Thai kỳ nguy cơ cao là gì?
Theo TS.BS sản khoa Trần Thị Sơn Trà, Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba Đồng Hới, thai kỳ nguy cơ cao là khi sức khỏe của người mẹ, thai nhi hoặc cả hai có khả năng gặp các biến chứng bất lợi so với bình thường.
Nếu không được quản lý tốt, các yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng như sẩy thai, thai lưu, đẻ non… hoặc đe dọa tính mạng. Thai kỳ nguy cơ cao không đồng nghĩa với một kết cục xấu, mà là tín hiệu để hệ thống y tế và gia đình chăm sóc thai phụ đặc biệt hơn.
TS.BS sản khoa Trần Thị Sơn Trà, Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba Đồng Hới.
Theo đó, các yếu tố nguy cơ thường được phân loại thành 5 nhóm chính:
- Thứ nhất là yếu tố liên quan đến thể trạng thai phụ khi người mẹ quá trẻ (dưới 16 tuổi) hoặc lớn tuổi (trên 35 tuổi), thể trạng quá béo (trên 70 kg) hoặc quá gầy (dưới 40 kg), chiều cao dưới 145 cm hoặc có bất thường về giải phẫu đường sinh dục…
- Thứ hai là các bệnh lý nền của thai phụ như tăng huyết áp mạn tính, bệnh thận, bệnh tim, các rối loạn nội tiết, bệnh lý hệ miễn dịch…
- Thứ ba liên quan đến tiền sử thai sản của người mang thai. Đặc biệt chú trọng người từng bị sẩy thai liên tiếp, thai chết lưu, bất đồng nhóm máu mẹ con, tiền sử tiền sản giật, sản giật hoặc từng mổ lấy thai…
- Thứ tư là yếu tố về trình độ văn hóa thấp, điều kiện kinh tế khó khăn, ở xa cơ sở y tế hoặc giao thông không thuận tiện...
- Nhóm nguy cơ thứ năm là những bất thường phát sinh trong thai kỳ như rau tiền đạo, rau bong non, đa thai, đa ối, thiểu ối, hoặc thai chậm tăng trưởng...
Khi thai kỳ nguy cơ cao đe dọa mẹ và bé
* Mới đây, các bác sĩ tại Khoa Sản, Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba Đồng Hới quyết định mổ lấy thai cấp cứu cho sản phụ B.T.N.P. (SN 1996, trú xã Quảng Trạch, tỉnh Quảng Trị). Sản phụ P. mang thai lần 2, thăm khám đều đặn và sàng lọc đái tháo đường thai kỳ ở tuần 24.
Đến tuần 37, kết quả kiểm tra đường huyết cho thấy thai phụ bị đái tháo đường thai kỳ với chỉ số HbA1C 7,5%. Khi siêu âm, ước lượng cân nặng thai nhi gần 5 kg.
Cháu bé có cân nặng 5,1kg trên nền mẹ bị đái tháo đường thai kỳ chào đời an toàn.
Trước tình huống thai rất to kèm rối loạn đường huyết, các bác sĩ tiến hành hội chẩn để đánh giá nguy cơ và quyết định mổ lấy thai cấp cứu. Cháu bé chào đời với cân nặng 5,1 kg. Những giờ đầu sau sinh, cháu bị hạ đường huyết, sau 1 tuần điều trị sức khỏe của cháu bé và mẹ ổn định.
*Trước đó, Bệnh viện Đa khoa khu vực Bắc Quảng Trị tiếp nhận thai phụ B.T.Q. (SN 1984) trong tình trạng chóng mặt, vỡ ối non, đau đầu dữ dội, huyết áp tăng rất cao, có dấu hiệu phù nhẹ 2 chân. Chẩn đoán lâm sàng nhận định thai phụ này bị tiền sản giật nặng.
Bác sĩ Trần Huy Bình, Khoa Phụ sản - Bệnh viện Đa khoa khu vực Bắc Quảng Trị cho biết, với những biểu hiện của bệnh nhân, chỉ cần chậm trễ, an toàn sức khỏe và tính mạng của mẹ con sản phụ sẽ bị đe dọa. Bệnh nhân được cho thở ôxy, sử dụng thuốc hạ huyết áp tức thời, dự phòng cơn co giật của sản giật, kết nối monitor để theo dõi các dấu hiệu sinh tồn trước khi chuyển vào phòng mổ "bắt con".
Sản phụ có nguy cơ rối loạn đông máu nên bác sĩ gây mê phải xây dựng phác đồ phù hợp để gây mê toàn thân. Ca mổ thành công, mẹ con sản phụ an toàn.
Thai phụ B.T.Q. không thăm khám định kỳ để phát hiện các nguy cơ trong thai kỳ, khi xuất hiện tình trạng bất thường mới đến viện.
Khai thác tiền sử được biết, chị Q. mang thai lần thứ 4. Trong thai kỳ chỉ theo dõi sức khỏe ở nhà, chỉ siêu âm chứ không đến các cơ sở chuyên khoa để thăm khám. Khi có dấu hiệu bất thường chị Q. mới được đưa đến cơ sở y tế.
"Quá trình mang thai, thai phụ không đến cơ sở chuyên khoa sản để kiểm tra huyết áp, tình trạng sức khỏe mẹ và thai nhi. Do đó không phát hiện điều bất thường hay nguy cơ với các biến chứng sản khoa", bác sĩ Bình chia sẻ.
Khuyến cáo của bác sĩ
Theo TS.BS Trần Thị Sơn Trà, Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cuba Đồng Hới cho biết, việc nhận diện sớm và quản lý chặt chẽ các nguy cơ thông qua khám thai định kỳ là chìa khóa để đảm bảo cả mẹ và thai nhi đều an toàn. Theo hướng dẫn quốc gia, có những "thời điểm vàng" thai phụ tuyệt đối không nên bỏ lỡ.
Việc nhận diện sớm và quản lý chặt chẽ các nguy cơ thông qua khám thai định kỳ là chìa khóa để đảm bảo cả mẹ và thai nhi đều an toàn.
Đó là, 3 tháng đầu, đây là thời điểm quan trọng nhất để tầm soát bất thường nhiễm sắc thể (đo độ mờ da gáy, làm Double Test hoặc NIPT) và sàng lọc sớm nguy cơ tiền sản giật… Ở 3 tháng tiếp theo (tuần 20 - 22) việc siêu âm hình thái học có thể phát hiện các dị tật bẩm sinh (nếu có) và cấu trúc cơ thể thai nhi, chiều dài cổ tử cung để tầm soát nguy cơ sinh non.
Ở thai kỳ tuần 24 - 28 có thể thực hiện sàng lọc đái tháo đường thai kỳ. Đến tuần thứ 30 - 32, việc siêu âm đánh giá sự tăng trưởng của thai nhi và phát hiện các bất thường xuất hiện muộn ở não hoặc tim. Tới tuần 35 - 37, thai phụ nên thực hiện xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) và đánh giá ngôi thai, trọng lượng thai để tiên lượng cho cuộc chuyển dạ.
Điều quan trọng là trong thai kỳ, người mẹ cần được chăm sóc kỹ lưỡng về mặt dinh dưỡng, đảm bảo tâm lý ổn định. Cùng với đó, thực hiện các bài tập đơn giản phù hợp với thai kỳ như đi bộ, đi bộ nhanh, yoga, bơi lội… Việc này có thể dự phòng hoặc điều trị đái tháo đường thai kỳ cũng như dự phòng các biến chứng tắc mạch huyết khối trong và sau sinh.
Đối với trường hợp thai kỳ nguy cơ cao cần chuyển thai phụ tới các cơ sở y tế chuyên khoa sản, có đủ trang thiết bị y tế để xử lý các tình huống khẩn cấp.
Đối với trường hợp thai kỳ nguy cơ cao cần chuyển thai phụ tới các cơ sở y tế chuyên khoa sản, có đủ trang thiết bị y tế để xử lý các tình huống khẩn cấp. Một thai kỳ nguy cơ cao cần sự phối hợp của bác sĩ sản khoa, nội khoa (tim mạch, nội tiết), bác sĩ dinh dưỡng và đặc biệt là đơn vị chăm sóc sơ sinh tích cực (NICU) để phối hợp chăm sóc trẻ sơ sinh ngay sau khi chào đời. Thai phụ có thai kỳ nguy cơ cao cần nghỉ ngơi đúng và đủ, không sử dụng các chất kích thích (thuốc lá, rượu bia…) và tuân thủ tuyệt đối lịch khám chuyên khoa.
