Lộ trình cẩn trọng
Tại Hội nghị tổng kết năm học 2025 - 2026 và triển khai nhiệm vụ năm học 2026 - 2027, ông Nguyễn Văn Hiền - Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết, với cấp THCS, ngành giáo dục Thủ đô đang tính toán đổi mới kiểm tra, đánh giá.
Theo định hướng này, trong giai đoạn tới có thể tiến tới việc xét tốt nghiệp THCS và xét tuyển vào lớp 10. Thành phố sẽ tổ chức các đợt đánh giá định kỳ ở các cấp học nhằm xác định học sinh đang thiếu kiến thức, kỹ năng nào để kịp thời điều chỉnh. Dữ liệu này được sử dụng để hỗ trợ chuyên môn, điều phối giáo viên, học liệu và bảo đảm quá trình đánh giá thường xuyên thực sự trở thành công cụ nâng cao chất lượng dạy học. Thông tin trên được đưa ra trong bối cảnh Bộ GD&ĐT cũng đang lấy ý kiến chuyên gia về việc tổ chức kỳ thi tuyển sinh lớp 10 với hai môn Toán, Ngữ văn thay vì ba môn như những năm gần đây.
Làm rõ hơn về lộ trình đổi mới, ông Nghiêm Văn Bình - Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng (Sở GD&ĐT Hà Nội) cho biết, Sở đã tham khảo ý kiến chuyên gia, các nhà trường cùng bộ phận chuyên môn để nghiên cứu, góp ý dự thảo quy chế tuyển sinh của Bộ GD&ĐT.
"Lộ trình đổi mới phương thức tuyển sinh vào lớp 10 cần được thực hiện từng bước và có thời gian chuẩn bị. Trước mắt, trong năm học 2026-2027, ngành giáo dục Hà Nội dự kiến thí điểm khảo sát chung ở một số khối lớp, một số môn học. Đây là bước đầu để đánh giá mức độ phù hợp của phương thức tổ chức, độ an toàn, tính khách quan và hiệu quả thực tế", ông Bình thông tin.
Nếu kết quả thí điểm đáp ứng yêu cầu, ngành giáo dục thành phố có thể tiếp tục mở rộng dần về phạm vi, số môn và phương thức tổ chức; cùng với đó là chuẩn bị hạ tầng, cơ sở vật chất, quy trình nghiệp vụ, đội ngũ cán bộ và từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu, ngân hàng đề đủ lớn, bảo đảm chất lượng.
Đặc biệt, ông Nghiêm Văn Bình nhấn mạnh: "Về lâu dài, thành phố hướng tới tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng trường lớp, bảo đảm chỗ học công lập theo nhu cầu của học sinh trên địa bàn. Đây mới là bài toán căn cơ để giảm áp lực cạnh tranh trong tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập.
Mục tiêu cuối cùng vẫn là giảm áp lực cho học sinh, bảo đảm công bằng và khách quan trong tuyển sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục. Vì thế, giảm áp lực thi vào lớp 10 không nên chỉ được nhìn từ việc có bao nhiêu môn thi hay áp dụng phương thức thi tuyển hay xét tuyển, mà phải giải quyết đồng thời bài toán về trường lớp, cơ hội học tập, chất lượng đánh giá và độ tin cậy của dữ liệu".
Sự kỳ vọng cùng những trăn trở về tính công bằng của phụ huynh
Thông tin về định hướng xét tuyển đã nhận được sự quan tâm đặc biệt từ dư luận, nhất là những gia đình đang có con theo học cấp THCS tại Thủ đô.
Thí sinh tham dự kỳ thi lớp 10 năm 2026 tại Hà Nội. Ảnh: TL
Anh Khổng Trường Thành (phường Hai Bà Trưng), phụ huynh có con vừa lên lớp 9 chia sẻ: "Nếu việc tuyển sinh lớp 10 được thực hiện theo hướng xét kết quả học tập, đánh giá trong quá trình học thay vì chỉ phụ thuộc vào một kỳ thi thì phụ huynh sẽ bớt áp lực hơn. Tuy nhiên, điều quan trọng là tiêu chí phải rõ ràng và công bằng giữa các trường".
Ở góc nhìn dài hạn hơn, chị Nguyễn Hương Liêu (phường Hà Đông) - phụ huynh có con mới vào lớp 7 cho rằng: "Nếu kết quả học tập, quá trình rèn luyện ở THCS có thể được sử dụng để xét tuyển thì gia đình cũng cần biết sớm để định hướng cho con. Tôi mong việc đánh giá nếu thay đổi sẽ phản ánh đúng năng lực của học sinh, tránh tình trạng chỉ chạy theo điểm số".
Với những gia đình vừa trải qua kỳ thi tuyển sinh lớp 10 đầy căng thẳng, ý kiến đồng cảm càng rõ nét. Một phụ huynh ở phường Đại Mỗ có con không trúng tuyển nguyện vọng vào trường công lập năm học vừa qua tâm sự: "Gia đình không gây áp lực nhưng cháu vẫn buồn vì chưa đạt mục tiêu. Nếu trong tương lai việc xét tuyển có thêm những phương thức đánh giá quá trình học tập, năng lực và sự tiến bộ thì sẽ toàn diện hơn, giúp các cháu không cảm thấy một kỳ thi quyết định toàn bộ tương lai của mình".
Bên cạnh sự kỳ vọng, nỗi lo về nguy cơ phát sinh "bệnh thành tích" hay tình trạng "làm đẹp" học bạ cũng là rào cản lớn khiến nhiều người băn khoăn. Chia sẻ về góc nhìn chuyên môn, một giáo viên đang công tác tại trường THCS cho rằng, gốc rễ khiến kỳ thi vào lớp 10 tại Hà Nội trở nên khốc liệt nhiều năm qua không nằm ở hình thức thi hay xét, mà do hạ tầng trường lớp công lập chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế của học sinh. Nếu chưa giải quyết được bài toán thiếu chỗ học mà vội vã chuyển sang xét tuyển học bạ thì vô hình trung chỉ "chuyển áp lực từ dạng này sang dạng khác".
Vị giáo viên này phân tích thêm, lâu nay việc tổ chức một kỳ thi chung giúp đo lường năng lực học sinh trên cùng một thước đo chuẩn hóa, kết quả "trắng đen rõ ràng". Ngược lại, nếu dựa vào học bạ để tuyển sinh sẽ rất khó đảm bảo sự công bằng tuyệt đối bởi tiêu chí ra đề, mức độ đánh giá cũng như mặt bằng chất lượng giữa các nhà trường, các địa bàn là hoàn toàn lệch nhau; chưa kể việc xét cộng điểm từ các giải thưởng phong trào dễ dẫn đến cuộc đua thành tích không phản ánh đúng năng lực thực chất.
Từ thực tế đó, không ít phụ huynh thẳng thắn cho rằng giải pháp để phương án xét tuyển vận hành hiệu quả là phải siết chặt khâu kiểm tra và chuẩn hóa dữ liệu đầu điểm. Chị Lê Bích Vân (phường Hồng Hà) bày tỏ lo ngại nếu chỉ xét duyệt trên những con số trong sổ điểm hiện hành mà thiếu cơ chế kiểm soát độc lập, phụ huynh rất dễ rơi vào "cuộc đua chạy điểm" để tô hồng hồ sơ cho con.
Tuy nhiên, chị Vân cũng tin tưởng rằng bài toán này hoàn toàn có lời giải nếu ngành giáo dục quyết tâm đổi mới đồng bộ: "Thay vì đánh giá cảm tính tại từng trường, thành phố cần xây dựng ngân hàng đề thi chung và tổ chức các kỳ kiểm tra định kỳ trên phần mềm kết nối mạng riêng có giám sát qua camera. Khi mọi học sinh từ các quận, huyện đều làm bài trên cùng một hệ thống dữ liệu chuẩn hóa và minh bạch, kết quả học bạ mới thực sự khách quan, giúp học sinh bớt áp lực thi cử thiển cận mà vẫn giữ được động lực học tập suốt cả quá trình".
Toàn thành phố hiện có số lượng học sinh tốt nghiệp THCS rất lớn nhưng chỉ tiêu vào các trường THPT công lập mới đáp ứng được một phần nhu cầu. Năm học vừa qua, Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh hoàn thành chương trình lớp 9, trong đó hơn 102.000 em tham gia dự thi nhưng các trường công lập chỉ tuyển khoảng 82.000 học sinh. Rõ ràng, việc hoàn thiện hạ tầng dữ liệu đánh giá song song với mở rộng trường lớp chính là chìa khóa để việc đổi mới phương thức tuyển sinh đạt hiệu quả thực chất.
