Nhân dịp cuốn bút ký Bến sông tuổi thơ của nhà văn Lê Hoài Nam viết về Thượng tướng - Anh hùng lực lượng vũ trang Nguyễn Huy Hiệu ra mắt, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với nhà văn.
Trong hai năm liền, anh đã cho xuất bản hai cuốn sách. Cuốn tiểu thuyết Danh tiếng và bóng tối (2008) và cuốn bút ký Bến sông tuổi thơ (2009). Thường thì hai tác phẩm viết liền nhau như thế hay có sự ảnh hưởng lẫn nhau, ít nhất là khẩu khí văn chương, nhưng ở hai tác phẩm của anh hầu như không nhận thấy điều này?
- Sở dĩ hai tác phẩm của tôi viết liền nhau mà không ảnh hưởng hơi hướng của nhau, trước hết là ở thể loại: một cuốn là tiểu thuyết, một cuốn là bút ký. Thứ nữa: cuốn tiểu thuyết Danh tiếng và bóng tối tôi viết trong tâm trạng bức xúc, quả cảm của một người đang đi trên chặng đường đầy giông tố. Cuốn bút ký Bến sông tuổi thơ tôi viết trong lúc tĩnh tâm sau đó. Hơn nữa, cuốn bút ký tôi viết về một vị Thượng tướng - Anh hùng LLVT, người mà tôi rất yêu mến và kính trọng. Nói một cách giản dị: cuốn sách này được viết trong cảm xúc tình yêu và niềm trân trọng thuần khiết, còn cuốn tiểu thuyết, ngoài cảm hứng tình yêu có cả nỗi đớn đau, khắc khoải.
 |
Được biết tiểu thuyết Danh tiếng và bóng tối bạn đọc đón nhận khá nồng nhiệt, chỉ sau mấy tháng phát hành các kios đã bán hết sách. Cũng dễ hiểu vì tác phẩm này mang ý tưởng khái quát và vấn đề xã hội khá nóng. Vậy còn Bến sông tuổi thơ, viết về một Anh hùng LLVT, bạn đọc đón nhận nó thế nào?
- Ngay thể loại bút ký thường thì đã ít người đọc hơn truyện rồi. Vậy mà nhà xuất bản in tới 3.000 bản kia đấy. Dĩ nhiên là có một vài mạnh thường quân giúp một phần phát hành. Nhưng nhà xuất bản vẫn giành phần nhiều bán "sòng phẳng" ngoài thị trường. Thoạt biết tin này tôi thầm lo ngại cho nhà xuất bản, nhưng rồi một hôm vô tình tôi bước chân vào một hiệu sách ở thành phố Nam Định thấy có mấy bạn đọc đang mua Bến sông tuổi thơ, tôi hỏi chị nhân viên bán hàng, chị bảo mấy hôm nay hôm nào cũng bán được một vài cuốn. Nghe thế, tôi mới thấy yên lòng.
Có phải vì nhà văn và nhân vật được viết đều quê Nam Định?
- Bụt chùa nhà chưa chắc đã thiêng đâu, dân gian đã dạy thế...
Vậy thì điều gì khiến người ta đón nhận?
- Mỗi người cảm nhận nó theo một cách riêng, chẳng hạn có cô giáo gọi điện cho tôi nói rằng hiện cô đang có trên tay cuốn Bến sông tuổi thơ và cô vừa đọc xong. Tôi hỏi nhận xét của cô thế nào, cô nói, cô rất thích những trang tôi viết về lịch sử, văn hiến, những trang mô tả thiên nhiên vùng nông thôn quê tướng Hiệu và cũng là quê cô. Đó mới đích thị là nông thôn vùng châu thổ sông Hồng ngàn năm. Đấy chính là "cái nôi văn hoá" hình thành nên nhân cách của một vị tướng sau này. Thông qua cuốn bút ký, người ta nhận ra tướng Hiệu không phải chỉ giỏi chiến đấu và chỉ huy chiến đấu, ông còn là một con người mang những giá trị nhân đạo thẳm sâu của văn hiến Việt Nam.
Có lẽ tôi cùng đồng điệu với ý kiến của cô giáo ấy. Còn điều này: cả hai cuốn sách của anh đều in ở Nhà xuất bản Phụ nữ... có nguyên cớ gì không?
- Có chứ! Xin bật mí với bạn rằng, cuốn Danh tiếng và bóng tối có một số phận không mấy suôn sẻ. Nó đã đi đến 3 nhà xuất bản, khi biên tập xong đều không được duyệt. Nhưng khi nhà văn Võ Thị Hảo - người đứng ra làm cuốn sách này - mang đến Nhà xuất bản Phụ nữ thì không những được duyệt ngay mà còn không phải cắt xén gì đáng kể.
Và khi nó đến với công chúng thì có sự tranh cãi gay gắt, đúng không?
- Có một số người viết đơn kiện chứ không chỉ tranh cãi. Đơn gửi nhiều nơi, trong đó có Hội Nhà văn, các báo đài, gửi hầu hết các hội văn học nghệ thuật cả nước.
Số người ấy có đông không?
- Là số rất ít. Còn phần đông độc giả đọc xong là biểu lộ sự đồng tình. Có một số độc giả còn biểu hiện sự đồng tình bằng cách gửi tặng tôi một món tiền (họ sợ tôi không đủ tiền in) mà không tiết lộ danh tính.
Sự thành công ấy, có thể nói Nhà xuất bản Phụ nữ khá mát tay...
- Đúng thế. Cho nên khi hoàn thành bản thảo Bến sông tuổi thơ tôi lại muốn họ xúm tay vào. Không ngờ sự chào đời của cuốn này mỹ mãn hơn chúng tôi hình dung.
Xin hỏi một câu ngoài lề: Nghe nói anh vừa nhận quyết định nghỉ hưu. Nghỉ hưu ở tuổi 56, nghĩa là nghỉ sớm. Vì sao thế?
- Tôi đã làm đơn xin về hưu, vừa nhận quyết định cách đây ít ngày. Đây là việc khiến nhiều người ngạc nhiên. Bởi xu thế hiện nay không mấy người muốn về hưu sớm cả. Nhưng tôi thì thấy hành xử như thế tiện cho tôi hơn, cả về cuộc sống cũng như công việc sáng tác.
Xin cảm ơn những tâm sự của anh! Chúc anh sáng tác thành công hơn vào những năm tháng tới, những năm tháng không còn bị chi phối nhiều từ công việc hành chính, sự vụ ở cơ quan.
Phạm Vân Anh (Thực hiện)