3 nguồn gây ô nhiễm không khí ở Hà Nội
Hà Nội đang bắt đầu bước vào mùa ô nhiễm không khí. Những ngày gần đây, trên ứng dụng IQAir, chỉ số chất lượng không khí AQI của Hà Nội ở mức đỏ, cá biệt, có một số điểm mức tím - mức rất không tốt cho sức khỏe.
Trước nguy cơ ô nhiễm không khí gia tăng trong mùa khô, Hà Nội xác định tập trung kiểm soát 3 nguồn phát thải chính gồm: giao thông, hoạt động xây dựng và đốt mở không kiểm soát; đồng thời triển khai vùng phát thải thấp, thúc đẩy giao thông xanh và tăng cường phối hợp liên vùng nhằm cải thiện chất lượng không khí.
Hà Nội mù mịt vì ô nhiễm không khí. Ảnh: Tuấn Anh
Theo ông Nguyễn Minh Tấn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, ô nhiễm không khí trên địa bàn thành phố chủ yếu là bụi mịn PM2.5. Trong giai đoạn 2023-2025, nồng độ PM2.5 trung bình năm thường xuyên trên 40 µg/m³; riêng năm 2025 lên tới 48,5 µg/m³. Tình trạng ô nhiễm tập trung chủ yếu vào mùa khô, từ khoảng tháng 9 năm trước đến tháng 4 năm sau.
Kết quả theo dõi trong 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy chất lượng không khí của Hà Nội đã có những cải thiện so với cùng kỳ năm trước. Từ ngày 1/1 đến 29/9/2026, tỉ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 74,42%, gần đạt mục tiêu trên 75% cho cả năm 2026. Nồng độ PM2.5 trung bình ngày ở mức 37,89 µg/m³, thấp hơn giới hạn 45 µg/m³ theo QCVN 05:2023/BTNMT.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Minh Tấn, kết quả này chưa đồng nghĩa với việc Hà Nội đã hoàn toàn đạt yêu cầu về chất lượng không khí. Theo dõi chuyên môn cho thấy các đợt ô nhiễm thường bắt đầu xuất hiện từ tháng 10, đặc biệt trong mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau.
Đây cũng là giai đoạn thành phố xác định nguy cơ ô nhiễm không khí ở mức cao và cần tập trung các giải pháp kiểm soát.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, trong đợt cao điểm kiểm soát ô nhiễm không khí, thành phố xác định 3 nhóm nguồn phát thải chính cần tập trung xử lý.
Trong đó, nguồn thứ nhất là phát thải từ giao thông, đặc biệt là bụi cuốn từ mặt đường do phương tiện giao thông tại những khu vực có mật độ phương tiện cao.
Nguồn thứ hai là bụi phát sinh từ hoạt động xây dựng. Hà Nội đang triển khai nhiều công trình, do đó hoạt động phá dỡ, thi công xây dựng và vận chuyển vật liệu nếu không được kiểm soát tốt có thể làm phát sinh lượng bụi lớn.
Nguồn thứ ba là hoạt động đốt mở không kiểm soát, nhất là trong mùa thu hoạch.
"Chúng tôi xác định ba nguồn chính là giao thông, xây dựng và đốt mở không kiểm soát. Trên cơ sở đó, thành phố đang xây dựng đợt cao điểm để tập trung kiểm soát các nguồn phát thải này", ông Nguyễn Minh Tấn cho biết.
Đối với hoạt động đốt mở, thành phố yêu cầu tăng cường sự giám sát của người dân, doanh nghiệp; đồng thời đề nghị chính quyền địa phương kiểm tra chặt chẽ, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Hệ thống giám sát đốt hở đang được vận hành, các địa phương cũng được đôn đốc tăng cường kiểm tra, xử lý.
Với nguồn bụi từ xây dựng, các chủ đầu tư, đơn vị thi công và cơ quan quản lý được yêu cầu tăng cường giám sát, thực hiện nghiêm các biện pháp che chắn, phun nước, rửa phương tiện trước khi ra, vào công trường, hạn chế tối đa phát tán bụi ra môi trường.
Thành phố cũng yêu cầu toàn bộ 126 xã, phường, đặc biệt là các đơn vị quản lý giao thông, tăng cường kiểm soát công tác vệ sinh đường phố, tưới, rửa đường phù hợp với tình hình thực tế. Trong mùa khô, khi nguy cơ ô nhiễm không khí gia tăng, tần suất thực hiện các biện pháp này sẽ được tăng cường nhằm giảm bụi phát sinh từ mặt đường.
Trước tình trạng này, Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) cho biết đơn vị đang tổ chức tập huấn phun sương dập bụi trên các tuyến phố trong vành đai 1. Theo URENCO, xe chuyên dụng phun sương dập bụi kết hợp với phun nước, rửa đường, quét hút bụi được kỳ vọng giúp hạn chế bụi phát tán, nâng cao hiệu quả vệ sinh môi trường, nhất là tại các tuyến giao thông trọng điểm và khu vực có công trình đang thi công.
Hợp tác liên vùng để xử lý ô nhiễm không khí
TS Hoàng Dương Tùng – Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường cho biết, muốn quản lý chủ động, cần kết hợp dữ liệu quan trắc với dữ liệu nguồn thải và dữ liệu khí tượng. Khi biết một khu vực đang có nồng độ PM2.5 tăng, cơ quan quản lý cần có khả năng truy ngược để xác định những nguồn nào có thể đóng góp.
Khi dự báo xuất hiện một đợt nghịch nhiệt hoặc gió yếu, cơ quan chức năng có thể chủ động tăng cường kiểm tra các công trường, kiểm soát đốt ngoài trời, vệ sinh đường và giám sát những nguồn phát thải lớn.
Đó chính là sự khác biệt giữa "xử lý ô nhiễm" và "quản lý chất lượng không khí". Một bên chủ yếu phản ứng khi vấn đề đã xảy ra; một bên cố gắng dự báo nguy cơ và giảm phát thải trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng.
"Để việc kiểm soát ô nhiễm không khí đi vào thực chất, theo tôi cần tập trung vào ba vấn đề: Có dữ liệu cụ thể; có hướng dẫn và nâng cao năng lực cán bộ; đồng thời phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và công cụ thực hiện. Khi ba yếu tố này được làm rõ, việc triển khai các giải pháp tại cơ sở sẽ cụ thể và hiệu quả hơn", TS Hoàng Dương Tùng nói.
Ba yêu cầu này cũng cho thấy bài toán kiểm soát ô nhiễm không khí của Hà Nội không chỉ là câu chuyện của quan trắc hay xử lý kỹ thuật. Đó còn là câu chuyện về dữ liệu quản lý, năng lực thực thi và tổ chức trách nhiệm giữa các cấp chính quyền.
Một thành phố không thể quyết định thời tiết. Hà Nội không thể ngăn hoàn toàn nghịch nhiệt, không thể tạo ra gió khi trời lặng gió và cũng không thể kiểm soát toàn bộ các yếu tố tự nhiên. Nhưng thành phố có thể quyết định mình đưa bao nhiêu chất ô nhiễm vào không khí. Đó là phần việc mà chính sách, công nghệ, quản lý và trách nhiệm của từng chủ thể có thể tác động.
Mục tiêu đến năm 2030 của Hà Nội và các chương trình quốc gia về quản lý chất lượng không khí cũng đang đặt yêu cầu giảm PM2.5 và tăng tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí tốt, trung bình. Để đạt được những mục tiêu đó, việc giảm phát thải thực tế phải trở thành thước đo quan trọng của hiệu quả quản lý.
Vì vậy, trước khi mùa Đông - Xuân bước vào giai đoạn cao điểm, câu hỏi không chỉ là Hà Nội đã chuẩn bị bao nhiêu trạm quan trắc hay có bao nhiêu phương án xử lý khi AQI xấu. Câu hỏi quan trọng hơn là thành phố đã xác định được bao nhiêu nguồn phát thải, nguồn nào đang được ưu tiên kiểm soát, lượng phát thải từ những nguồn đó đã giảm bao nhiêu và những biện pháp được triển khai hôm nay có giúp giảm nguy cơ ô nhiễm trong những tháng tới hay không. Đó mới là thước đo của một cách tiếp cận chủ động.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, ô nhiễm không khí không chỉ giới hạn trong phạm vi địa giới hành chính. Vì vậy, thành phố đang tăng cường phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các tỉnh, thành phố trong vùng để chia sẻ thông tin và phối hợp ứng phó với tình trạng ô nhiễm không khí trong mùa khô.
Hà Nội đã ban hành Quy chế phối hợp vùng Thủ đô trong quản lý môi trường, đồng thời thành lập Tổ công tác kỹ thuật liên vùng về môi trường. Trong thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội sẽ tiếp tục tham mưu xây dựng kế hoạch tăng cường thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí trên địa bàn thành phố, dự kiến ban hành trong tháng 10/2026.
Việc triển khai đồng thời các giải pháp kiểm soát nguồn phát thải, thí điểm vùng phát thải thấp và thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh được kỳ vọng sẽ góp phần hạn chế các đợt ô nhiễm trong mùa khô, từng bước cải thiện chất lượng không khí và hướng tới mục tiêu phát triển Thủ đô xanh, bền vững.
