Dinh dưỡng là nền tảng của phát triển thể chất
Trong bối cảnh tỷ lệ suy dinh dưỡng, thừa cân – béo phì và các vấn đề sức khỏe học đường còn tồn tại đan xen, việc nhìn nhận đúng vai trò của dinh dưỡng là yêu cầu cấp thiết đối với gia đình, nhà trường và toàn xã hội.
Ở lứa tuổi học đường, cơ thể trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ về chiều cao, cân nặng, hệ xương và khối cơ. Nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng vì thế cao hơn so với nhiều giai đoạn khác trong cuộc đời. Một chế độ ăn đầy đủ và cân đối giúp cơ thể phát triển hài hòa, nâng cao sức bền và sức đề kháng, hạn chế nguy cơ mắc bệnh.
Dinh dưỡng là nền tảng phát triển thể chất lứa tuổi học đường.
Theo các tài liệu chuyên môn về dinh dưỡng học đường, thiếu năng lượng và protein kéo dài sẽ làm chậm quá trình tăng trưởng, gây suy dinh dưỡng thể thấp còi, nhẹ cân. Ngược lại, khẩu phần ăn dư thừa năng lượng nhưng thiếu cân đối lại làm gia tăng tình trạng thừa cân, béo phì – một vấn đề đang có xu hướng gia tăng nhanh trong môi trường học đường hiện nay.
Vai trò của các nhóm chất dinh dưỡng thiết yếu
Một khẩu phần ăn hợp lý cho học sinh cần bảo đảm đầy đủ bốn nhóm chất dinh dưỡng chính gồm: chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất.
Chất bột đường là nguồn cung cấp năng lượng chủ yếu cho các hoạt động học tập và vui chơi của học sinh. Chất đạm có vai trò xây dựng và tái tạo các mô, đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển cơ bắp và các cơ quan trong cơ thể. Chất béo không chỉ cung cấp năng lượng đậm đặc mà còn giúp hấp thu các vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, E, K.
Bên cạnh đó, các vitamin và khoáng chất tuy chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng lại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Canxi và vitamin D quyết định sự phát triển của hệ xương và chiều cao; sắt tham gia vào quá trình tạo máu và phòng ngừa thiếu máu; i-ốt cần thiết cho sự phát triển trí não; kẽm góp phần tăng cường miễn dịch và khả năng tăng trưởng.
Dinh dưỡng và sự phát triển trí tuệ, khả năng học tập
Không chỉ tác động đến thể chất, dinh dưỡng còn ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển trí não và khả năng học tập của học sinh. Não bộ chiếm tỷ lệ tiêu thụ năng lượng lớn trong cơ thể, đặc biệt ở lứa tuổi đang học tập, ghi nhớ và tư duy liên tục.
Thiếu hụt năng lượng, protein hoặc các vi chất quan trọng như sắt, i-ốt, axit béo thiết yếu có thể làm giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và tiếp thu kiến thức. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng học sinh được cung cấp chế độ dinh dưỡng đầy đủ, hợp lý thường có kết quả học tập tốt hơn, tinh thần học tập tích cực và ít mệt mỏi hơn trong quá trình học tập.
Hệ lụy của mất cân đối dinh dưỡng học đường
Thực tế cho thấy, tại nhiều địa phương, tình trạng suy dinh dưỡng và thừa cân – béo phì vẫn tồn tại song song. Ở khu vực khó khăn, không ít học sinh chưa được bảo đảm khẩu phần ăn đầy đủ về số lượng và chất lượng, dẫn đến suy dinh dưỡng kéo dài. Trong khi đó, tại khu vực đô thị, việc tiêu thụ nhiều đồ ăn nhanh, nước ngọt, thực phẩm giàu đường và chất béo lại làm gia tăng nguy cơ thừa cân, béo phì.
Mất cân đối dinh dưỡng không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà còn để lại hệ quả lâu dài đối với sức khỏe. Trẻ suy dinh dưỡng có nguy cơ thấp còi, giảm năng suất lao động trong tương lai; trẻ thừa cân, béo phì dễ mắc các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa ngay từ khi còn trẻ.
Trường học được xem là môi trường quan trọng để can thiệp và cải thiện tình trạng dinh dưỡng học sinh. Thông qua các bữa ăn bán trú, chương trình sữa học đường và hoạt động giáo dục dinh dưỡng, nhà trường có thể góp phần hình thành thói quen ăn uống lành mạnh cho học sinh.
Việc xây dựng thực đơn khoa học, phù hợp với lứa tuổi, điều kiện địa phương và bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ giúp cải thiện sức khỏe mà còn nâng cao chất lượng học tập. Đồng thời, các hoạt động truyền thông, giáo dục về dinh dưỡng trong nhà trường giúp học sinh hiểu và chủ động lựa chọn thực phẩm có lợi cho sức khỏe.
Bên cạnh nhà trường, gia đình giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm dinh dưỡng cho học sinh. Bữa ăn gia đình hợp lý, đa dạng thực phẩm, hạn chế đồ ăn nhanh và nước ngọt là nền tảng để trẻ phát triển khỏe mạnh.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và các cơ quan chuyên môn sẽ tạo nên môi trường học đường an toàn, lành mạnh, giúp học sinh phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí tuệ.
Dinh dưỡng học đường là vấn đề mang tính chiến lược, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Đầu tư cho dinh dưỡng học sinh chính là đầu tư cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Nhận thức đầy đủ vai trò của dinh dưỡng, tổ chức tốt bữa ăn học đường và giáo dục thói quen ăn uống lành mạnh cho học sinh là những giải pháp cần được triển khai đồng bộ, lâu dài và hiệu quả.
