Động thái chuyển gia hệ thống S-400 được cho là nằm trong thỏa thuận với Mỹ, nhằm mở đường để Thổ Nhĩ Kỳ quay trở lại chương trình tiêm kích tàng hình F-35A sau nhiều năm bị đình chỉ.
Hệ thống phóng tên lửa từ hệ thống S-400 của Nga. (Ảnh: MW)
Nếu thương vụ thành công, không chỉ năng lực phòng không của quốc gia tiếp nhận được nâng lên đáng kể, mà các căn cứ quân sự trọng yếu của Mỹ tại vùng Vịnh cũng có thể được hưởng lợi. Đây là những cơ sở từng được sử dụng làm bàn đạp cho các chiến dịch nhằm vào Iran và nhiều lần trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) từ phía Tehran. Trong bối cảnh các hệ thống phòng không hiện có chưa thể ngăn chặn hoàn toàn các đòn phản công, việc bổ sung S-400 được kỳ vọng sẽ tăng cường đáng kể năng lực đánh chặn.
S-400 được Nga bàn giao cho Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2019 và được đánh giá là một trong những hệ thống phòng không đa nhiệm hiện đại nhất hiện nay. Hệ thống này có khả năng đối phó đồng thời với nhiều loại mục tiêu như máy bay chiến đấu, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo.
Theo các nguồn tin quân sự, khả năng phòng thủ tên lửa của S-400 đã được kiểm chứng trong thực chiến tại Ukraine, nơi hệ thống phải đối phó với nhiều loại mục tiêu có tốc độ cao. So với hệ thống Patriot MIM-104 của Mỹ, tên lửa đánh chặn của S-400 được cho là đạt tốc độ khoảng Mach 14, nhanh hơn gần 3 lần so với Patriot. Tốc độ lớn giúp tên lửa nhanh chóng vươn tới độ cao đánh chặn, tăng khả năng loại bỏ các mục tiêu đạn đạo đang lao xuống với vận tốc rất lớn.
Một ưu thế khác của S-400 là độ cao đánh chặn được cho là đạt khoảng 30–35 km, cho phép hệ thống tấn công tên lửa đạn đạo ngay từ phần lớn giai đoạn cuối của quỹ đạo bay. Điều này giúp mở rộng đáng kể vùng bảo vệ đối với các mục tiêu chiến lược trên mặt đất.
Theo đánh giá từ các nguồn tin Thổ Nhĩ Kỳ, việc chuyển giao S-400 cho Qatar hoặc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) có thể mang lại nhiều lợi ích cho Washington.
Trước hết, việc Ankara không còn vận hành S-400 sẽ giúp tháo gỡ trở ngại lớn nhất trong quan hệ quốc phòng Mỹ – Thổ Nhĩ Kỳ, tạo điều kiện để nước này nối lại quá trình mua sắm tiêm kích F-35A. Điều này không chỉ mang lại nguồn doanh thu bổ sung cho chương trình F-35, mà còn giúp tăng cường năng lực không quân của một thành viên NATO giữ vị trí chiến lược.
Thứ hai, việc triển khai S-400 tại vùng Vịnh sẽ bổ sung thêm một lớp phòng thủ tên lửa cho mạng lưới bảo vệ các căn cứ quân sự của Mỹ và đồng minh trong khu vực. Trong bối cảnh nhiều radar và hệ thống phòng không của Mỹ từng bị tấn công hoặc chịu áp lực lớn từ các cuộc tập kích của Iran, S-400 có thể góp phần nâng cao khả năng cảnh báo sớm cũng như đánh chặn mục tiêu ở cự ly xa.
Động thái này cũng diễn ra vào thời điểm Mỹ được cho là đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn dành cho các hệ thống Patriot và THAAD sau thời gian dài phải duy trì cường độ hoạt động cao tại nhiều khu vực xung đột. Việc bổ sung thêm một hệ thống phòng không có năng lực mạnh như S-400 có thể giúp giảm áp lực lên các tổ hợp phòng thủ hiện có.
Ngoài giá trị quân sự, việc S-400 được triển khai tại một quốc gia đồng minh của Mỹ còn mở ra cơ hội để quân đội Mỹ nghiên cứu và theo dõi hoạt động thực tế của hệ thống này. Các tổ hợp S-400 bán cho Thổ Nhĩ Kỳ trước đây đã được điều chỉnh để có thể trao đổi dữ liệu với một số khí tài theo tiêu chuẩn NATO, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình đánh giá.
Điều này được xem là có ý nghĩa đặc biệt, bởi S-400 hiện là một trong những trụ cột quan trọng nhất của mạng lưới phòng không Nga. Hệ thống này được đánh giá là bù đắp đáng kể cho việc Nga chưa thể trang bị máy bay chiến đấu thế hệ năm với quy mô lớn như kế hoạch.
Nếu thỏa thuận chuyển giao được hoàn tất, S-400 không chỉ giúp củng cố năng lực phòng không của các đồng minh Mỹ tại vùng Vịnh mà còn có thể trở thành một yếu tố quan trọng trong chiến lược phòng thủ tên lửa của Washington trước nguy cơ các cuộc tấn công từ Iran.
