Hành trình đưa y tế đến vùng cao Đà Nẵng

Ông Hồ Văn Hà, 67 tuổi, ở xã Trà Tập, miền núi phía Tây Đà Nẵng tuổi cao, sức yếu, nằm liệt giường. Muốn kiểm tra sức khỏe cho ông, nhân viên y tế phải mang dụng cụ đến tận nhà.

Trên chiếc nệm cũ kỹ, ông Hà thân hình gầy, ốm yếu. Nhân viên y tế trạm đến động viên, kiểm tra huyết áp. Việc thăm khám diễn ra ngay tại nhà ông Hà. Với một người đang ốm, quãng đường từ nhà đến trạm y tế không đơn giản là xa hay gần. Đó là quãng đường ông không thể tự mình vượt qua.

Ở Trà Tập, không chỉ người như ông Hà mới gặp trở ngại khi đi khám. Có người tuổi cao, sức yếu, có gia đình thiếu phương tiện đi lại, cũng có người quanh năm bận việc nương rẫy, chưa bao giờ nghĩ đến chuyện kiểm tra sức khỏe khi cơ thể chưa có bệnh. Bởi vậy, trong chiến dịch khám sức khỏe miễn phí, cán bộ y tế không thể chỉ ngồi chờ người dân tìm đến. Họ phải đi về phía những người cần được chăm sóc.

Những người khó đi khám cần được tìm đến

Chị Hồ Thị Thiêu, sinh năm 2001, còn trẻ nhưng đã là mẹ của ba con nhỏ. Cuộc sống gia đình trông vào vài sào quế và rẫy sắn. Cả gia đình trông vào vài rẫy sắn. Cuộc sống vất vả. Ngôi nhà nhỏ của gia đình nằm chênh vênh bên sườn đồi dốc.

Với những gia đình như chị Thiêu, cuộc sống trước mắt đã có nhiều nỗi lo phải tính toán. Một buổi đi khám sức khỏe có thể phải gác lại công việc. Ở nơi đường sá cách trở, những việc tưởng như đơn giản ấy có thể trở thành rào cản. Vì thế việc được nhân viên y tế đến tận nhà khám bệnh miễn phí có ý nghĩa vô cùng to lớn.

Xã Trà Tập hiện có gần 33% hộ nghèo. Địa hình miền núi bị chia cắt, dân cư sống rải rác, phân tán, nhiều khu dân cư cách xa trạm y tế. Người dân chủ yếu sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, trong khi việc đi lại đến các cơ sở y tế tuyến trên không thuận lợi. Không ít người chỉ tìm đến cơ sở y tế khi có bệnh.

Đây cũng là lý do việc khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc bệnh cần được đưa đến gần người dân hơn. Thay vì chờ có bệnh mới đi khám, người dân cần được kiểm tra sức khỏe ngay cả khi chưa thấy dấu hiệu bất thường, để có cơ hội phát hiện sớm nguy cơ và được tư vấn, theo dõi kịp thời.

Đà Nẵng đang triển khai Chiến dịch 100 ngày khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí cho người dân từ ngày 10/8 đến trước ngày 15/12/2026. Mục tiêu là toàn bộ người dân được kiểm tra sức khỏe và cập nhật Sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID. Đây là hoạt động cụ thể nhằm thực hiện định hướng chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân theo Nghị quyết 72.

Tại Trà Tập, để đưa việc khám sức khỏe, sàng lọc bệnh đến từng người dân, cán bộ y tế phải bắt đầu từ những công việc không có trong một buổi khám thông thường: rà soát từng danh sách, xác định nơi ở, thông báo lịch khám, vận động người dân tham gia và tìm địa điểm phù hợp. Bởi nếu chỉ tổ chức khám tại trạm, những người ở xa, người già yếu hoặc không thể đi lại sẽ khó có cơ hội tiếp cận.

Nữ hộ sinh Nguyễn Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Trà Tập, cho biết cán bộ trạm đã dành nhiều thời gian rà soát danh sách người dân. Tuy nhiên, danh sách trên giấy không phải lúc nào cũng trùng với tình hình thực tế. Nhiều người đi làm nương rẫy, có mặt ở nhà khi cán bộ đến rà soát nhưng đến ngày khám lại vắng mặt. Một số người cho rằng mình vẫn khỏe, chưa có bệnh nên nhất quyết không cho kiểm tra sức khỏe.

Vì vậy, công việc của nhân viên y tế không dừng ở việc thông báo lịch khám. Họ còn phải giải thích để người dân hiểu rằng khám sức khỏe định kỳ không chỉ dành cho người đang đau ốm. Có những bệnh lý tiến triển âm thầm, đến khi cơ thể xuất hiện triệu chứng rõ rệt thì việc phát hiện và điều trị có thể đã muộn.

Gian nan đường đến với từng nóc

Trong tháng 7 và 8, hoạt động khám sức khỏe được tổ chức tại trạm y tế và các điểm khám vệ tinh. Từ tháng 9, khi nhận thấy người dân còn bận công việc, không phải ai cũng chủ động đến điểm khám theo lịch, các tổ y tế của Trạm Y tế xã Trà Tập đã đến tận các nóc. Có điểm cách trạm y tế khoảng 20km. Mỗi tổ thường có 2-3 nhân viên, phối hợp với cán bộ địa phương để tìm đường và thông báo cho bà con.

Khi có bác sĩ từ TTYT khu vực Nam Trà My hỗ trợ, mỗi ngày các điểm khám có thể phục vụ khoảng 100-200 lượt người.  Nhân viên y tế liên tục phải rà lại danh sách, liên hệ người dân, nhờ cán bộ địa phương thông báo. "Có người được báo lịch nhưng đến ngày khám lại đi làm vắng nhà, có người cần được giải thích nhiều lần mới hiểu vì sao phải kiểm tra sức khỏe khi chưa thấy đau ốm", chị Nguyễn Thị Thanh Bình kể.

Đường đến các khu dân cư ở Trà Tập không phải lúc nào cũng thuận lợi. Địa hình dốc, đường quanh co. Vào mùa mưa, những đoạn đường đất trơn trượt, nguy cơ sạt lở khiến việc di chuyển càng khó khăn. Có nơi không có sóng điện thoại, việc liên lạc và cập nhật thông tin không thể thực hiện ngay tại điểm khám. Sau khi thăm khám, nhân viên y tế phải ghi lại thông tin, chụp phiếu và chờ đến nơi có sóng để gửi dữ liệu về trạm. 

BSCKI Trần Văn Thu, Giám đốc TTYT khu vực Nam Trà My, người đã công tác tại đây từ năm 2006, cho biết địa hình khó khăn, dân cư phân tán và giao thông là những trở ngại đối với công tác khám sức khỏe tại khu vực này.

Cán bộ y tế của TTYT khu vực Nam Trà My phải phối hợp với các trạm y tế, huy động nhân lực tổ chức những đợt khám lưu động.

Khó khăn là nhân lực tại cơ sở vốn đã mỏng. Trạm Y tế xã Trà Tập hiện có 10 cán bộ, nhân viên. Ngoài khám chữa bệnh, họ còn đảm nhiệm tiêm chủng, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, phòng chống dịch, công tác dân số và nhiều nhiệm vụ y tế dự phòng khác. Khi có người tham gia các tổ khám lưu động, hoạt động thường xuyên tại trạm vẫn phải duy trì.

Còn TTYT khu vực Nam Trà My hiện có 14 bác sĩ, trong đó 11 người làm việc tại các khoa, phòng, đơn vị. Để tăng lực lượng cho các điểm khám, trung tâm đã đề xuất Sở Y tế huy động bác sĩ từ các trạm y tế, tổ chức khám luân phiên, cuốn chiếu, vừa đẩy nhanh tiến độ vừa bảo đảm hoạt động thường xuyên tại cơ sở.

Theo BSCKII Trần Thanh Thủy, Giám đốc Sở Y tế Đà Nẵng, thời gian đầu triển khai chiến dịch, một bộ phận người dân chưa hiểu rõ ý nghĩa của việc khám sức khỏe khi chưa có bệnh. Cán bộ y tế, thậm chí giám đốc một số bệnh viện, đã trực tiếp đến nhà giải thích, vận động người dân tham gia. Khi hiểu hơn về lợi ích của việc kiểm tra sức khỏe, bà con hợp tác tích cực hơn.

Không đợi có bệnh mới tìm đến trạm y tế

Chiến dịch khám sức khỏe kéo dài 100 ngày có thể tạo ra những đợt khám tập trung, giúp nhiều người dân được kiểm tra sức khỏe. Nhưng với những địa bàn như Trà Tập, điều quan trọng không chỉ là hoàn thành số lượt khám trong thời gian quy định. Sau khi được kiểm tra, người dân còn cần được tư vấn, phát hiện nguy cơ, hướng dẫn theo dõi và quản lý sức khỏe lâu dài.

Đó cũng là tinh thần của Nghị quyết 72: chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe toàn dân. Để Nghị quyết đi vào cuộc sống, y tế cơ sở giữ vai trò quan trọng, nhất là tại những nơi đường đến cơ sở khám chữa bệnh còn xa, điều kiện đi lại còn nhiều trở ngại.

Ở Trà Tập, cho thấy một cách làm cụ thể: người bệnh không thể đến trạm, cán bộ y tế đến nhà. Những chuyến đi đến từng nóc cũng mang ý nghĩa tương tự. Không chỉ đưa dịch vụ khám sức khỏe đến gần hơn với người dân, đó còn là cách để những người vốn ít có điều kiện tiếp cận y tế được nhắc nhớ rằng ngay cả khi chưa đau ốm, sức khỏe vẫn cần được quan tâm.

Thay đổi thói quen "có bệnh mới đi khám" không thể chỉ bằng một lời vận động hay một đợt khám tập trung. Điều đó cần những lần gặp gỡ, giải thích và theo dõi bền bỉ. Với người dân ở vùng sâu, vùng xa như Trà Tập, đôi khi, hành trình chăm sóc sức khỏe bắt đầu từ lúc nhân viên y tế đến tận nhà.

Đưa y tế chất lượng cao đến nhân dân vùng biển

SKĐS - BVĐK TP Cần Thơ khám sức khỏe tại xã Trần Đề trong 4 ngày, dự kiến phục vụ hơn 3.000 lượt người dân.