Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa vừa giao nhiệm vụ cho các sở, ngành và địa phương liên quan khẩn trương triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo tồn và phát huy giá trị Di tích lịch sử cách mạng quốc gia Hang Co Phương.
Di tích Quốc gia Hang Co Phương. Ảnh: Ngọc Hưng.
Trong đó, trọng tâm là rà soát quy hoạch, đánh giá nhu cầu tu bổ, số hóa hiện vật, đồng thời tập trung nghiên cứu phương án tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt các liệt sĩ.
Bên cạnh việc tháo gỡ vướng mắc để hoàn trả tuyến đường giao thông vào di tích, tỉnh cũng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá du lịch và tăng cường giáo dục truyền thống lịch sử cho thế hệ trẻ tại điểm di tích này.
Tên tuổi 11 dân công hỏa tuyến được khắc ghi tại nhà bia tưởng niệm trước cửa Hang Co Phương. Ảnh: Ngọc Hưng.
Hang Co Phương, còn gọi là Co Phường, nằm trong lòng dãy Pố Há, thuộc xã Phú Lệ. Hang chỉ rộng khoảng 20m², hình thành từ những khối đá lớn xếp chồng lên nhau.
Theo cách gọi của đồng bào Thái, Co Phường có nghĩa là "hang cây khế", xuất phát từ cây khế cổ thụ từng mọc phía trước hang.
Tỉnh Thanh Hóa triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo tồn và phát huy giá trị Di tích lịch sử cách mạng Quốc gia Hang Co Phương. Ảnh: Ngọc Hưng.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, khu vực hang Co Phương giữ vị trí quan trọng trên tuyến đường vận chuyển quân lương phục vụ các chiến dịch Thượng Lào và Điện Biên Phủ. Quân Pháp nhiều lần tìm cách đánh phá nhằm cắt đứt tuyến giao thông huyết mạch này.
Vỏ quả bom còn lưu giữ tại di tích Hang Co Phương. Ảnh: Ngọc Hưng.
Khoảng 15h ngày 2/4/1953, máy bay Pháp ném bom xuống khu vực bản Sại. Nhiều chiến sĩ, thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến hy sinh. Tại dốc Phú Lệ, tiểu đội dân công thuộc xã Thiệu Nguyên (nay thuộc xã Thiệu Hóa) đang trú ẩn trong Hang Co Phương cũng bị bom đánh sập, 11 người đã hy sinh.
Đường vào cửa hang. Ảnh: Ngọc Hưng.
Sau chiến tranh, nhiều phương án đưa hài cốt các liệt sĩ về quê nhà được tính đến. Tuy nhiên, do những khối đá lớn bị bom đánh sập, việc di dời và tìm kiếm hài cốt gặp rất nhiều khó khăn.
Vị trí vào cửa hang. Ảnh Ngọc Hưng.
Sau nhiều thập kỷ, phương án giữ nguyên hiện trạng hang, để các liệt sĩ tiếp tục yên nghỉ tại nơi đã hy sinh được thống nhất với sự đồng thuận của thân nhân.
Hang Co Phương là nơi 11 dân công hỏa tuyến bị vùi lấp. Ảnh: Ngọc Hưng.
Năm 1999, Hang Co Phương được đầu tư xây dựng nhà bia tưởng niệm cùng một số công trình phụ trợ. Đến ngày 20/7/2012, di tích được UBND tỉnh Thanh Hóa công nhận là Di tích Lịch sử cách mạng. Năm 2019, Hang Co Phương được công nhận là Di tích Lịch sử quốc gia.
