Hai cấp chính quyền, một yêu cầu bức thiết: Không để 'đứt gãy' thông tin y tế

Hôm nay- 27/8, tại TP Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai, Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương - Bộ Y tế tổ chức Hội thảo "Đổi mới truyền thông y tế trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp năm 2026: Nâng cao năng lực và hiệu quả triển khai".

Hội thảo quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia, đại diện các đơn vị thuộc Bộ Y tế cùng lãnh đạo CDC các tỉnh, thành phố, tập trung trao đổi về những yêu cầu mới đối với truyền thông y tế trong bối cảnh hệ thống chính quyền địa phương chuyển sang mô hình hai cấp.

Từ thay đổi bộ máy đến thay đổi dòng chảy thông tin

Một trong những vấn đề xuyên suốt các tham luận là: mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu phải tái cấu trúc mạng lưới truyền thông y tế. Khi những tầng nấc trung gian thay đổi, phương thức truyền tải thông tin cũng không thể giữ nguyên. 

Nguy cơ lớn nhất là thông tin chính sách, chuyên môn và phòng chống dịch bệnh không được truyền tải kịp thời đến cơ sở hoặc không được chuyển hóa thành thông điệp phù hợp với từng cộng đồng.

Từ đó, hội thảo đặt ra định hướng "Y tế định hướng chuyên môn - chính quyền cơ sở điều phối thực hiện". CDC tỉnh giữ vai trò hạt nhân kỹ thuật; Trạm Y tế là đầu mối chuyên môn tại địa bàn; chính quyền xã/phường huy động các lực lượng xã hội để đưa truyền thông đến người dân.

Một điểm đáng chú ý là yêu cầu hình thành mạng lưới thông tin hai chiều. Nếu trước đây truyền thông phần lớn được hình dung theo hướng Trung ương ban hành thông điệp, địa phương triển khai, thì trong mô hình mới, địa phương không chỉ là nơi "nhận và thực hiện". Cơ sở phải trở thành nguồn cung cấp thông tin, câu chuyện và sáng kiến để Trung ương tiếp nhận, chia sẻ và lan tỏa.

đề xuất cơ chế kết nối giữa Trung ương và 34 CDC tỉnh, thành phố, gồm dòng thông tin từ trên xuống với các gói truyền thông chính sách, infographic, video, tài liệu chuẩn hóa; đồng thời hình thành dòng thông tin từ dưới lên với các câu chuyện và mô hình thực tiễn tại địa phương.

Đây có thể xem là một thay đổi quan trọng: cơ sở không chỉ là "nơi thực hiện truyền thông", mà trở thành một mắt xích tạo ra nội dung và tri thức truyền thông cho toàn hệ thống.

Công nghệ số phải đi cùng niềm tin

Nếu tái cấu trúc mạng lưới là vấn đề về tổ chức, thì chuyển đổi số là vấn đề về phương thức. Các tham luận tại hội thảo cho thấy truyền thông y tế đang bước vào một giai đoạn mà Facebook, TikTok, Zalo, video ngắn, infographic, AI và dữ liệu sức khỏe ngày càng tham gia sâu vào quá trình truyền tải thông tin. 

Đại diện CDC Lâm Đồng chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng, trong khi tham luận của Samsung giới thiệu khả năng ứng dụng dữ liệu số và AI để hỗ trợ cá nhân hóa quản lý sức khỏe.

Nhưng hội thảo cũng chỉ ra một nghịch lý của thời đại số: càng nhiều thông tin, nhu cầu về thông tin đáng tin cậy càng lớn. Trong môi trường tràn ngập tin giả, thông tin sai lệch và những lời khuyên sức khỏe thiếu căn cứ, truyền thông y tế không thể chỉ cạnh tranh bằng tốc độ. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng được niềm tin. 

Theo các tham luận, thông tin y tế chính thống cần chính xác, minh bạch, kịp thời, dễ hiểu và có tính tương tác; đồng thời cần phát huy vai trò của các chuyên gia, bác sĩ có uy tín trên không gian số.

Từ "làm truyền thông" sang "tạo kết quả"

Một trong những thông điệp có tính đột phá của hội thảo là thay đổi cách đánh giá hiệu quả truyền thông. Nếu chỉ đếm số tin bài, tờ rơi, pano, áp phích hay số hội nghị được tổ chức, ngành Y tế mới chỉ đo được đầu vào và đầu ra của hoạt động truyền thông, chưa đo được tác động cuối cùng.

Mô hình BCC được CDC Đồng Nai giới thiệu tại hội thảo cho thấy một hướng tiếp cận khác: phân tích đối tượng, xác định rào cản hành vi, thiết kế thông điệp, lựa chọn kênh phù hợp, thử nghiệm sản phẩm và cuối cùng đo lường sự thay đổi hành vi. Đây là sự dịch chuyển từ câu hỏi "Chúng ta đã truyền thông được bao nhiêu?" sang câu hỏi quan trọng hơn: "Người dân đã thay đổi điều gì sau khi được truyền thông?"

Nội dung về tiêm chủng trọn đời tại hội thảo là một ví dụ điển hình. Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 đã thể chế hóa những định hướng mới về tiêm chủng, trong đó nhấn mạnh quyền tiếp cận vắc xin theo lứa tuổi và đối tượng trong suốt cuộc đời. Cùng với đó là cách tiếp cận dựa trên bằng chứng về lão hóa miễn dịch, gánh nặng bệnh tật và hiệu quả kinh tế của tiêm chủng.

Nhưng từ một quy định pháp luật đến một hành vi sức khỏe vẫn là một khoảng cách. Người dân cần hiểu tại sao người trưởng thành cần tiêm, tại sao người cao tuổi có những nhu cầu vắc xin khác trẻ em, lợi ích của tiêm chủng đối với bản thân và gia đình. Muốn vậy, chính sách phải được chuyển hóa thành những thông điệp dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng và từng địa bàn.

Trạm Y tế: nơi biến thông điệp thành hành động

Trong tất cả những thay đổi về công nghệ và phương thức truyền thông, một yếu tố vẫn không thay đổi: vai trò của con người tại cơ sở. Trạm Y tế xã, phường là nơi gần dân nhất, có khả năng trực tiếp lắng nghe, giải thích và phản hồi những băn khoăn về sức khỏe.

 Vì vậy, nâng cao năng lực truyền thông cho cán bộ y tế cơ sở được xem là một trong những điều kiện then chốt để đổi mới truyền thông y tế thành công.

Cán bộ Trạm Y tế trong tương lai không chỉ cần chuyên môn y tế mà còn cần biết lắng nghe, tư vấn, truyền thông nguy cơ, sử dụng công cụ số, sản xuất nội dung trực quan và tương tác với cộng đồng trên các nền tảng mà người dân đang sử dụng.

Nhà báo Vũ Mạnh Cường - Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục Sức khoẻ Trung ương, cho rằng truyền thông tuyến cơ sở cần chuyển từ tuyên truyền thụ động sang tư vấn, tương tác hai chiều và truyền thông nguy cơ. Cán bộ Trạm Y tế cần được trang bị kỹ năng truyền thông số cơ bản – từ quản lý nhóm cộng đồng trên Zalo đến sử dụng hình ảnh trực quan. 

Trạm Y tế cần trở thành "điểm tựa tin cậy" về thông tin sức khỏe. Khi thông điệp chính thống trên nền tảng số được cán bộ y tế cơ sở giải thích, tư vấn và hướng dẫn cụ thể, khoảng cách giữa "thông tin" và "hành động" sẽ được rút ngắn. 

Hướng đi được hội thảo nhấn mạnh là số hóa công cụ nhưng địa phương hóa hành động. Thành công không đo bằng số lượng thông tin đưa lên mạng, mà bằng việc người dân tin tưởng, hiểu đúng và thay đổi hành vi.

Một nền truyền thông y tế mới

Từ các tham luận tại hội thảo, có thể thấy đổi mới truyền thông y tế trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp không phải là câu chuyện đơn thuần về việc thêm một kênh Facebook, mở một tài khoản TikTok hay ứng dụng một công cụ AI mới.

Đó là một cuộc chuyển đổi đồng bộ về tư duy: Từ truyền thông một chiều sang tương tác hai chiều, Từ cung cấp thông tin sang xây dựng niềm tin; từ truyền thông đại trà sang truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng; từ đếm sản phẩm sang đo lường thay đổi hành vi; từ dòng thông tin một chiều từ Trung ương xuống cơ sở sang mạng lưới kết nối hai chiều.

Và từ tư duy "truyền thông là hoạt động hỗ trợ" sang nhận thức rằng truyền thông chính là một can thiệp y tế, góp phần trực tiếp vào phòng bệnh, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân. Quan điểm này cũng được đại diện Sở Y tế Gia Lai nhấn mạnh tại hội thảo. Đích đến của đổi mới truyền thông y tế, vì vậy, không phải là có thêm thật nhiều sản phẩm truyền thông.

Đích đến là một hệ thống thông tin y tế thông suốt, đáng tin cậy, gần dân; một đội ngũ cán bộ đủ năng lực truyền thông; và những chính sách y tế được người dân hiểu, tin tưởng và chuyển hóa thành hành động.

Đó cũng chính là nền tảng để truyền thông y tế góp phần đưa các chủ trương, chính sách lớn về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân thực sự đi vào cuộc sống.

Xây dựng hệ thống truyền thông mạnh, hiệu quả, hỗ trợ đắc lực trong thực hiện nhiệm vụ của ngành y tế

SKĐS - Đội ngũ cán bộ làm truyền thông giáo dục sức khỏe ở tuyến tỉnh, tuyến y tế cơ sở đã có nhiều cố gắng trong triển khai các chỉ đạo của Bộ Y tế và của UBND tỉnh, thành, tích cực và chủ động áp dụng những tiến bộ kỹ thuật trong đổi mới hoạt động truyền thông, đa dạng hóa cách thức truyền thông...