Có dịp được đến với những vùng sâu, vùng xa của Tổ quốc, tiếp xúc với những người dân chân chất, hiền lành, được nghe họ nói về cán bộ y tế, nghe họ kể về người thân của họ được cứu sống ra sao mới thấy hết được niềm vui bình dị được cống hiến của những người thầy thuốc. Người dân không được biết nhiều về nội dung của Đề án 1816, chỉ biết rằng, người thân của họ thoát "lưỡi hái của tử thần", còn các thầy thuốc tuyến dưới nói: Đề án 1816 là nhân văn, là đạo lý của cuộc đời. Và hơn thế, đây là một đề án thiết thực, hiệu quả học tập và làm theo tấm gương Bác Hồ đang được triển khai trên toàn quốc.
Thiên thần áo trắng
Một ngày trung tuần tháng 9, không khí thật oi nồng, chúng tôi có mặt tại Phòng hồi sức của Bệnh viện đa khoa tỉnh Lai Châu. Trong căn phòng nhỏ, người phụ nữ nhỏ bé, ngồi bên cạnh giường hồi sức, tay cầm chiếc quạt phe phẩy cho con. Cháu bé, đầu quấn băng trắng toát. Ống thở được nối với chiếc máy monitor để ngay đầu giường. Sự sống của cháu bé được biểu thị bằng màn hình nơi có sóng hình sin nhấp nhô...
 “Các bác sĩ đã sinh ra con tôi lần thứ hai” - chị Hoàng Thị Lả (bên phải ảnh). |
Mẹ của cháu bé là chị Hoàng Thị Lả, ở xã Mường Than, huyện Than Uyên, Lai Châu mới ngoài 30 tuổi, nước mắt lưng tròng, đôi mắt quầng đen bởi thiếu ngủ, giọng buồn buồn kể với tôi: Sáng 5/9 là buổi sáng định mệnh. Hôm đó, cháu Hoàng Thị Lủ, con gái chị năm nay lên lớp 3, nói với chị đi sang nhà bạn chơi để chuẩn bị cho ngày thứ 2 là khai giảng năm học mới. “Khi đi, cháu nó vui vẻ là thế, nhưng đến gần trưa, tôi không tin vào tai mình khi có người chạy về nhà báo con bé Lủ bị xe máy đâm, nặng lắm, đang cấp cứu trong bệnh viện huyện. Lao đến bệnh viện, các bác sĩ không cho vào gặp con vì đang thực hiện cấp cứu, khi đó có người đã nói với tôi, con bé sẽ khó qua khỏi. Một lát sau, bác sĩ trong buồng bệnh đi ra nói, con Lủ phải chuyển viện lên tỉnh. Ở đó có bác sĩ giỏi hơn, thiết bị tốt hơn, may ra cứu sống được con bé. Tôi ngồi trong xe cấp cứu lên tỉnh mà không khóc nổi, các bác sĩ đi cùng vừa dùng cái bóng thổi vào miệng, vừa cầm chai nước truyền vào người. 40km từ huyện Than Uyên lên đến tỉnh kéo dài dằng dặc...” - Chị Lả kể lại.
BSCK1 Bùi Tiến Thanh, Phó Giám đốc Bệnh viện đa khoa tỉnh Lai Châu nhớ lại trường hợp cấp cứu cháu Lủ: Khi xe cấp cứu đưa lên, cháu bé vẫn hôn mê, chúng tôi đã chỉ định cho chụp ngay C.T Scanner, phát hiện tụ máu nội sọ, nứt, lún xương thái dương đỉnh... "Ngày trước nếu không có sự tăng cường bác sĩ thực hiện theo Đề án 1816, gặp những trường hợp như cháu Lủ nhập viện, chúng tôi chỉ còn có cách là chuyển lên tuyến trên về Bệnh viện Việt Đức. Mà chuyển viện về Hà Nội, với đường sá xa xôi, xe có còi ưu tiên cũng phải mất 6 - 7 giờ chạy liên tục. Chỉ lo về đến Hà Nội không kịp...", BS. Thanh nói.
Sau khi tiến hành chiếu, chụp và làm các xét nghiệm cần thiết, cháu Hoàng Thị Lủ được đưa ngay vào phòng mổ. Kíp mổ của các thầy thuốc Lai Châu trực tiếp đảm nhiệm gồm BSCK1 Đỗ Văn Giang, Giám đốc bệnh viện; BSCK1 Nguyễn Quang Trung cùng bác sĩ gây mê của bệnh viện... sau 4 giờ liên tục đứng mổ, đã đưa cháu Lủ từ cõi chết trở về. Hôm đến thăm, BS. Bùi Tiến Thanh bảo: Đến giờ này, cháu Lủ đã tự thở được và đang dần tỉnh trở lại. Còn mẹ cháu, chị Hoàng Thị Lả, theo dõi các bác sĩ chăm sóc sau mổ cho con mình bằng ánh mắt đầy biết ơn, chị nói: "Bác sĩ nói cháu nhà tôi sống rồi, các anh, các chị đã sinh ra cháu lần thứ hai".
Thực hiện Đề án 1816 của Bộ trưởng Bộ Y tế, Bệnh viện tỉnh Lai Châu trong 2 năm từ 2008 đến nay đã đón nhận 24 bệnh viện của Trung ương và Hà Nội lên tăng cường với 91 thầy thuốc (có những chuyên gia đầu ngành như GS.TS. Chu Quốc Trường, Giám đốc BV YHCT TW, TS. Nguyễn Thị Bích Đào, Giám đốc BV Đống Đa...) đã cùng ăn, cùng ở, cùng làm việc với các thầy thuốc Lai Châu. Nhờ sự chuẩn bị tích cực của ngành y tế, khả năng học hỏi, nắm bắt kỹ thuật nhanh mà nhiều kỹ thuật trước đây Lai Châu chưa triển khai được thì nay đã đảm đương tốt như ca mổ cho em Hoàng Thị Lủ kể trên, kỹ thuật mổ nội soi tiêu hoá được thực hiện thành thục.... hay bệnh viện đã tự tổ chức các buổi lấy máu tình nguyện và kỹ thuật bảo quản máu. Được các bác sĩ của Viện Huyết học truyền máu TW lên tăng cường, Bệnh viện Lai Châu đã sử dụng thành thạo kỹ thuật hàn túi bảo quản máu, trước đây với cách bảo quản cũ là buộc dây, máu lấy về chỉ sử dụng được trong 1 tuần, giờ đây với cách bảo quản mới, máu được bảo quản tốt trong 40 ngày. Bên cạnh đó, qua thực hiện Đề án 1816, số bệnh nhân phải chuyển viện về Hà Nội của bệnh viện đã giảm 30% so với trước khi thực hiện Đề án.
Bác sĩ tăng cường làm dân vận
Sau 2 năm triển khai Đề án 1816 của Bộ Y tế với 3 mục tiêu: nâng cao chất lượng khám chữa bệnh của bệnh viện tuyến dưới, đặc biệt là miền núi, vùng sâu, vùng xa; chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ năng tay nghề, cập nhật kiến thức mới cho cán bộ y tế tuyến dưới; giảm tình trạng quá tải cho các bệnh viện tuyến trên, nhiều kỹ thuật cao đã được chuyển giao thành công cho y tế cơ sở, góp phần giảm tải từ xa cho các bệnh viện tuyến Trung ương. 6 tháng đầu năm 2010 đã có 65 bệnh viện cử cán bộ đi luân phiên tại 61 tỉnh/thành phố. Đồng thời có 1.078 lượt cán bộ được cử đi luân phiên từ các bệnh viện Trung ương, Sở Y tế Hà Nội, Sở Y tế TP. HCM, BV Việt Tiệp Hải Phòng... Nhiều kỹ thuật đã có thể thực hiện nhuần nhuyễn ở y tế tuyến dưới như phẫu thuật cấp cứu chấn thương sọ não, phẫu thuật nội soi bướu lành tiền liệt tuyến, phẫu thuật sỏi ống mật chủ, phẫu thuật nội soi hệ tiết niệu... (Nguồn: Cục QLKCB - Bộ Y tế) |
Qua BV huyện Đức Cơ (tỉnh Gia Lai), số bệnh nhân đến khám mỗi năm một đông hơn khiến các khoa rơi vào tình trạng quá tải. Ở huyện vùng biên này vẫn còn phổ biến tình trạng cúng bái, tự điều trị bệnh bằng các loại lá rừng chứ nhất quyết không chịu đến cơ sở y tế. Cán bộ tăng cường từ tỉnh xuống vừa đảm đương khám chữa bệnh, vừa làm công tác dân vận để người dân "chịu khó" đến bệnh viện. Chúng tôi gặp bệnh nhân Rơ Lom Lét, 72 tuổi (ở làng Bua IA Phôn, huyện Đức Cơ), đang nằm hồi sức sau mổ viêm ruột thừa tại BV huyện. Do nhập viện quá muộn nên ruột thừa của ông Lét đã bị nhiễm trùng, nhiễm độc nặng, dẫn tới hoại tử và suýt tử vong. Bác sĩ Hà Ngọc Hải, Khoa Ngoại BV huyện Đức Cơ cho biết, cụ Lét là trường hợp điển hình của tình trạng chữa bệnh bằng... cúng bái. Những người này khi bị bệnh thường tổ chức lễ cúng giàng linh đình. Thậm chí có nhiều người khi nhập viện được chẩn đoán viêm ruột thừa nặng cần phẫu thuật gấp vẫn cố xin trì hoãn với lý do "đợi tôi về cúng xin ý kiến của giàng đã, nếu giàng đồng ý thì tôi quay lại mổ".
 Khám chữa bệnh cho đồng bào dân tộc Tây Nguyên. |
Độc lập "tác chiến"
Nói về hiệu quả của Đề án 1816, BS. Trịnh Hữu Thọ - Phó Giám đốc Sở Y tế An Giang, cho biết, Đề án 1816 là bước chỉ đạo cao hơn của chỉ đạo tuyến. Qua đó đã mang lại hiệu quả tích cực với kết quả là đến nay, ngoài việc có 5/11 bệnh viện tuyến huyện được duyệt cho phép điều trị vượt khung, tất cả cơ sở y tế còn lại đều nắm bắt và xử lý thuần thục nhiều kỹ thuật. Nổi bật nhất là 100% trạm y tế xã có thực hiện kỹ thuật hút điều hòa kinh nguyệt, 100% cơ sở y tế huyện phẫu thuật được bệnh viêm ruột thừa. Tuy nhiên, theo ông Thọ, bí quyết thành công ở đây chính là điều chỉnh hài hòa giữa việc đưa cán bộ tuyến trên xuống cơ sở và đưa cán bộ cơ sở lên tuyến trên. "Không cứng nhắc trong khái niệm đưa cán bộ xuống giúp tuyến dưới mà nhiều lúc cần phải linh động đưa cán bộ tuyến dưới lên trên để thuận tiện và tạo hiệu ứng cao trong học tập, tiếp nhận công nghệ mới", ông Thọ nói.
Theo đó, An Giang chỉ thực hiện đưa cán bộ xuống tuyến dưới hỗ trợ trên cơ sở kết quả phân tích, xử lý nhiều kênh thông tin: Từ kênh thông tin "đặt hàng" tại các buổi họp giao ban, họp tuyến cho đến kênh mà hàng năm đích thân lãnh đạo các đơn vị y tế tuyến trên đi thực tế tại các đơn vị y tế cơ sở để nắm bắt nhu cầu sẽ tổng hợp lại để chỉ đạo các khoa chủ động lên kế hoạch đưa người một cách kịp thời, đúng lúc, hài hòa quyền lợi và nghĩa vụ của cả bên "nhận" lẫn bên "giao". Và tùy theo trường hợp cụ thể mà lãnh đạo y tế tuyến dưới hoạch định lộ trình xin hỗ trợ một cách thuận tình, hợp lý nhất. "Nhờ vậy mà An Giang không những có ngày càng nhiều bác sĩ tuyến huyện nhanh chóng có được tay nghề, sự tự tin để độc lập tác chiến mà bản thân y tế tuyến trên cũng không quá lo vì lãng phí nguồn nhân lực một cách không đáng có", BS. Trịnh Hữu Thọ chia sẻ.
Sau hơn 3 năm thực hiện Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, ngành y tế đã có nhiều hoạt động thiết thực để học và làm theo tấm gương của Bác. Cuộc vận động lớn này song hành với việc thực hiện Đề án 1816 đã thôi thúc những thầy thuốc áo trắng mang kinh nghiệm, tay nghề của mình đến với đồng bào nghèo trên khắp mọi miền của Tổ quốc. Trong hành trang đến với đồng bào, mỗi thầy thuốc luôn có hình ảnh của Bác trong trái tim, trong hành động.
Bài và ảnh: Anh Tuệ - Tiến Chính