Thực trạng người dân “tự xử” thay cơ quan thực thi pháp luật đã và đang xảy ra ở nhiều nơi, một nguyên nhân không nhỏ xuất phát từ sự thiếu niềm tin vào chính quyền sở tại. Vấn đề này đã đặt lên bàn nghị trường Quốc hội trong phiên thảo luận những vấn đề kinh tế - xã hội, nhiều đại biểu Quốc hội bày tỏ lo lắng khi niềm tin vào pháp luật của một bộ phận người dân suy giảm nghiêm trọng.
Tiền trảm, hậu phi tang... trách nhiệm
Để thực hiện hành vi uy hiếp những người đứng đầu cơ quan chức năng khi sự vụ xảy ra, không ít người dân một phần do thiếu hiểu biết pháp luật, phần bị nhóm đối tượng xấu xúi giục kích động với tâm lý đám đông đã tập trung tại trụ sở, thậm trí nhà riêng của lãnh đạo gây mất an ninh trật tự tại địa bàn, ảnh hưởng tới cuộc sống của nhiều hộ dân. Vụ mới đây nhất là người nhà bệnh nhân tại Thiệu Hóa đã đưa xe chở quan tài mẹ con sản phụ xấu số đến trước nhà riêng của BS. Lê Văn Định - Phó Giám đốc Bệnh viện đa khoa huyện Thiệu Hóa), sau đó có hành vi đập phá đồ đạc trong nhà bác sĩ này khiến lực lượng công an phải rất vất vả trong việc giữ gìn an ninh trật tự. Cùng thời gian đó, hàng ngàn người dân đã tập trung trước cổng UBND huyện Tư Nghĩa (tỉnh Quảng Ngãi) để phản đối việc nạo hút cát gây nên tình trạng sạt lở khiến tuyến Quốc lộ 1A bị ách tắc trong nhiều giờ. Hoặc trong một thời gian ngắn, hàng loạt các vụ trộm chó bị người dân với tâm lý đám đông đã “giăng lưới” quây bắt “cẩu tặc” và thực hiện “tiền trảm”, song trách nhiệm bị phi tang. Như vụ người dân xã Hòa Thạch, huyện Bố Trạch (Quảng Bình) đã “đánh hội đồng” khiến một “cẩu tặc” tử vong trên đường đưa đi cấp cứu. Hàng loạt “cẩu tặc” bị dân đánh chết, đốt xe ở Thanh Hóa, Nghệ An... Hay việc người dân ở thôn Thượng Thanh 2 (xã Danh Thắng, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang) cùng “tình nguyện” nhận tội đánh chết 2 kẻ trộm chó cho thấy đây đang là vấn đề nhức nhối trong không ít bộ phận người dân. Điều đáng nói là những hành động phản ứng trên phần nhiều do xuất phát từ bức xúc của người dân, nôn nóng muốn được cơ quan chức năng sớm giải quyết. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều địa phương, khi sự cố xảy ra, cơ quan chức năng địa phương lại phản ứng chậm chạp, quan liêu. Chính vì thế, người dân khó “đề kháng” với những thủ đoạn xúi giục kích động của các nhóm đối tượng xấu khiến tình hình càng trở nên phức tạp, khó kiểm soát, khó truy cứu trách nhiệm.
 Hai đối tượng trộm chó bị người dân đánh bất tỉnh trước khi công an giải vây. |
Niềm tin vào pháp luật đang bị bào mòn?
Xuất phát từ việc tự hành xử trong dân ngày càng gia tăng, nghị trường Quốc hội đã “nóng” lên khi các đại biểu Quốc hội thảo luận về vấn đề này tại hội trường hay tại tổ. Đại biểu Huỳnh Ngọc Đáng (đoàn Bình Dương) có ý kiến: “Về mặt chính trị và pháp lý, ta thấy xuất hiện những lo ngại mới về lòng dân. Đó là tâm trạng bất an và sự suy giảm niềm tin mà đỉnh điểm là hiện tượng người dân tự xử. Tự xử là quan niệm và hành vi xấu, phải khẳng định như vậy, điều đó đáng lên án vì vi phạm pháp luật nhưng trách dân sao được khi thực sự khách quan mà nói rằng vai trò quản lý của Nhà nước ta còn mờ nhạt và yếu kém là nguyên nhân chính của tâm trạng xã hội này”. Đại biểu cho biết thêm: Trách dân sao được khi Nhà nước lại thỉnh thoảng ban hành những văn bản pháp quy có những nội dung chưa hợp lý, trong khi đó còn nợ dân số lượng quá lớn các văn bản quy định chi tiết hướng dẫn thi hành luật, pháp lệnh. Để khắc phục hiện trạng suy giảm niềm tin và tự xử trong dân, theo tôi, chỉ có một cách duy nhất là phải thực hiện có hiệu quả vai trò quản lý nhà nước từ khâu xây dựng, hướng dẫn thi hành pháp luật đến xử lý thường xuyên có hiệu quả các vụ việc và phải chứng tỏ quản lý nhà nước luôn chỉ vì dân và công bằng với dân. Liên quan đến việc “tự xử” trong người dân đang gia tăng, đại biểu Nguyễn Hữu Hùng (đoàn Tiền Giang) cho biết, để xảy ra những chuyện này là do chúng ta chưa tạo được niềm tin trong dân, đại biểu dẫn chứng, mất một con chó, người dân không cần công an giải quyết mà “tự xử” đối tượng hoặc như sự việc đưa “quan tài diễu phố” ở Vĩnh Phúc hay Thanh Hóa là để phản ứng lại cơ quan chức năng.
Nhìn nhận sự việc “tự xử” của người dân xảy ra liên tiếp trong thời gian qua, PGS.TS. Trịnh Hòa Bình - Giám đốc Trung tâm Điều tra dư luận xã hội (Viện Xã hội học), khẳng định, xã hội đang có nhiều bất ổn, bức xúc khi ở đâu đó pháp luật bị chính cơ quan chức năng xem nhẹ khiến người dân muốn “xả”, muốn trút nó vào đâu đó để bõ tức. Tâm trạng ấy xuất phát từ những khó khăn trong mưu sinh cuộc sống, những bức xúc khi tiếp xúc với các cấp chính quyền và không được họ giải quyết một cách thỏa đáng, thậm chí bị đối xử thô bạo, bất công... Cũng từ đây, chỉ cần gặp một vài lý do, việc làm sai nhỏ sẽ nhanh chóng trở thành cái cớ để nảy sinh xung đột. Đơn cử như việc trộm chó xảy ra ở nhiều địa phương, chắc chắn họ đã phản ánh chuyện mất chó nhưng cấp chính quyền ở đó thờ ơ, vô cảm hoặc không xử lý được. Nỗi bực dọc trong người dân vì thế trút hết vào kẻ trộm chó. Họ hoàn toàn biết việc đánh người như thế là sai trái, đánh chết người có thể bị khép tội giết người nhưng họ vẫn làm. Điều này cho thấy tình trạng báo động về việc người dân đang mất niềm tin vào hệ thống pháp luật.
Hỏa Long - Tuấn Phong