Các nguyên nhân gây ho thường gặp
TS. Nguyễn Thanh Hồi, Phó Tổng thư ký Hội hô hấp Việt Nam cho biết, ho là một hoạt động phản xạ bảo vệ nhằm làm sạch các chất gây kích thích hoặc làm nghẽn đường dẫn không khí. Nếu đờm được tạo ra, ho được gọi là ho có đờm. Nếu không có đờm, thì được gọi là ho khan.
Ho là biểu hiện thường thấy nhất của các bệnh phổi và một số bệnh ngoài phổi. Ho có thể gây ra bởi một kích thích ở đường dẫn không khí phía trên: họng và khí quản, có thể là do hít phải các hạt nhỏ hoặc là do chất nhầy từ mũi chảy xuống. Ho cũng thường được gây ra bởi sự sưng viêm của đường dẫn khí phía trên, phổ biến là do hậu quả của một lây nhiễm vi- rút như bệnh cúm hay cảm lạnh, ít gặp hơn là một dị vật nhỏ, ví dụ như côn trùng, khói bụi bị hít vào và gây ho dữ dội hoặc trong trường hợp có dịch dạ dày trào ngược lên trên họng gây cảm giác ngứa, vướng ở họng và gây ho kéo dài (hội chứng trào ngược dạ dày - thực quản).
Ho trầm trọng hơn có thể báo hiệu cho những tổn thương ở phổi gây ra bởi các bệnh nhiễm trùng như viêm phổi, viêm phế quản cấp. Hen phế quản (bệnh suyễn), là hội chứng mà các đường dẫn khí ở phổi bị hẹp lại và phù nề, gây ra cơn ho, mà thường nặng hơn vào ban đêm và lúc vận động. Những người hút thuốc lá, thuốc lào hoặc hít phải khói bụi kéo dài, nay xuất hiện ho thường xuyên cần lưu ý và đi khám bệnh vì họ có thể đã mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hoặc thậm chí ung thư phổi. Việc hút thuốc gây ra tổn thương cho các tế bào lông chuyển (lông nhỏ li ti) bên trong các đường dẫn khí, các lông chuyển này có đóng góp trong quá trình bình thường của phổi là làm sạch các chất nhầy dư thừa. Ho cũng có thể do dùng một số thuốc như thuốc ức chế men chuyển trong điều trị tăng huyết áp hoặc những trường hợp suy tim cũng có thể có ho, khó thở…
Tóm lại, phần lớn các cơn ho là do một sự kích thích ngắn hạn ở đường hô hấp và thường tự biến mất. Trong các trường hợp khác, ho có thể là dấu hiệu của một rối loạn nghiêm trọng của phổi mà cần được điều trị về y tế. Hầu hết các trường hợp khi xuất hiện ho đều cần được đi khám để phát hiện các bệnh lý, mà khi điều trị những bệnh này sẽ giảm ho.
Chỉ dùng thuốc giảm ho trong trường hợp ho không có đờm (ho khi cảm cúm, ho do kích ứng, dị ứng), ho nhiều làm người bệnh mệt mỏi, mất ngủ. Không dùng thuốc làm giảm ho trong trường hợp ho có đờm (trong bệnh viêm phế quản mạn, giãn phế quản…) vì ho được coi như cơ chế bảo vệ có lợi, làm sạch đường thở.
Các thuốc giảm ho
Các thuốc giảm ho được chia làm hai loại là thuốc giảm ho ngoại biên và thuốc giảm ho trung ương
- Thuốc giảm ho ngoại biên: có tác dụng làm giảm nhạy cảm của các receptor gây phản xạ ho ở đường hô hấp. Một số thuốc làm dịu ho do có tác dụng bảo vệ, bao phủ các receptor cảm giác ở họng, hầu như glycerol, mật ong, các siro đường mía. Thuốc gây tê các ngọn dây thần kinh gây phản xạ ho như benzonatat, bạc hà (menthol), lidocain, bupivacain…
- Thuốc giảm ho trung ương: Đây là các thuốc có tác dụng ức chế trực tiếp, làm nâng cao ngưỡng kích thích của trung tâm ho ở hành tuỷ, đồng thời có tác dụng an thần, ức chế nhẹ trung tâm hô hấp. Thuộc nhóm này gồm các thuốc sau:
Codein được dùng trong điều trị triệu chứng ho khan gây khó chịu mất ngủ nhưng không dùng cho trẻ em dưới 1 tuổi, người bệnh suy hô hấp, bệnh gan, người mẫn cảm với codein hoặc các thành phần khác của thuốc. Một số tác dụng phụ thường gặp khi dùng thuốc này như đau đầu, chóng mặt, khát và có cảm giác khác lạ; Buồn nôn, nôn, táo bón…
Dextromethorphan được dùng giảm ho nhất thời do kích thích nhẹ ở phế quản và họng như cảm lạnh thông thường hoặc hít phải các chất kích thích. Thuốc có hiệu quả nhất trong điều trị ho mạn tính, không có đờm. Thuốc thường được dùng phối hợp với nhiều chất khác trong điều trị triệu chứng đường hô hấp trên và không có tác dụng long đờm. Không dùng thuốc cho trẻ dưới 2 tuổi, mẫn cảm với thuốc. Thận trọng khi dùng với người bệnh có nguy cơ hoặc đang suy giảm hô hấp, tiền sử bị hen, dị ứng. Tác dụng phụ thường gặp khi dùng thuốc như mệt mỏi, chóng mặt, nhịp tim nhanh, buồn nôn, đỏ bừng…
Alimemazin là thuốc giảm ho kháng histamin dùng điều trị các chứng ho khan do dị ứng, do kích thích, nhất là về ban đêm. Tác dụng an thần của thuốc là điều bất lợi khi dùng thuốc ban ngày, nhưng có thể thuận lợi khi ho ban đêm. Không dùng thuốc cho trẻ dưới 2 tuổi. Mệt mỏi, uể oải, đau đầu, chóng mặt nhẹ, khô miệng… là những tác dụng phụ thường gặp khi dùng thuốc này.
Có nên tự uống kháng sinh khi thấy ho, sốt…?
Nhiều người thường tự mua thuốc tại các cửa hàng thuốc mỗi khi có các biểu hiện ho, sốt, khạc đờm... hoặc đôi khi họ tự dùng thuốc theo đơn thuốc cũ. Việc dùng thuốc như vậy có thể làm người bệnh bớt được công đi khám, mang lại chút lợi ích trước mắt, nhưng về lâu dài có thể có tác hại khôn lường
TS. Nguyễn Thanh Hồi cho biết, việc tự mua thuốc như vậy là sai lầm rất lớn vì những lý do sau đây:
Thứ nhất, có tới hơn 50% số các trường hợp có ho, sốt, thậm chí có thể cả đau rát họng, hoặc đau ngực... là bệnh do vi rút, những trường hợp này bệnh nhân thường không cần dùng kháng sinh điều trị, do vậy việc dùng kháng sinh là không cần thiết.
Thứ hai, người bệnh tự ý mua thuốc thường không mua đúng được thuốc theo bệnh, chẳng hạn bệnh A, cần phải được điều trị với thuốc B, thì lại được các nhà thuốc bán cho thuốc C; bên cạnh đó, khi tự mua thuốc, người bệnh không biết dùng như thế nào cho đúng, dùng mấy viên thuốc trong một ngày, dùng bao nhiêu lần trong một ngày, hoặc dùng bao nhiêu ngày là đủ.
Thứ 3, việc tự dùng kháng sinh thường sẽ không đúng mức độ nặng của bệnh, do đó bệnh diễn biến kéo dài, hoặc thậm chí nặng lên mà không được nhận biết đầy đủ, điều đó gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh, và lại gây khó khăn cho thầy thuốc nếu người bệnh phải nhập viện, khi đó các bác sĩ sẽ không biết chọn thuốc gì cho điều trị tiếp theo.
Thu Hương
