bơi chung...”. Còn luật xây dựng các bang (Mỹ) quy định yêu cầu ban tổ chức các cuộc vui chơi giải trí, hội hè, sinh hoạt tôn giáo ngoài trời phải có đủ nhà vệ sinh, cứ 100 người thì phải có ít nhất 1 nhà vệ sinh. Trên các tuyến phố ở Bắc Kinh quy định từ 600-800m (tuyến phố lớn) và từ 800-1.000m (đối với tuyến phố nhỏ) phải có NVSCC để khách chỉ cần tốn 8-10 phút là có thể tìm được. Như vậy NVSCC không phải bố trí ngẫu hứng mà được định hình, được duyệt ngay từ khi thiết kế.

- Tiêu chuẩn hóa NVSCC: Các tiêu chuẩn này cũng được quy định rất chi tiết, cụ thể. Ví dụ “Phòng vệ sinh bồn tiểu phải bố trí xa tầm nhìn lối vào chính. Ánh sáng tối thiểu phải 300 lux. Phải có bồn cầu và bồn tiểu. Bồn cầu phải là bệ ngồi. Nếu có hai phòng trở lên thì phải có bàn cầu theo kiểu ngồi xổm. Mỗi bàn cầu phải có van xả nước cảm ứng, vòi xả nước bằng tay. Riêng trong bàn cầu ngồi xổm phải có vòi nước, vòi xịt. Mỗi bồn tiểu cũng phải có van xả nước cảm ứng. Phải có bồn rửa tay, vòi nước xà phòng hay bình nước xà phòng, phải có tối thiểu một máy sấy khô tay hay khăn giấy và thùng rác đặt gần bồn rửa tay. Trong phòng dành riêng cho nữ phải có thùng bỏ đồ vệ sinh nữ” (Bộ luật của Singapore). Còn quy phạm xây dựng của Bắc Kinh cũng nêu rõ “thiết kế nhà vệ sinh phải chú trọng đến tính nhân văn, có tính toán đến nhu cầu của người già, phụ nữ, trẻ em, người tàn tật, có lối đi riêng dành cho người tàn tật, người đi xe lăn, có tay vịn, có bồn rửa tay xả nước cảm ứng, thậm chí một số có thiết kế giường cho trẻ sơ sinh, có thể thay tã lót cho con...”.

Xã hội hóa NVSCC

Tại Mỹ người dân có thể ghé vào bất cứ nơi kinh doanh nào khác của tư nhân (nhà hàng, tiệm cà phê, nơi bán thức ăn nhanh, trạm bán xăng...) để vệ sinh mà không nhất thiết phải có giao dịch với nơi đó và không phải trả bất cứ phí nào. Còn ở Anh cách làm có vẻ khéo hơn, NVSCC thường bố trí ở tầng hầm trong các siêu thị. Khách đi đường đi qua cửa chính ở tầng trệt, qua khu mua sắm, rồi mới đến đầu cầu thang dẫn xuống tầng hầm. Vì thế vừa phục vụ khách đi đường, vừa có cơ hội bán hàng. Hàng năm Hiệp hội NVSCC quyên tiền của các tổ chức từ thiện, đơn vị kinh doanh, các trung tâm giải trí, bệnh viện... nhằm xây dựng NVSCC. Mức đóng góp cao nhất của 1 đơn vị là 700 bảng Anh (tương đương với 24 triệu VND), 1 người là 41 bảng Anh (1,4 triệu VND). Ngược lại một số trường hợp nhà nước lại chi tiền cho tư nhân, nếu xét thấy đó là vị trí nhạy cảm. Nhờ thế mà ở các nước này đã thực hiện được khẩu hiệu “nơi nào cũng có NVSCC” và chống được tệ nạn “bậy ra” không đúng chỗ.

Tuy nhiên, nếu trường hợp nào đi đại tiện không dội nước sẽ bị phạt rất nặng. Tại Singapore phạt 150 đôla SGP (tương đương 1,9 triệu VND); tiểu không đúng chỗ (ở Bắc kinh) phạt 20 - 40 tệ (44.000-110.000 VND), tại Anh phạt 500 bảng Anh (17 triệu VND). Nhưng theo các nước, quan trọng nhất vẫn là tổ chức vận động quần chúng. Ngoài ra người ta còn xếp “sao” cho các NVSCC. Năm 2007, tại Anh có 500 NVSCC đạt hạng 5 sao, 600 đạt hạng 4 sao và 250 đạt hạng 3 sao. Song song, nhà nước có chính sách đãi ngộ xứng đáng cho nhân viên quét dọn. Ở Singapore lương tháng cho người quét dọn là 700 đôla SGP (9 triệu VND), đích thân Thủ tướng hàng năm trao giải cho nhân viên xuất sắc nhất. Còn ở Bắc Kinh gắn việc trả lương thích đáng với việc nêu lên trách nhiệm : “phải đảm bảo bất cứ thời gian nào cũng phải sạch sẽ, không có ruồi, chỉ có nhiều nhất 2 con muỗi, thời gian lưu giấy thải không quá 30 phút”. Ngay từ năm 1987, Anh đã đặt ra giải thưởng danh dự NVSCC hàng năm với tiêu chí “hoàn hảo, tiện lợi và thân thiện”. Sao và giải thưởng danh dự có ý nghĩa lớn trong việc thu hút khách du lịch.

Bùi Văn Uy