Số liệu thống kê qua các mùa tuyển sinh lớp 10 công lập gần đây cho thấy, áp lực này xuất phát từ sự chênh lệch lớn giữa nhu cầu người học và chỉ tiêu tuyển sinh thực tế.
Đơn cử như năm học trước, toàn thành phố Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, nhưng các trường công lập chỉ có khả năng đáp ứng hơn 81.000 chỉ tiêu. Điều này đồng nghĩa với việc gần một nửa số học sinh phải tìm kiếm cơ hội học tập ở các mô hình trường ngoài công lập, trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc giáo dục nghề nghiệp.
Giảm tải áp lực tâm lý cận ngày thi
Nhìn nhận về thực trạng này, NGƯT.TS Nguyễn Tùng Lâm - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý giáo dục Việt Nam cho rằng, việc đáp ứng đầy đủ nhu cầu học tập của người dân trong bối cảnh quy mô học sinh tăng nhanh là bài toán không dễ dàng đối với chính quyền Thủ đô. Tuy nhiên, bản chất câu chuyện không nằm ở chỗ Hà Nội thiếu chỗ học.
"Thực tế, hệ thống cơ sở vật chất của thành phố đã được đầu tư khang trang, đội ngũ giáo viên cũng ngày càng được nâng cao chất lượng. Vấn đề lớn là tâm lý người dân vẫn tập trung vào mục tiêu phải vào bằng được trường công lập. Chính điều đó đã đẩy áp lực kỳ thi lên mức đỉnh điểm", TS. Nguyễn Tùng Lâm phân tích.
Cũng theo ông Lâm, cần nhìn nhận áp lực giáo dục một cách toàn diện và nhân văn hơn, thay vì chỉ chăm chăm vào điểm số của một kỳ thi. Tại các khu công nghiệp, khu vực tập trung đông lao động nhập cư, hệ thống trường học đã thực sự đáp ứng đủ và thuận tiện cho con em công nhân hay chưa? Hay với đối tượng học sinh yếu thế, học sinh khuyết tật, số lượng các trường chuyên biệt hiện nay vẫn còn rất hạn chế. Đây mới chính là những điểm nghẽn cần được khỏa lấp trong bài toán công bằng giáo dục.
Lịch thi lớp 10 năm 2026 của Hà Nội.
Là người trực tiếp đồng hành, chứng kiến học sinh miệt mài ôn luyện trong giai đoạn nước rút này, cô Nguyễn Lan, giáo viên chủ nhiệm lớp 9 tại một trường THCS ở Hà Nội, thấu hiểu hơn ai hết áp lực của các em: "Chỉ còn chưa đầy hai tuần nữa là bước vào phòng thi, điều các em cần nhất lúc này không phải là nhồi nhét thêm kiến thức mà là một tinh thần thép và sự bền bỉ. Đừng biến phòng thi thành võ đài, hãy coi đó là nơi để khẳng định bản thân sau 9 năm đèn sách", cô Lan nhắn nhủ.
Cô Lan khuyên các học sinh cần phân bổ thời gian hợp lý, ngừng việc thức thâu đêm để luyện đề, chú trọng ăn uống và ngủ đủ giấc để đảm bảo điểm rơi phong độ tốt nhất cả về thể lực lẫn trí lực. Đối với phụ huynh, đây là lúc cần bớt đi những kỳ vọng áp đặt, tăng cường sự động viên để làm chỗ dựa tinh thần vững chắc cho con.
Kéo giảm khoảng cách chất lượng và tăng quyền tự chủ
Để từng bước tháo gỡ nút thắt này, TS. Nguyễn Tùng Lâm khẳng định câu chuyện không thể giải quyết ngay trong một sớm một chiều, nhưng thành phố hoàn toàn có thể kiên trì thực hiện theo lộ trình với các giải pháp căn cơ. Trước hết là thay đổi tư duy nhận thức của phụ huynh, học sinh và giáo viên. Hiện nay, nhiều gia đình vẫn coi việc đỗ trường công lập là thước đo duy nhất cho sự thành công của con em. Trong khi đó, cốt lõi của giáo dục là học để phát triển bản thân, hình thành năng lực và phẩm chất. Mỗi học sinh cần được giáo dục để biết tự đặt mục tiêu phù hợp với sở trường, năng lực của mình thay vì thụ động chạy theo kỳ vọng của cha mẹ.
Dẫn chứng từ thực tế, TS. Nguyễn Tùng Lâm chia sẻ về mô hình tại trường THPT Đinh Tiên Hoàng - nơi ông làm Chủ tịch Hội đồng giáo dục: "Đầu vào điểm thi của trường không cao, có em thậm chí không tham gia thi tuyển, nhưng tỷ lệ tốt nghiệp THPT vẫn đạt mức cao, nhiều học sinh vẫn đỗ vào các trường đại học tốp đầu.
Bí quyết nằm ở chỗ chúng tôi chăm sóc giáo dục học sinh bằng phong cách sống "5 tự": Biết tự học sáng tạo, tự chủ, tự trọng, tự tin và tự chịu trách nhiệm. Khi học sinh hiểu giá trị của việc học nằm ở sự phát triển của chính mình chứ không phải ở cái tên trường, áp lực thi cử sẽ tự khắc giảm đi".
Song song với việc chuyển dịch tâm lý, giải pháp quan trọng tiếp theo là Hà Nội cần kéo giảm khoảng cách chất lượng giữa các trường. Thành phố cần có kế hoạch dài hạn để đầu tư, nâng cao năng lực cho các trường còn yếu kém, bảo đảm sự đồng đều về chất lượng dạy và học theo đúng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông mới để tạo dựng niềm tin vững chắc cho phụ huynh.
Cuối cùng, nhà quản lý cần xóa bỏ tâm lý phân biệt công - tư và tăng cường tự chủ cho các nhà trường. Cần mạnh dạn trao quyền tự chủ sâu rộng hơn cho các trường công lập gắn với trách nhiệm giải trình của hiệu trưởng; đồng thời có chính sách hỗ trợ, điều tiết học phí đối với hệ thống trường tư thục, đặc biệt tại các địa bàn đang thiếu trường công, đảm bảo các trường hoạt động vì người học chứ không chạy theo lợi nhuận thuần túy.
