Từ chính sách đến những mô hình bệnh viện xanh
Một dấu mốc quan trọng trong tiến trình chuyển đổi xanh của ngành Y tế là việc Bộ Y tế ban hành Quyết định số 3990/QĐ-BYT ngày 30/12/2024 về Kế hoạch thực hiện Chiến lược, Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2025-2030.
Đây là bước chuyển đáng chú ý khi chuyển đổi xanh không còn chỉ được nhìn nhận qua cảnh quan, vệ sinh bệnh viện mà đã trở thành một định hướng trong quản trị, đầu tư và tổ chức hoạt động của các cơ sở y tế. Các nhiệm vụ trọng tâm bao gồm sử dụng năng lượng tiết kiệm, thúc đẩy năng lượng tái tạo, quản lý chất thải y tế an toàn, sử dụng nước hiệu quả và từng bước áp dụng các tiêu chí môi trường trong hoạt động khám chữa bệnh.
Trước đó, Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) triển khai thí điểm mô hình cơ sở y tế thích ứng với biến đổi khí hậu và bền vững về môi trường tại một số bệnh viện. Mô hình tập trung vào các giải pháp bảo đảm nước sạch, vệ sinh, quản lý chất thải, sử dụng năng lượng hiệu quả, cải thiện hạ tầng và nâng cao năng lực ứng phó với các tác động khí hậu.
Hình minh họa.
Một ví dụ là Bệnh viện Cù Lao Minh (tỉnh Vĩnh Long), nơi được hỗ trợ cải thiện hệ thống cung cấp và xử lý nước nhằm chủ động nguồn nước sạch trong điều kiện xâm nhập mặn. Theo thông tin của WHO, những cải thiện này góp phần nâng khả năng điều trị số bệnh nhân mỗi ngày của bệnh viện lên tới 50%. Mô hình cho thấy chuyển đổi xanh không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn trực tiếp củng cố năng lực cung cấp dịch vụ y tế, nhất là tại những địa bàn chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.
Tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Quảng Ninh, việc ứng dụng hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh y khoa (PACS) thay cho in phim, giảm sử dụng vật tư nhựa và tăng cường phân loại chất thải đã góp phần tiết kiệm chi phí, hạn chế chất thải phát sinh. Trong khi đó, Bệnh viện Bạch Mai đang thúc đẩy triển khai các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG), hướng tới tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng, nước và kiểm soát chất thải trong vận hành bệnh viện.
Những mô hình này cho thấy chuyển đổi xanh tại Việt Nam đã bắt đầu đi vào những hoạt động cụ thể, từ quản lý tài nguyên, xử lý chất thải đến thay đổi công nghệ và phương thức quản trị.
Chuyển đổi xanh toàn diện vẫn còn nhiều điểm nghẽn
Dù có những kết quả bước đầu, chuyển đổi xanh y tế vẫn chưa đồng đều giữa các tuyến và địa phương. Theo WHO, nhiều cơ sở y tế tại Việt Nam còn gặp khó khăn trong bảo đảm nguồn nước sạch, năng lượng ổn định và quản lý chất thải an toàn. Đây là những điều kiện nền tảng nhưng cũng là thách thức lớn đối với các bệnh viện, đặc biệt tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và những địa bàn thường xuyên chịu tác động của thiên tai.
Bên cạnh đó, đầu tư cải tạo hạ tầng, xây dựng hệ thống xử lý nước thải, ứng dụng năng lượng tái tạo hay thay thế thiết bị tiêu hao nhiều năng lượng đòi hỏi nguồn kinh phí đáng kể. Trong khi đó, nhiều cơ sở y tế vẫn phải ưu tiên nguồn lực cho hoạt động chuyên môn, mua sắm trang thiết bị và bảo đảm chất lượng khám chữa bệnh. Vì vậy, nếu thiếu cơ chế hỗ trợ tài chính và chính sách khuyến khích phù hợp, việc nhân rộng các mô hình bệnh viện xanh sẽ gặp nhiều trở ngại.
Một vấn đề cần quan tâm là đo lường hiệu quả chuyển đổi xanh. Việc xây dựng bệnh viện xanh không nên chỉ dừng lại ở cảnh quan sạch đẹp hay các hoạt động hưởng ứng phong trào. Mỗi cơ sở cần từng bước kiểm kê lượng điện, nước tiêu thụ, chất thải phát sinh và phát thải khí nhà kính; từ đó xây dựng mục tiêu giảm phát thải cụ thể, có lộ trình và cơ chế giám sát. Đây cũng là cơ sở để đánh giá hiệu quả đầu tư và xác định những giải pháp phù hợp với điều kiện từng bệnh viện.
Trong tiến trình này, chuyển đổi số có vai trò hỗ trợ quan trọng. Bệnh án điện tử, lưu trữ hình ảnh số, quản trị năng lượng thông minh và các hệ thống giám sát vận hành giúp giảm giấy tờ, phim chụp, vật tư tiêu hao, đồng thời phát hiện những khâu sử dụng tài nguyên chưa hiệu quả. Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ thực sự đóng góp vào mục tiêu xanh khi được triển khai gắn với việc tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải và tối ưu nguồn lực.
Có thể thấy, Việt Nam đã bước qua giai đoạn định hướng ban đầu và đang chuyển sang giai đoạn triển khai, thử nghiệm, mở rộng các mô hình y tế xanh. Tuy nhiên, để chuyển đổi xanh trở thành thực chất và đồng bộ, ngành Y tế cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, huy động nguồn lực đầu tư, phát triển nhân lực và xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá thống nhất.
Quan trọng hơn, tư duy xanh cần được tích hợp vào mọi quyết định từ quy hoạch, xây dựng bệnh viện đến mua sắm, quản trị và cung cấp dịch vụ y tế. Đây là nền tảng để hình thành hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện đại, có khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.
