A-235 là hệ thống được thiết kế để bảo vệ Moscow cùng các trung tâm chỉ huy chiến lược quan trọng, trước những mối đe dọa nguy hiểm nhất như tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), vũ khí siêu thanh, vệ tinh quân sự và các phương tiện tác chiến không gian.
Các thành phần của hệ thống phòng thủ tên lửa A-235 của Nga. (Nguồn: MW)
Theo nhiều đánh giá, A-235 hiện là hệ thống phòng thủ tên lửa có tầm đánh chặn xa nhất đang hoạt động trên thế giới. Các tên lửa đánh chặn của hệ thống có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách hàng trăm km và vươn tới độ cao ngoài khí quyển.
Một số nguồn ước tính A-235 có thể đánh chặn mục tiêu ở khoảng cách vượt quá 1.000 km đối với một số quỹ đạo tên lửa đạn đạo nhất định. Tuy nhiên, do đây là chương trình được xếp vào diện tuyệt mật nên chưa có xác nhận chính thức từ phía Nga.
Nếu so sánh, hệ thống S-500 của Nga ở tầng phòng thủ thấp hơn có tầm bắn khoảng 600 km, trong khi hệ thống THAAD của Mỹ đã được thử nghiệm thực chiến tại Trung Đông, có khả năng đánh chặn mục tiêu ở khoảng cách tối đa khoảng 200 km.
Được thiết kế để đối phó những mục tiêu đáng gờm nhất
A-235 chính thức được đưa vào trực chiến sau các cuộc thử nghiệm thành công từ bệ phóng cơ động vào năm 2018. Hệ thống này dần thay thế những thành phần cũ của mạng lưới phòng thủ tên lửa A-135 từng bảo vệ Moscow trong nhiều thập kỷ.
A-235 kết hợp nhiều công nghệ hiện đại, bao gồm radar mảng pha công suất lớn, tên lửa đánh chặn tốc độ cực cao và hệ thống quản lý tác chiến tự động có khả năng xử lý đồng thời nhiều mối đe dọa.
Khác với các tổ hợp tên lửa đất đối không thông thường vốn chủ yếu đối phó máy bay hoặc tên lửa hành trình, A-235 được thiết kế để loại bỏ các mục tiêu đang bay với tốc độ lên tới vài km mỗi giây, bao gồm đầu đạn tên lửa đạn đạo trong giai đoạn cuối hành trình hoặc các mục tiêu hoạt động ngoài khí quyển.
Một trong những thay đổi quan trọng nhất so với thế hệ A-135 trước đây là việc áp dụng phương thức đánh chặn động năng tốc độ cao. Trong khi A-135 dựa nhiều vào các tên lửa đánh chặn mang đầu đạn hạt nhân, A-235 được cho là sử dụng nguyên tắc phá hủy mục tiêu bằng va chạm trực tiếp hoặc bằng năng lượng động học cực lớn.
Lá chắn gắn liền với lực lượng hạt nhân chiến lược Nga
Sự phát triển của A-235 cho thấy lĩnh vực hạt nhân chiến lược vẫn là một trong những ưu tiên hàng đầu của Nga. Hệ thống được kết nối với mạng lưới vệ tinh cảnh báo sớm và các radar tầm xa trên khắp lãnh thổ Nga. Khi phát hiện một vụ phóng tên lửa đạn đạo, các cảm biến sẽ nhanh chóng xác định quỹ đạo bay, tính toán điểm va chạm dự kiến và lập tức truyền dữ liệu cho hệ thống đánh chặn.
Các radar của A-235 có khả năng theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu, đồng thời phân biệt đầu đạn thật với mồi nhử hoặc các mảnh vỡ trên không. Đây được xem là một trong những nhiệm vụ phức tạp nhất trong chiến sự tên lửa hiện đại.
Nhờ tốc độ cực cao, các tên lửa đánh chặn có thể nhanh chóng vươn tới tầng khí quyển trên hoặc không gian gần Trái Đất. Tại đó, chúng nhận dữ liệu cập nhật liên tục từ radar mặt đất và hệ thống dẫn đường để tiếp cận mục tiêu trước khi đầu đạn đối phương kịp lao xuống khu vực cần bảo vệ.
Toàn bộ quá trình diễn ra trong khoảng thời gian rất ngắn, đòi hỏi năng lực xử lý dữ liệu và ra quyết định gần như tức thời.
Không chỉ chống tên lửa mà còn có khả năng chống vệ tinh
Trong các cuộc thử nghiệm, A-235 cũng cho thấy khả năng tác chiến chống vệ tinh đáng chú ý. Nhờ hoạt động ở độ cao ngoài khí quyển, nơi các bề mặt điều khiển khí động học thông thường không còn hiệu quả, hệ thống này được xem là một trong những tổ hợp phòng thủ có khả năng tác chiến ở độ cao lớn nhất từng được triển khai.
Dù vậy, A-235 không được thiết kế để bảo vệ toàn bộ lãnh thổ Nga. Thay vào đó, hệ thống tập trung bảo vệ khu vực Moscow cùng các trung tâm chỉ huy chính trị và quân sự trọng yếu.
Mục tiêu chính là duy trì hoạt động của bộ máy lãnh đạo quốc gia và bảo đảm khả năng chỉ huy lực lượng hạt nhân trong trường hợp xảy ra một cuộc tấn công chiến lược quy mô lớn. Đây cũng là tư duy phòng thủ đã được Liên Xô và Nga duy trì trong nhiều thập kỷ, với ưu tiên hàng đầu là bảo vệ các trung tâm ra quyết định trong kịch bản xung đột hạt nhân.
Nga tiếp tục mở rộng lá chắn chiến lược
Hiện nay, A-235 đang tạo ra một lớp bảo vệ đặc biệt dành cho các mục tiêu chiến lược quan trọng nhất của Nga.
Hệ thống này được hỗ trợ bởi S-500, tổ hợp phòng thủ tên lửa hoạt động ở tầng thấp hơn nhưng vẫn có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo liên lục địa và một số mục tiêu trong không gian.
Trong khi đó, các cường quốc khác cũng đang tăng tốc phát triển các hệ thống phòng thủ tên lửa chiến lược thế hệ mới. Mỹ đang thúc đẩy chương trình Golden Dome, còn Trung Quốc đã công bố hệ thống HQ-29 vào năm 2025.
Khi cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc hạt nhân ngày càng gia tăng, Nga được dự báo sẽ tiếp tục đầu tư mạnh vào việc mở rộng và hiện đại hóa mạng lưới A-235. Bên cạnh đó là các chương trình bổ trợ như S-500, S-550 cùng những thế hệ radar và cảm biến không gian mới nhằm duy trì ưu thế trong lĩnh vực phòng thủ tên lửa chiến lược.
