Những chính sách này đã tạo điều kiện cho đồng bào dân tộc thiểu số phát triển, ổn định cuộc sống và tiếp cận với sự phát triển của đất nước trên nhiều lĩnh vực. Nhưng cùng với đó đang diễn ra tình trạng nhiều người dân đã xác định lại dân tộc từ Kinh sang đồng bào dân tộc thiểu số tại các huyện miền núi để lợi dụng chính sách ưu đãi của Nhà nước.
Theo quy định tại Khoản 3, Điều 36 Nghị định 158/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ về Đăng ký và quản lý hộ tịch quy định: "Xác định lại dân tộc của người con theo dân tộc của người cha hoặc theo dân tộc của người mẹ theo quy định của Bộ Luật dân sự". Dẫn chiếu Khoản 1, Điều 28 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định về quyền xác định lại dân tộc: " Cá nhân sinh ra được xác định dân tộc theo dân tộc của cha đẻ, mẹ đẻ. Trong trường hợp cha đẻ và mẹ đẻ thuộc hai dân tộc khác nhau thì dân tộc của người con được xác định theo dân tộc cha đẻ hoặc dân tộc của mẹ đẻ theo tập quán hoặc theo thỏa thuận của cha đẻ, mẹ đẻ".
Quy định là như vậy, trên thực tế nhiều trường hợp có cha, mẹ là dân tộc Kinh, nhưng người mẹ đó lại có mẹ là dân tộc Xê Đăng. Để thực hiện việc xác định lại dân tộc cho con, người mẹ mới yêu cầu UBND cấp huyện bổ sung hộ tịch cho người mẹ (lợi dụng bản khai sinh theo mẫu cũ không có nội dung phần ghi về dân tộc, quê quán) thành dân tộc Xê Đăng. Sau đó dễ dàng thực hiện việc xác định lại dân tộc của người con thành Xê Đăng. Qua hoạt động thanh, kiểm tra vấn đề này diễn ra khá phổ biến.
Cán bộ phòng tư pháp huyện cho rằng, "những vấn đề nào có lợi cho dân thì làm cho người dân". Đúng là những việc gì có lợi cho dân thì nên làm nhưng cũng cần có biện pháp sàng lọc những trường hợp lợi dụng chính sách nhà nước. Đã đến lúc ngành tư pháp cần phải có cuộc điều tra, khảo sát và có biện pháp ngăn chặn việc xác định lại dân tộc tràn lan, dễ dãi như vậy.
Đỗ văn Nhân (Sở Tư pháp tỉnh Kon Tum)