Cùng với chuyến viếng thăm Trung Quốc của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates, một trong những sự kiện được thế giới chú ý trong những ngày vừa qua chính là chuyến thăm Hàn Quốc của Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Toshimi Kitazawa. Phải chăng đang diễn ra một bước đột biến trong quan hệ Hàn – Nhật, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng.
Những thông tin về chuyến viếng thăm hai ngày của ông Toshimi Kitazawa đến Hàn Quốc và cuộc gặp của ông với người đồng nhiệm Hàn Quốc Kim Kwan Jin đã xuất hiện trên báo chí của hai nước đã làm dấy lên nhiều bình luận trái chiều. Không ít nhận định táo bạo đã được đưa ra. Thậm chí, có tờ báo còn cho rằng rất có thể, một liên minh quân sự Hàn Nhật sẽ được hình thành. Bộ Ngoại giao Nhật Bản sau đó đã cải chính nguồn tin này. Mặc dù từ tháng 4/2009, giữa Nhật và Hàn đã có thỏa thuận về giao lưu Quốc phòng nhưng từ đó đến nay vẫn chưa có những hành động cụ thể nào để thúc đẩy hơn nữa mối quan hệ hợp tác quốc phòng giữa hai nước.
Dẫu vậy, cũng lại phải thấy rằng những quan điểm hơi thái quá này, dầu sao cũng có một phần cơ sở. Có rất nhiều dữ kiện ủng hộ quan điểm khẳng định sự cần thiết của một liên minh quân sự Mỹ - Hàn. Thứ nhất, đó là sự ủng hộ của Hoa Kỳ. Trong một bài bình luận trên tờ báo Nhật Asahi Shimbun, các ký giả Kentaro Kawaguchi và Yoshihiro Makino đã nói rằng khu vực đã có các liên minh Hàn - Mỹ và Nhật - Mỹ về quốc phòng và một liên minh giữa Hàn Quốc và Nhật Bản sẽ giảm nhẹ phần nào gánh nặng cho Mỹ nhất là khi từ 2003 đến nay, quân số Mỹ tại Hàn Quốc đã giảm từ 38.000 xuống còn 29.000. Thứ hai, quan trọng hơn, đó là cả hai nước đều có những mối quan tâm chung như những quan ngại đối với Trung Quốc và đặc biệt là những bất đồng với CHDCND Triều Tiên.
 Quan hệ Nhật - Hàn đang ấm lên. |
Nhưng vấn đề là liệu những lợi ích chung cũng như những ủng hộ từ bên ngoài đó có thể thúc đẩy mối quan hệ hợp tác song phương đến mức nào. Nhìn vào thực tế chuyến đi của ông Kitazawa, có thể thấy còn xa mới có thể hình thành nên được một liên minh quân sự giữa hai quốc gia. Chỉ có hai hiệp định chắc chắn sẽ được thông qua trong một thời gian tới, đó là Hiệp định về hỗ trợ quân nhu và trang thiết bị quân sự trong các hoạt động như gìn giữ hòa bình, hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa (ACSA) và Hiệp định về đảm bảo thông tin Quân sự chung (GSOMIA). Tất nhiên, đây là những hiệp định quan trọng vì nó cho phép Hàn Quốc và Nhật Bản có thể có những sự trao đổi trang thiết bị quân sự – quân nhu và đặc biệt, trao đổi thông tin quốc phòng vì lợi ích chung nhưng rõ ràng, còn xa những Hiệp định này mới có thể dẫn đến được một liên minh quân sự.
Tuy vậy, nhìn sâu hơn vào vấn đề, có thể thấy đây là một bước đi cần thiết nhưng đúng mực. Trước hết, một mặt, việc tăng cường hợp tác quân sự Hàn – Nhật là cần thiết trong tình hình Đông Á hiện nay nhưng việc hình thành một liên minh quân sự, nếu không cẩn thận lại là một bước phiêu lưu nguy hiểm. Và vẫn còn những rào cản nặng nề đè nặng lên mối quan hệ Hàn - Nhật. Hiến pháp chủ hòa của Nhật không cho phép quân đội nước này tham gia vào các hoạt động quân sự ở nước ngoài. Nhưng vấn đề quan trọng nhất là Nhật phải hất bỏ được gánh nặng của quá khứ xâm lược châu Á để tạo dựng niềm tin nơi Hàn Quốc. Trong chính dư luận Hàn Quốc, sự dè dặt với Nhật Bản vẫn còn rất nặng nề. Tháng 12 năm ngoái, khi Thủ tướng Nhật tuyên bố về sự hiện diện của quân đội Nhật tại Hàn Quốc trong trường hợp khủng hoảng, một loạt tờ báo quan trọng của Hàn Quốc đã phản đối gay gắt quan điểm này. Năm ngoái cũng là năm kỷ niệm 100 năm Nhật xâm lược Triều Tiên. Người Triều Tiên vẫn chưa thể quên được quá khứ ba mươi lăm năm bị đô hộ hà khắc của Nhật Bản. Cho đến nay, người Hàn Quốc vẫn muốn người Nhật Bản phải có một sự bồi thường cho giai đoạn này và mặc dù cuối năm ngoái, Thủ tướng Nhật Bản đã bày tỏ một sự “ân hận sâu sắc” về giai đoạn chiếm đóng nhưng đối với người Hàn Quốc, điều đó có lẽ là chưa đủ, nhất là khi ở Nhật Bản, những thế lực cực hữu vẫn tồn tại.