LTS: Thông tin về việc phát hiện hàng tấn thức ăn chăn nuôi ở Đồng Nai có chứa một số hormon tăng trưởng, tạo nạc trong thịt lợn thuộc nhóm beta-agonist như clenbuterol, salbutamol... đã làm nhiều người lo ngại. Báo SK&ĐS đã có bài Thông tin về chất sabultamol: Ngành y tế chỉ quản lý trong sử dụng thuốc điều trị trên số 43 ra ngày 15/3/2012. Để giúp độc giả hiểu thêm về các loại thuốc bị cấm trong chăn nuôi, chúng tôi xin giới thiệu bài viết này.
Từ năm 2002, Bộ NN-PTNT Việt Nam đã ban hành danh mục 18 kháng sinh, hóa chất cấm trong chăn nuôi, trong đó có 3 chất đứng đầu bảng là salbutamol, clenbuterol và ractopamin. Trên thực tế, các chất thuộc nhóm beta-agonist nói riêng, các loại hoá chất và kháng sinh cấm sử dụng trong chăn nuôi nói chung đã được Bộ NN-PTNT và Cục ATVSTP của Bộ Y tế kiểm tra, giám sát thường xuyên, định kỳ.
VĐV thể hình thường lạm dụng clenbuterol. |
Salbutamol là thuốc chữa bệnh
Salbutamol (ventolin) là thuốc có tác dụng chọn lọc, kích thích các thụ thể beta 2 có ở cơ trơn phế quản, tử cung, mạch máu, ít tác dụng tới các thụ thể beta 1 trên cơ tim nên có tác dụng làm giãn phế quản, giảm cơn co tử cung và ít tác dụng lên tim. Trên thị trường, các thuốc có hoạt chất sabultamol có rất nhiều dạng bào chế như viên nén, thuốc tiêm, thuốc đặt trực tràng, hậu môn, thuốc hít (khí dung). Các thuốc có hoạt chất sabultamol được chỉ định dùng trong điều trị, hỗ trợ điều trị một số bệnh lý.
Đối với bệnh lý đường hô hấp, sabultamol được dùng trong thăm dò chức năng hô hấp; điều trị cơn hen, cơn hen nặng, cơn hen ác tính, ngăn cơn co thắt phế quản do gắng sức; điều trị tắc nghẽn đường dẫn khí; điều trị viêm phế quản mạn tính, giãn phế nang. Bên cạnh đó, salbutamol còn được chỉ định dùng trong sản khoa, có tác dụng làm giảm cơn co tử cung trong những trường hợp cần thiết. Vì vậy, salbutamol có mặt trong hầu hết các BV và là thuốc cấp cứu hoặc dùng trong điều trị.
Clenbuterol - loại thuốc của thị trường chợ đen
Những vụ ngộ độc do ăn thịt heo nhiễm clenbuterol Thập niên 80, Mỹ đã cấm sử dụng clenbuterol vào thức ăn gia súc. Vào năm 1990, Trung Quốc cũng cấm sử dụng clenbuterol trong chăn nuôi gia súc. Ở Tây Ban Nha, vào năm 1994, 140 người đã nhập viện sau khi ăn phải thịt heo bị nhiễm clenbuterol. Họ bị chóng mặt, tim đập nahanh, khó thở, run tay và nhức đầu. Tháng 9/2006, 330 người ở Thượng Hải bị ngộ độc do ăn thịt heo siêu nạc. Tháng2/2009, trên 70 người ở Quảng Ðông bị ngộ độc khi ăn lòng heo có dư lượng clenbuterol. Tháng 3/2011, Bộ Nông nghiệp Trung Quốc mở đầu một chiến dịch kéo dài 1 năm để truy quét thức ăn chăn nuôi có chứa clenbuterol. Có 72 người bị bắt và giam giữ vì vi phạm. |
Clenbuterol (spiropent, ventipulmin, clen) cũng là chất thuộc nhóm beta-agonist được dùng trong ngành y tế làm thuốc trị bệnh hen suyễn. Nó là một amin giao cảm được sử dụng cho người bị chứng rối loạn hô hấp như là một loại thuốc thông mũi và thuốc giãn phế quản. Những người có rối loạn hô hấp mạn tính như hen suyễn sử dụng như một thuốc giãn phế quản để làm cho việc thở dễ dàng hơn. Liều dùng không được vượt quá 200mcgs (1mcg = 1/1000mg) và trong khi điều trị phải giữ cho huyết áp luôn dưới 140/90.
Clenbuterol được sử dụng như là một thuốc cấp cứu trong y tế với quy trình sử dụng có sự kiểm soát chặt chẽ và phải cảnh giác với các tác dụng phụ thường là: run tay, mất ngủ, đổ mồ hôi, tăng huyết áp, buồn nôn. Clenbuterol có thể làm mở rộng tâm thất, gây phì đại tim và thậm chí có thể gây hoại tử. Clenbuterol còn làm tăng thân nhiệt và làm giảm nhanh lượng mỡ trong cơ thể động vật (bằng cách giải phóng acid béo tự do từ mô mỡ), tăng khối lượng cơ. Thuốc được trình bày dưới dạng tiêm, dạng uống (siro, viên và hạt nhỏ).
Do quá nhiều tác dụng phụ nên từ 20 năm nay, tại hầu hết các quốc gia Âu Mỹ như Canada, Hoa Kỳ và Úc, clenbuterol không còn được dùng cho người. Tuy nhiên, cũng còn có một số quốc gia vẫn sử dụng clenbuterol trong trị liệu cho bệnh nhân hen suyễn.
Thực tế cho thấy, clenbuterol thường được dùng ngoài chỉ định trong nhiều trường hợp chẳng hạn như doping trong lĩnh vực tranh tài thể thao, thể hình thẩm mỹ, giúp các chị làm đẹp đốt mỡ giảm cân, dùng trong chăn nuôi bò, heo để kích thích tăng trưởng, tăng trọng nhanh, cho nhiều thịt ít mỡ... Phụ nữ cũng nên cẩn thận với các thuốc giảm béo có chứa clenbuterol. Tại Mỹ và Canada, clenbuterol chỉ được sử dụng trong thú y để trị bệnh đường hô hấp ở loài ngựa. Nó bị cấm sử dụng trong chăn nuôi gia súc để lấy thịt (bò, heo, dê, cừu...). Tuy nhiên, thị trường chợ đen thuốc clenbuterol vẫn có chiều hướng phát triển.
Sai mục đích – hiểm họa khôn lường
Trước tiên, người dùng thuốc cần biết trong ngành y tế, để cứu chữa người bệnh, việc dùng những thuốc cần thiết với liều dùng giới hạn trong khoảng cách điều trị an toàn là rất phổ biến. Nhiều chất rất độc, có thể có hại ở một số cơ quan nào đó, song vì tác dụng chữa bệnh của nó mà ngành y tế vẫn phải dùng để chữa bệnh. Các chất nhóm beta agonist như salbutamol bị cấm sử dụng trong chăn nuôi nhưng lại được sử dụng trong điều trị, hỗ trợ điều trị một số bệnh lý trong ngành y tế. Đối với người đang dùng thuốc salbutamol để điều trị bệnh hen, không nên hoang mang vì thuốc chỉ sử dụng trong thời gian cho phép, theo đúng phác đồ và liều lượng quy định điều trị bệnh.
Không chỉ với chất salbutamol hay clenbuterol, hiện nay, có một số thuốc vẫn đang sử dụng trong ngành y tế khá phổ biến, nhưng đã bị cấm sử dụng trong việc sản xuất thịt trong chăn nuôi như chloramphenicol, nitrofuran, nitroimidazole, các hormon estrogens ngoại sinh... và nhiều loại thuốc kháng sinh khác.
ThS. Lê Quốc Thịnh
