Nhằm giúp các nước đang phát triển bảo tồn di sản văn hóa, đồng thời thể hiện sự trân trọng đối với nền văn hóa các quốc gia khác, năm 2001, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ thành lập Quỹ Bảo tồn Văn hóa của Đại sứ (gọi tắt là AFPC). Đến nay, Quỹ đã hỗ trợ hơn 650 dự án bảo tồn văn hóa trên toàn thế giới với tổng giá trị tài trợ lên đến 29 triệu USD, trong đó có 10 dự án tại Việt Nam. Nhờ sự hỗ trợ này, nhiều hiện vật, di sản quý hiếm của Việt Nam đã thoát khỏi nguy cơ mai một, phá hủy bởi thời gian.
Trong công cuộc hỗ trợ, giúp đỡ Việt Nam bảo tồn các di sản văn hóa, thông qua nhiều dự án khác nhau, Quỹ AFPC đã đóng góp vào việc tu bổ, bảo tồn các phương diện khác nhau của vốn di sản phong phú mà Việt Nam đang nắm giữ. Tuy nhiên, điểm lại 10 dự án, có thể nhận thấy, Quỹ đặc biệt quan tâm, ưu ái và dành sự tài trợ lớn cho việc khôi phục, bảo tồn các đồ thờ tự cổ quý hiếm. Tính đến nay, Quỹ đã triển khai 4 dự án liên quan đến mảng di sản này: Dự án bảo tồn hiện vật tôn giáo tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam; Dự án Bảo tồn đồ thờ bằng gỗ thế kỷ XVII-XIX tại Bảo tàng Nam Định; Dự án phục chế và bảo tồn bộ sưu tập đồ thờ cổ tại Bảo tàng Thái Bình; Dự án tu bổ tượng và đồ thờ chùa Dâu tại huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh với tổng giá trị tài trợ lên tới hơn 100.000USD.
Theo ông Vũ Đức Thơm - Giám đốc Bảo tàng tỉnh Thái Bình, những món đồ thờ tự cổ là những hiện vật không chỉ có giá trị của địa phương mà còn là những báu vật quốc gia. Chúng mang đậm dấu ấn của thời gian, lịch sử; vừa là một tác phẩm nghệ thuật dân gian độc đáo với những nét chạm trổ tinh xảo, vừa là những hiện vật quý phản ánh đời sống văn hóa tinh thần và tín ngưỡng tôn giáo, tâm linh của người dân Việt ở khu vực châu thổ sông Hồng. Nhờ có sự hỗ trợ của Quỹ AFPC mà hàng trăm hiện vật thờ tự quý hiếm như ngai thờ, bàn thờ, mâm thờ, bộ nghi trương, khán thờ, sập gỗ, tủ, các hoành phi, câu đối, bài vị... có niên đại 200 - 500 tuổi đang trong tình trạng xuống cấp, hư hỏng nặng đã thoát khỏi nguy cơ bị phá hủy hoàn toàn. Không những thế, trên cơ sở “giữ gìn tối đa các yếu tố gốc” kết hợp hài hòa giữa phương pháp bảo quản hiện vật bảo tàng với kỹ thuật dân gian truyền thống, những đường nét sáng tạo nghệ thuật mang dấu ấn lịch sử của các nghệ nhân xưa đã được phục dựng, bảo tồn gần như nguyên vẹn.
Lý giải việc lựa chọn các di sản thờ tự cổ để hỗ trợ khôi phục bảo tồn, bà Claire Pierangelo – Phó Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam cho biết: “ Đó thực sự là hiện vật độc đáo về nghệ thuật. Thông qua các dự án tài trợ này, hai nước Việt Nam – Hoa Kỳ đã có thêm những cơ hội, điều kiện tốt nhất để tăng cường sự hợp tác nghiên cứu, tìm hiểu trên lĩnh vực văn hóa, mỹ thuật, phong tục tập quán, tôn giáo, tín ngưỡng giữa 2 quốc gia, từ đó nhằm hưởng thụ những giá trị của di sản, hướng tới chân, thiện, mỹ trong thời kỳ hội nhập và phát triển”.
Liên Nhi