Các thuốc giảm đau, chống viêm không steroid (viết tắt là NSAID) như: aspirin, diclofenac, indomethacin, piroxicam... được dùng phổ biến trong các bệnh về xương khớp. Đây cũng là những thuốc có mặt rộng rãi ở các nhà thuốc, mua được dễ dàng... nên đôi khi còn bị người dân lạm dụng tự ý mua về dùng. Một trong những tác dụng phụ thường gặp do nhóm thuốc này gây ra là loét dạ dày - tá tràng.
Thuốc gây loét như thế nào?
Trong cơ thể, COX1 kích thích các enzym tạo thành chất trung gian hoá học chủ yếu là Prostaglandin (PG) sinh lý có tác dụng tăng giảm chất nhầy ở dạ dày để bảo vệ niêm mạc dạ dày và tăng sức lọc cầu thận. COX2 kích thích các enzym tạo thành Prostaglandin PG gây viêm, gây đau, gây sốt.
 Người bệnh loét dạ dày - tá tràng cần thận trọng khi dùng thuốc giảm đau. |
Hạn chế bằng cách nào?
Để khắc phục tác dụng phụ gây loét đường tiêu hóa các nhà sản xuất đã bào chế ra dạng đặc biệt, đó là viên bao tan trong ruột. Ví dụ, như viên aspirin pH8 chẳng hạn. Với dạng bào chế này, thuốc không tan trong dạ dày mà tan ở ruột. Vì vậy sẽ làm bớt loét, tuy nhiên thuốc vẫn gây loét theo cơ chế làm giảm chất nhày. Uống aspirin pH8 tốt hơn aspirin thường. Do tan trong ruột nên thời gian lưu lại của thuốc trong dạ dày chỉ được phép 2 tiếng đồng hồ. Quá thời gian trên thì vỏ bao của viên thuốc sẽ không bền trong môi trường acid nữa. Vì vậy, khi uống dạng viên này làm sao cho thuốc xuống ruột thật nhanh. Vì thế nên uống thuốc vào lúc đói hoặc xa bữa ăn, trước khi ăn 30 phút hoặc sau khi ăn 2 giờ. Ngoài ra, dạng viên sủi hay gói bột hoà tan sẽ giúp thuốc được phân tán đều mà không tích tụ thành đám trong dạ dày giúp hạn chế cơ chế loét trực tiếp.
Một số NSAID được bào chế chọn lọc ức chế COX2 ít gây loét dạ dày hơn nhưng lại gây tai biến trên tim mạch. Nếu bệnh nhân có tiền sử về tim mạch thì khuyên không nên dùng (vì hạn chế được tác dụng không mong muốn ở đường tiêu hóa thì lại bị phản ứng trên tim mạch sẽ tồi tệ hơn).
Ngoài ra, có thể dùng thêm các thuốc chống loét. Nếu chỉ dùng 1-2 liều thì đối với những người nhạy cảm mới bị loét. Nhưng đối với những người bị bênh mạn tính như bệnh khớp phải dùng các thuốc này thường xuyên thì rất nhiều bệnh nhân gặp tác dụng phụ này. Do vậy người ta thường hay dùng các thuốc dự phòng loét (nhất là đối với những người có nguy cơ cao: có tiền sử viêm loét, họăc phối hợp NSAID với corticoid...).
Các thuốc dự phòng loét thường dùng như: nhóm ức chế bơm proton, các thuốc bao niêm mạc (các antacid: maalox, kavet), prostasglandin tổng hợp...
DS. Hoàng Thu Thủy