Những dịp lễ Tết, ngày tuần rằm, mồng một và nhất là dịp Vu Lan tháng bảy…, theo phong tục tập quán thì mọi nhà đều mua, cúng và đốt rất nhiều đồ vàng mã. Ngày xưa, khi kinh tế còn nghèo khó, tiền bạc ít nên việc đốt nhiều vàng mã cũng khó lòng thực hiện được. Nay, khi mà điều kiện kinh tế nhà ai cũng khá giả lên thì người ta thường mua rất nhiều đồ mã để cúng lễ rồi hoá để “gửi” sang… “thế giới bên kia” cho thần linh, cho người thân quá cố. Nhà này cúng và đốt ít vàng mã luôn bị xem là hà tiện, coi là “không chu đáo”, vì vậy, trong vấn đề này cũng luôn có sự ganh đua ngầm khiến cho thị trường đồ mã vào các dịp cúng lễ thường “đắt như tôm tươi”. Có người còn nghĩ rằng, cứ cúng nhiều đồ mã là sẽ được lộc to nên họ càng mua nhiều, cúng và đốt! Đại đa số mọi người đều cho rằng “trần sao âm vậy”, nghĩa là người sống sinh hoạt như thế nào thì người dưới âm phủ cũng sinh hoạt như thế (?!) nên công nghệ sản xuất đồ vàng mã càng phát triển với rất nhiều mẫu mã đa chủng loại gồm các loại vật dụng đời thường như: quần áo, xe đạp, tiền, đô-la, vàng… Rồi các phương tiện giao thông như ôtô, xe máy và thậm chí cả nhà tầng, cung tần mỹ nữ… cũng được làm ra để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của người dân.
Tôi vừa chứng kiến một gia đình ở cùng khu phố, chỉ dịp Vu Lan vừa qua đã bỏ ra gần 10 triệu đồng để mua vàng mã về cúng rồi… đốt - một số tiền quá lớn so với mặt bằng thu nhập của công chức bình thường. Với những hộ gia đình khá giả thì việc bỏ ra bao nhiêu tiền thật để mua đồ mã về cúng, đốt không quan trọng, bởi có mất cả một, vài chục triệu cũng chẳng bõ bèn gì... Thế nhưng, với người nghèo thì mất mấy trăm ngàn cho vấn đề này cũng là cả vấn đề! Dù biết là tốn kém, song nhiều người vẫn có suy nghĩ đốt càng nhiều vàng mã là càng có hiếu, có lộc… và họ càng điên cuồng chạy đua để mua và đốt cho thật nhiều!
Vẫn biết là tập tục đốt vàng mã của dân ta trong những dịp cúng lễ đã có từ lâu và để người dân từ bỏ nó ngay tức thì là rất khó, thế nhưng, việc tuyên truyền qua các kênh thông tin, đến mọi địa bàn để mọi người, mọi nhà hiểu được tập tục này rất không có lợi, tốn kém, ô nhiễm môi trường… là rất cần thiết. Quả như chúng ta đều thấy, việc các gia đình đều phải chi một khoản tiền không nhỏ cho đồ vàng mã mỗi năm là có thực. Đó là lãng phí ở mỗi gia đình, còn đối với đất nước thì con số thống kê sẽ khó lòng thực hiện được khi mà có biết bao nhiêu tấn giấy đã được dùng làm nguyên liệu để sản xuất đồ mã mà kết cục là bị đem đốt thành tro tàn. Rồi nữa, ô nhiễm môi trường từ tro hoá vàng, từ hoá chất, bột, phẩm màu trong các công đoạn làm đồ mã cũng là nguyên nhân không nhỏ khiến môi trường thêm trầm trọng ô nhiễm…
Từ thực trạng trên, mong rằng mọi người dân hãy suy nghĩ, ý thức và hạn chế dần trong việc cúng đốt vàng mã. Các gia đình nên cúng càng ít đồ mã càng tốt và nếu từ bỏ hẳn tập tục này là tốt nhất, bởi lẽ lòng thành kính với thần thánh, tiên tổ, người thân quá cố… đâu cứ phải cúng nhiều, đốt nhiều mà là ở cái tâm, sự thành kính…
Bài và ảnh: Hoàng Đại (Báo chí - ĐHKHXH&NV)