Sau kỳ thi tốt nghiệp và đại học vừa qua đã có một số trường hợp học sinh tự tử vì thi rớt, hoặc lo rớt. Tình trạng này có thể nghiêm trọng hơn khi kết quả thi đại học được công bố. Một số em có hành vi tiêu cực đến mức hủy hoại mạng sống luôn mang tâm lý bi quan, tự ti và chính bởi vậy đã có những chuyện đau lòng xảy ra. Sức ép quá lớn từ bản thân, từ gia đình, bạn bè và cả xã hội đang khiến gánh nặng đè lên vai các sĩ tử giờ lại được "chất" nặng hơn...
Ép quá nên... “vỡ”
Nhiều bậc cha mẹ rất sợ phải đối mặt với việc con thi trượt đại học và đã thể hiện sự thất vọng của mình bằng những lời nói, hành động thiếu suy nghĩ. Mỗi năm, cả nước có hàng triệu thí sinh dự thi đại học, nhưng do chỉ tiêu tuyển thấp hơn số lượng thí sinh rất nhiều nên ngoài sức học, còn khá nhiều yếu tố khác ảnh hưởng tới một cuộc thi, đúng như câu nói xưa: "học tài, thi phận". Vì thế nếu con thi trượt, thái độ của cha mẹ là một áp lực rất lớn đối với các em.
Trường hợp đầu tiên là một thí sinh ở huyện Định Quán, Đồng Nai, tự tử vì trượt tốt nghiệp trung học phổ thông. Những dòng thư để lại cho biết em thực sự thất vọng vì điểm thi không đạt như mong muốn và rất bức xúc trước thái độ và hành vi ác cảm của mọi người trong gia đình. Em quyết định tự tử để giải tỏa tâm lý, chạy trốn những áp lực sau kỳ thi. Một trường hợp khác, chỉ vì nhận được thông tin kết quả thi tốt nghiệp thiếu 0,5 điểm mà một học sinh ở huyện Thống Nhất, Đồng Nai cũng đã uống thuốc sâu. Rồi tới một học sinh giỏi của Trường THPT Lê Khiết (Quảng Ngãi) đã uống thuốc rầy sau khi thấy mình làm bài thi đại học chưa tốt.
Chưa đến mức tự tử, nhưng rất nhiều sĩ tử hằng ngày vẫn phải gồng mình đối phó với những sức ép từ gia đình, bạn bè, từ kết quả thi đại học sắp tới. Không ít em bị stress, căng thẳng nặng nề. Một thí sinh Trường ĐH Mỏ địa chất do tự lượng được sức mình không đáp ứng nổi kỳ thi, nhưng bị bố mẹ bắt ép phải dự thi, nên sau khi không làm được bài đã có hành vi cố tình lôi điện thoại di động ra gọi cho giám thị nhìn thấy để bị đuổi.
 Thí sinh xem điểm thi với sự hồi hộp lớn và gánh nặng tâm lý sau lưng. Ảnh: V.C |
N.H.D. (20 tuổi, Hồng Bàng, Hải Phòng) thì chia sẻ trong ấm ức: “Cả nhà em có truyền thống học trên đại học, duy chỉ có em là thi đại học 2 năm vẫn trượt “vỏ chuối”. Em rất nản và ức chế mỗi khi nghĩ đến việc thi tiếp, nhưng gia đình bắt em phải tiếp tục ôn thi lại, chừng nào đỗ mới thôi”. Cậu cũng cho biết, kỳ thi đại học lần ba này chắc là sẽ trượt tiếp. “Em phải làm sao đây, có ở hoàn cảnh này em mới hiểu vì sao lại có những cái chết để giải thoát khỏi ước mơ đại học”.
Theo các chuyên gia tâm lý, do căng thẳng vì nhiều áp lực, sau khi thi nhiều sĩ tử có những biểu hiện rối loạn tâm thần, biểu hiện lâm sàng như: buồn rầu, lo lắng luôn cảm thấy bất an... Nếu biết kết quả trượt, nhiều em sẽ có biểu hiện tâm thần nặng hơn như: nói nhảm, ngại tiếp xúc với mọi người, hằn học, gắt gỏng với người thân, có nhiều biểu hiện chán sống, tự làm đau bản thân... Nếu người thân không quan tâm, chia sẻ, các em sẽ có suy nghĩ và hành vi tự sát.
“Sức đề kháng” trước những thất bại
Để tránh những kết cục bi thảm như trên, các chuyên gia tâm lý nhấn mạnh, cha mẹ phải có một cái nhìn thoáng hơn và giúp cho con hiểu rằng, đại học không phải là con đường duy nhất. Trong xã hội có nhiều tấm gương những người thành đạt dù không có bằng đại học. Cha mẹ phải cùng con nhận ra rằng liệu con có đủ khả năng để thi đại học hay không. Nếu biết được con không thể thi đỗ thì hãy chấp nhận và khuyến khích con bước vào đời bằng những con đường khác nhau như học nghề, học trung cấp, cao đẳng và sau đó học tiếp lên... Cha mẹ phải cùng con hoạch định những phương án khác nhau, để khi đối mặt với thất bại, các em đỡ bỡ ngỡ, hẫng hụt.
Tiến sĩ giáo dục học Nguyễn Minh Thức (Giảng viên Trường ĐH Sĩ quan Lục quân 2) cho rằng: “Muốn các em vượt qua được những thất bại thì cha mẹ hãy tập cho con mình từng bước đối mặt ngay với những khó khăn, thất bại trong cuộc sống hằng ngày. Đặc biệt hình thành cho con những kỹ năng xử lý các tình huống khó khăn nhất, như vậy sau này các em mới vững vàng để vượt qua được thất bại ở hoàn cảnh khác nhau”.
Cũng theo ông, trong quá trình nuôi dạy con, các bậc phụ huynh cần chú ý tới việc giáo dục bản lĩnh tự tin để trẻ vững vàng đối mặt với sóng gió cuộc đời. Trang bị cho con kỹ năng sống để nâng cao “sức đề kháng”, giúp con thích ứng với stress. Chẳng hạn dạy con biết được vị trí của mình ở đâu để đặt ra mục tiêu cho phù hợp. Tránh áp đặt, yêu cầu quá cao cho con, bởi không ít những học sinh khá và giỏi vẫn sẽ trượt đại học.
Ở lứa tuổi thi đại học, suy nghĩ và hành động của nhiều em nói chung còn khá bồng bột, non nớt, với những em đó, dường như thế giới này chỉ có mỗi cánh cửa thi đại học, mà không nhìn ra những thời cơ khác. Các bậc phụ huynh phải bình tâm chỉ ra cho con nhiều hướng giải quyết, nếu không làm được cần nhờ đến sự can thiệp của các chuyên gia tâm lý giúp đỡ. Cũng phải nói thêm rằng, gặp các bác sĩ tâm lý là một việc làm hết sức bình thường ở nhiều quốc gia trên thế giới, họ có thể phân tích và đưa ra nhiều hướng mở cho những người bế tắc, chứ không phải gặp cứ gặp bác sĩ là “có bệnh tâm thần” như nhiều người vẫn lầm tưởng.
Văn Công