Tình hình phòng chống dịch bệnh Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo đang trở nên tồi tệ hơn bao giờ hết, khi làn sóng tấn công nhắm vào các trung tâm điều trị ở khu vực miền Đông nước này liên tục leo thang. Người dân địa phương liên tiếp thực hiện các hành vi quá khích như bao vây, đập phá, thậm chí phóng hỏa các cơ sở y tế và đòi lại thi thể của người thân.
Những hành động bạo lực này không chỉ khiến hàng chục bệnh nhân hoảng loạn bỏ chạy, mà còn làm gián đoạn nghiêm trọng các nỗ lực khống chế dịch bệnh của các cơ quan chức năng. Chỉ trong vòng chưa đầy 1 tuần, tỉnh Ituri - nơi được xác định là tâm chấn của đợt dịch này - ghi nhận ít nhất 3 vụ tấn công với quy mô lớn nhắm thẳng vào các cơ sở y tế tuyến đầu.
Nguyên cớ "khó tin" cho làn sóng quá khích
Điển hình nhất cho làn sóng bạo lực này là vụ việc kinh hoàng xảy ra tại Bệnh viện Mongbwalu. Đêm 23/5, một nhóm thanh niên giận dữ đã kéo đến phóng hỏa, đốt trụi lều cách ly do tổ chức Bác sĩ Không Biên giới dựng lên, khiến hơn 18 bệnh nhân nghi nhiễm Ebola hoảng loạn tháo chạy.
Chưa dừng lại ở đó, chỉ 1 ngày sau, đám đông lại tiếp tục tràn đến bệnh viện này để đòi bằng được thi thể của 2 người thân vừa qua đời. Tình hình căng thẳng đến mức lực lượng cảnh sát buộc phải nổ súng chỉ thiên để răn đe, trong khi các nhân viên y tế phải sơ tán khẩn cấp trong sợ hãi.
Kịch bản tương tự cũng diễn ra tại khu vực thị trấn Rwampara, khi người dân phóng hỏa thiêu rụi một trung tâm điều trị khác chỉ vì yêu cầu giao trả thi thể bệnh nhân không được đáp ứng.
Tại Bunia, thủ phủ của tỉnh Ituri, một khu cách ly nằm trong khuôn viên vườn bệnh viện cũng bị thiêu rụi hoàn toàn sau khi hàng trăm người kéo đến bao vây, đòi lấy thi thể một cầu thủ bóng đá kiêm tài xế xe ôm 28 tuổi. Sự việc hỗn loạn này khiến nhiều bệnh nhân khác hoảng sợ chạy tán loạn, trong đó có cả những người đang trong tình trạng vô cùng nguy kịch.
Một khu cách ly bệnh nhân Ebola tại tỉnh Ituri (CHDC Congo) bị đám đông quá khích thiêu rụi. Ảnh: New York Times
Nguyên nhân sâu xa dẫn đến những xung đột đẫm máu trên xuất phát từ sự va chạm đức tin gay gắt giữa quy trình phòng dịch nghiêm ngặt và tập tục tổ chức tang lễ truyền thống của người dân bản địa.
Vì thi thể của những người tử vong do virus Ebola có nguy cơ lây nhiễm đặc biệt cao, quy trình y tế bắt buộc họ phải được chôn cất an toàn bởi một đội ngũ chuyên trách có trang bị đồ bảo hộ nghiêm ngặt. Thế nhưng, người dân địa phương lại xem đây là hành động "cướp" người thân của mình, tước đoạt quyền được thực hiện các nghi thức tiễn biệt cuối cùng của họ.
Bên cạnh đó, tâm lý hoài nghi sâu sắc còn đẩy sự việc đi xa hơn, khi nhiều người cho rằng chiến dịch phòng chống Ebola lần này thực chất là một "âm mưu kiếm tiền" của các tổ chức quốc tế. Thậm chí, một số người hoang tưởng tin rằng Ebola chỉ là một "căn bệnh bịa đặt của người da trắng".
Trò "đuổi bắt" đầy căng thẳng
Tình hình dịch tễ càng trở nên nguy cấp hơn khi đợt bùng phát này do Bundibugyo - một chủng virus Ebola cực kỳ hiếm gặp, hiện chưa có cả vaccine phòng ngừa lẫn thuốc điều trị đặc hiệu - gây ra. Không những vậy, các ổ dịch đều bị phát hiện khá muộn và có khả năng đã âm thầm lây lan ngoài cộng đồng từ tận tháng 3.
Tính đến thời điểm hiện tại, hệ thống y tế tại CHDC Congo đã ghi nhận gần 1.000 ca nghi nhiễm Ebola và hơn 220 trường hợp tử vong nghi ngờ. Trong một diễn biến đau lòng khác, 3 tình nguyện viên của tổ chức Chữ thập đỏ đã tử vong do Ebola khi đang xử lý các thi thể, trong một sứ mệnh nhân đạo không liên quan trực tiếp đến công tác phòng dịch.
Trước bối cảnh trên, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus đã đưa ra nhận định đầy lo ngại. Ông cho rằng các lực lượng chức năng đang phải chơi "trò đuổi bắt" với một dịch bệnh có tốc độ lan truyền vô cùng chóng mặt.
Một khu cách ly bệnh nhân Ebola ở thị trấn Rwampara (CHDC Congo) đã bị phóng hỏa hôm 21/5. Ảnh: Getty Images
Hiện tại, Ebola đã tràn sang quốc gia láng giềng Uganda với 7 ca xác nhận mắc bệnh, bao gồm cả các nhân viên y tế, đồng thời buộc 10 quốc gia châu Phi khác phải đặt trong tình trạng báo động cao.
Giữa bối cảnh cuộc xung đột vũ trang kéo dài triền miên, niềm tin của cộng đồng bị xói mòn sâu sắc và nguồn viện trợ quốc tế bị cắt giảm, các nỗ lực khống chế dịch bệnh tại CHDC Congo đang đứng trước nguy cơ đổ vỡ hoàn toàn. Mỗi một vụ tấn công quá khích không chỉ tàn phá cơ sở vật chất y tế mà còn vô tình đẩy những người mang mầm bệnh trở lại cộng đồng, tạo cơ hội cho virus lây lan mạnh mẽ và nguy hiểm hơn.
Dù bộ trưởng y tế các nước Congo, Uganda và Nam Sudan vừa thống nhất một kế hoạch phối hợp hành động ở khu vực biên giới với ngân sách lên tới 319 triệu USD, tình hình thực địa vẫn vô cùng tàn nhẫn. Hằng ngày, các nhân viên y tế vẫn phải làm việc trong nỗi sợ hãi tột cùng, khi vừa phải gồng mình giành giật sự sống cho bệnh nhân, vừa phải đối mặt với những trận mưa gạch đá và sự phẫn nộ từ những đám đông quá khích.
Có thể nói, cuộc chiến sinh tử chống lại dịch Ebola ở miền Đông CHDC Congo chưa bao giờ trở nên gian nan và khốc liệt đến thế.
