Chiến lược phân tầng và mục tiêu đại học tinh hoa
Dự thảo Chiến lược phát triển giáo dục đại học đặt trọng tâm vào phân tầng hệ thống gắn với chất lượng, hiệu quả đầu tư, đổi mới mô hình và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Bộ GD&ĐT vừa tổ chức hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học và các cơ sở đào tạo về hướng đi này.
Báo cáo tại hội thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Nguyễn Tiến Thảo cho biết, dự thảo Chiến lược phát triển giáo dục đại học đặt trọng tâm vào việc phân tầng hệ thống gắn với hiệu quả đầu tư. Đến năm 2030, Việt Nam định hướng có khoảng 8-10 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 200 châu Á và 3-5 cơ sở thuộc nhóm hàng đầu thế giới.
Đáng chú ý, dự thảo định hướng hình thành 3-5 cơ sở giáo dục đại học tinh hoa và khoảng 25-30 cơ sở trọng điểm chiến lược phục vụ theo lĩnh vực, vùng, ngành, địa phương. Các cơ sở còn lại thực hiện nhiệm vụ cung cấp nguồn nhân lực trình độ cao cho thị trường lao động.
Nhóm đại học tinh hoa được yêu cầu nghiên cứu đỉnh cao, đủ năng lực cạnh tranh quốc tế và giữ vai trò dẫn dắt. Đây sẽ là nơi hội tụ, thu hút nhân tài, nhà khoa học xuất sắc trong và ngoài nước, cung cấp sản phẩm khoa học công nghệ tạo tác động trực tiếp đến nền kinh tế.
Việc phân nhóm không mang tính cố định mà áp dụng cơ chế "vào - ra" theo chu kỳ đánh giá kết quả đầu ra. Quản trị đại học chuyển mạnh từ quản trị hành chính sang quản trị theo sứ mạng, tiêu chí, dữ liệu và kết quả; gắn tự chủ cao với trách nhiệm giải trình và nguồn lực tương ứng.
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân phát biểu tại hội thảo. Ảnh: MOET
Yêu cầu tạo giá trị dẫn dắt và gắn liền nghiên cứu
Thảo luận tại hội thảo, đại diện các trường đại học và doanh nghiệp thống nhất rằng đại học tinh hoa không chỉ đo bằng quy mô hay số lượng công bố quốc tế, mà phải thể hiện qua năng lực tạo ra tri thức mới và giải quyết các bài toán quốc gia.
GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, đại học tinh hoa phải bắt đầu từ cam kết chất lượng đến trách nhiệm quốc gia. Các trường cần tạo ra chuẩn mực mới, phát triển công nghệ chiến lược, đòi hỏi sự đầu tư tương xứng, trao quyền tự chủ và quản trị theo chuẩn quốc tế.
PGS.TS Đào Thanh Trường, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh đây là quá trình chuyển đổi về chất: từ phân tán sang tích hợp sức mạnh hệ thống, từ mở rộng quy mô sang ưu tiên chất lượng, từ kết quả học thuật thuần túy sang tạo tác động xã hội. Việc phân bổ nguồn lực cần tránh bình quân, gắn cơ chế và nhiệm vụ đặc thù với sản phẩm đầu ra đặc thù.
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân nhấn mạnh, yêu cầu xuyên suốt giai đoạn tới là chất lượng thực chất đáp ứng hội nhập quốc tế, nhất là khi AI, STEM và phát triển bền vững đặt ra nhiều thách thức mới. Xã hội đang dịch chuyển trọng tâm từ tuyển dụng theo bằng cấp sang tuyển dụng theo năng lực, đòi hỏi quá trình đào tạo phải xác định rõ chuẩn đầu ra và khả năng làm việc thực tế của sinh viên.
Bộ GD&ĐT sẽ không đầu tư dàn hàng ngang mà chọn lọc cơ sở có tiềm năng để tập trung nguồn lực "vun cao". Việc lựa chọn thực hiện theo hai hướng: cơ sở chủ động đăng ký thế mạnh hoặc cơ quan quản lý giao nhiệm vụ dẫn dắt, đi kèm bộ chỉ số đầu ra ngắn gọn, đo đếm được.
Đại học tinh hoa không nhất thiết phải xuất sắc ở mọi lĩnh vực mà cần tạo ra các "vùng sáng" lan tỏa toàn hệ thống. Nhiệm vụ trọng tâm của nhóm trường này là đào tạo nhân tài, trước hết là đội ngũ giảng viên, nhà khoa học chất lượng cao làm "máy cái" cho hệ thống.
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT khẳng định, không thể có chất lượng đào tạo tinh hoa nếu thiếu nghiên cứu khoa học. Các trường cần chuyển mạnh sang mô hình học tập qua dự án, nghiên cứu liên ngành, khẩn trương tái cấu trúc chương trình đào tạo gắn liền với AI và chuyển đổi số.
