Lễ hội biến tướng, lễ hội suy giảm bản sắc, lễ hội lộn xộn… Vấn nạn lễ hội và ý tưởng, giải pháp đã thành vấn đề thường trực của dư luận mỗi dịp vào xuân tưng bừng lễ hội. Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam – PGS.TS. Đặng Văn Bài đã có một số ý kiến xung quanh vấn đề này.
Tiêu cực lễ hội đã thành thực trạng quen thuộc. Xin ông cho biết quan điểm của mình về việc xử lý những tiêu cực đó?
 Những biểu hiện thiếu văn hóa tại lễ hội cần được tuyên truyền để xóa bỏ. Ảnh: Quang Hưng |
- Giống như nhiều hoạt động, hiện tượng khác đều có mặt tích cực, tiêu cực, lễ hội cũng vậy. Không nên nghĩ rằng xuất hiện tiêu cực ở lễ hội thì lễ hội ấy tiêu cực mà phải tìm ra nguyên nhân, đầu mối của nó mà xử lý. Như mê tín dị đoan chẳng hạn, đó là khi đức tin bị lợi dụng bởi một số kẻ. Vậy phải phát hiện ra và cấm, phạt, xử lý những kẻ ấy – vốn là số ít chứ không thể cấm cả một lễ hội, cấm những người dân bị lợi dụng mà thực ra họ đáng thương hơn. Giúp họ hiểu thì họ sẽ không bị lợi dụng nữa. Tôi cho rằng báo chí, truyền thông có vai trò mạnh mẽ!
Như ý kiến của ông thì trong việc xử lý những cái xấu phải rất nghiêm khắc?
- Tôi đã từng thực tập ở Nhật Bản, hơn 500 nghìn người thăm đền Meiji, xếp hàng quy củ. Ai chen lấn để định chen ngang lên – Mời ra luôn! Bây giờ, những gì lộn xộn xảy ra ở lễ hội, hãy “hỏi thăm” ông quản lý, tổ chức. Ví dụ điểm trông xe tăng giá vé: Chủ tịch xã có khoán cho anh không? Giá vé có hợp lý không? Nếu anh làm sai – Cho ra khỏi ngay! Hội chùa Hương vẫn cứ treo thịt thú rừng chẳng hạn – Mời về luôn, khỏi bán nữa! Nếu cứ để người này sai phạm mà vẫn được làm tiếp thì người khác nhìn vào họ cũng không sợ nữa. Cho nên các cấp chính quyền, chức năng phải giúp dân những việc như thế, hướng dẫn cho dân hiểu, lắng nghe nhà khoa học tư vấn đúng, sai, bàn cách khắc phục, tôn trọng vai trò chủ thể lễ hội của cộng đồng và xử lý dứt khoát những sai phạm, những kẻ gây ra sai phạm.
Thực ra, các văn bản pháp lý về lễ hội không phải lúc nào cũng được các địa phương làm tốt, nhất là các cán bộ quản lý ở đây, trong khi họ lại là lực lượng rất quan trọng ở cơ sở.
- Có những cái chính người quản lý cũng không hiểu hết, thậm chí có những người góp phần gây ra tiêu cực lễ hội do tham lam, tư lợi. Bởi thế mà tuyên truyền, nâng cao dân trí đâu phải chỉ thực hiện với người dân, mà phải với các nhà quản lý nữa chứ!
Ông nghĩ sao về hiện tượng “quan đi lễ hội” như một số báo chí phê phán gần đây?
- Mỗi vị làm quan, mỗi cán bộ cũng là một công dân, cũng có nhu cầu tâm linh của mình. Như tôi, hồi còn làm Cục trưởng Cục Di sản, tôi cũng đi lễ hội chứ, tôi cũng thắp hương cầu các cụ cho mình khỏe mạnh để mà bảo vệ di tích. Không nên quá phân biệt rằng ông ấy là quan, ông ấy cũng đi đấy! Chỉ có một điều là nếu không phải thực thi trách nhiệm, không phải đi thanh tra, kiểm tra…, các vị hãy đi như một người dân, hãy đúng là một người dân đi lễ hội. Đừng đi theo kiểu quan phương nữa, đừng trống giong cờ mở và sử dụng phương tiện công vào việc riêng.
Hy vọng những nhà quản lý của các địa phương đều hướng đến việc phát huy tinh thần của dân tộc khi đến với lễ hội, di tích. Đừng quan tâm đến việc lễ hội phải có lãnh đạo này, lãnh đạo kia đến dự thì mới “oai”.
Xin cảm ơn ông!
Dương Xuân (thực hiện)