Cụ thể hóa mục tiêu nâng cao số năm sống khỏe mạnh theo định hướng Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, Hà Nội đang vận dụng linh hoạt thẩm quyền đặc thù từ Luật Thủ đô năm 2026 để xây dựng hệ sinh thái "kinh tế bạc". 

Không dừng lại ở các quyết sách vĩ mô, những đột phá về hạ tầng y tế lão khoa và cơ chế bán trú cộng đồng đang đưa mạng lưới an sinh y tế tiệm cận từng nếp nhà, mở ra điểm tựa vững chắc cho tuổi xế chiều.

Chăm sóc và bảo vệ sức khỏe người cao tuổi luôn là ưu tiên xuyên suốt trong đường lối của Đảng và chính sách an sinh của Nhà nước. Trong bối cảnh Việt Nam đang trải qua giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, bài toán đặt ra không chỉ đơn thuần là tăng tuổi thọ, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng sống và số năm sống khỏe mạnh thực tế của mỗi người dân.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ các chỉ tiêu phát triển xã hội giai đoạn 2026 – 2030: Phấn đấu Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt khoảng 0,8; tuổi thọ trung bình đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh phải đạt tối thiểu 68 năm; đồng thời đưa Việt Nam lọt vào nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất. Định hướng này gắn liền với yêu cầu đổi mới căn bản tư duy quản trị xã hội: Phát triển nguồn lực con người, bảo đảm công bằng, bao trùm và lấy sức khỏe của nhân dân làm thước đo phát triển bền vững.

Nhằm cụ thể hóa và tạo tiền đề thực hiện mục tiêu đó, Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/09/2025 của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, xem đây là trọng tâm của chính sách kinh tế - xã hội. Nghị quyết cũng đặt ra nhiệm vụ trọng tâm là ban hành các chính sách nâng cao chất lượng dân số, bảo đảm thích ứng với già hóa dân số, gia tăng tỷ lệ sinh để đạt được mức sinh thay thế bền vững; đồng thời, phát triển các cơ sở chăm sóc người cao tuổi…

Nhận thức sâu sắc định hướng chiến lược này, Chương trình hành động số 06-CTr/TU ngày 12/1/2026 của Thành ủy Hà Nội đã nhấn mạnh nhiệm vụ tiên phong nghiên cứu, ban hành các cơ chế vượt trội nhằm thiết lập một hệ sinh thái an sinh hiện đại, bền vững cho Thủ đô.

Nền tảng pháp lý vững chắc cho bước chuyển dịch căn bản của Hà Nội chính là Luật Thủ đô số 02/2026/QH16. Tại Điểm a, Khoản 2, Điều 27, Quốc hội đã trao thẩm quyền đặc thù cho HĐND thành phố Hà Nội quy định các chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ phục vụ nhu cầu của người cao tuổi. Đồng thời, khuyến khích sử dụng lao động cao tuổi gắn với phát triển đô thị bền vững, an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội.

Hiện thực hóa thẩm quyền này, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND ngày 15/7/2026. Đây được coi là "chìa khóa vàng" mở đường cho dòng vốn xã hội chảy mạnh vào lĩnh vực chăm sóc sức khỏe người cao tuổi với nhiều ưu đãi đồng bộ:

Tối ưu hóa quỹ đất cho y tế và dưỡng lão: Thành phố ưu tiên rà soát, bố trí quỹ đất sạch cho các cơ sở dưỡng lão, dịch vụ chăm sóc; đồng thời linh hoạt chuyển đổi công năng các trụ sở, công trình nhà nước dôi dư sau sắp xếp bộ máy sang làm cơ sở chăm sóc người cao tuổi. 

Hỗ trợ vốn và cải cách thủ tục: Doanh nghiệp đầu tư được vay vốn ưu đãi từ Quỹ Đầu tư phát triển thành phố, hỗ trợ 100% lệ phí đăng ký, cấp phép và áp dụng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư đặc biệt đối với các dự án xã hội cấp bách.

Thúc đẩy y tế thông minh và đào tạo nhân lực: Hà Nội hỗ trợ tối đa 50% kinh phí đầu tư ban đầu cho các dự án ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) trong giám sát an toàn và quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử. Ưu tiên đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực làm công tác chăm sóc, điều dưỡng, phục hồi chức năng và công tác xã hội đối với người cao tuổi.

Y học lao động và chăm sóc sức khỏe tinh thần: Chính sách hỗ trợ 50% phí bảo hiểm tai nạn tự nguyện cho các đơn vị sử dụng từ 30% lao động cao tuổi. Chính sách này không chỉ giúp người già có thêm thu nhập, mà dưới góc độ y khoa, đây chính là liệu pháp duy trì vận động thể chất và tư duy tích cực, giảm thiểu nguy cơ sa sút trí tuệ và trầm cảm tuổi xế chiều.

Không dừng lại ở khung chính sách, thành phố đã hành động bằng việc ban hành Nghị quyết số 52/NQ-HĐND phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án Khu phức hợp y tế - Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi - Đại học Y Hà Nội theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng xây dựng – chuyển giao (BT).

Dự án có quy mô 9,26 ha tại phường Hoàng Mai, gồm 1.600 giường bệnh đạt cấp kỹ thuật chuyên sâu và 720 căn hộ dịch vụ dưỡng lão kết hợp hỗ trợ y tế 24/7. Đây sẽ là "hạt nhân" y tế lão khoa hiện đại hàng đầu cả nước, bảo đảm tính kết nối điều trị liên tục từ chuyên sâu đến dự phòng.

Tháng 6/2026, phường Long Biên là đơn vị đầu tiên của Thủ đô tiên phong vận hành mô hình này sau khi cải tạo toàn diện một điểm trường học cũ dôi dư. Không gian nơi đây được bố trí khoa học từ phòng sinh hoạt chung rực rỡ sắc màu, phòng tập thể dục phục hồi, phòng ăn cho đến khu nghỉ trưa trang bị giường đơn 1,2 mét khang trang, sạch sẽ.

Tiếp nối bài học kinh nghiệm từ Long Biên, các địa bàn cơ sở như phường Việt Hưng, các điểm trạm tại khu vực Đống Đa, Tây Hồ, Quốc Oai và gần đây nhất là phường Bồ Đề cũng vừa kích hoạt điểm trạm y tế tại số 6 phố Gia Thụy để trở thành cơ sở bán trú thứ 6 của toàn thành phố.

Trao đổi về quyết tâm của địa phương, bà Đào Thị Hoa – Phó Chủ tịch UBND phường Bồ Đề cho biết: "Phường Bồ Đề rất phấn khởi khi chính thức ra mắt mô hình Cơ sở chăm sóc ban ngày cho người cao tuổi. Chúng tôi vinh dự là một trong sáu đơn vị được UBND thành phố Hà Nội lựa chọn triển khai thí điểm, nhằm tạo ra không gian sinh hoạt lành mạnh, an toàn và gắn kết cho người già. Qua rà soát, người cao tuổi chiếm khoảng 15% dân số toàn phường; nhu cầu và nguyện vọng của bà con đối với mô hình này là rất lớn".

"Nhờ sự chỉ đạo sát sao của Thành phố và hướng dẫn chuyên môn từ Sở Y tế, chúng tôi đã chủ động tiếp thu kinh nghiệm từ các địa phương bạn. Đồng thời, vận hành thử nghiệm gần một tháng để kịp thời tinh chỉnh quy trình. Thực tế chạy thử cho thấy hiệu quả rất rõ nét: mô hình 'sáng đến, chiều về' vừa giúp các cụ được chăm sóc y tế, phục hồi chức năng và giải tỏa tinh thần, vừa bảo đảm nếp sinh hoạt đầm ấm cùng gia đình vào buổi tối", bà Đào Thị Hoa bày tỏ.

Tại lễ ra mắt cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày thứ 6 của Hà Nội tại phường Bồ Đề, ông Đinh Hồng Phong – Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội khẳng định: "Mô hình thí điểm cơ sở chăm sóc sức khỏe người cao tuổi mang tính đột phá nhằm chủ động thích ứng với tốc độ già hóa dân số. Việc triển khai thí điểm trong năm 2026 với 6 cơ sở chính là một trong những bước cụ thể hóa quan trọng Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình số 06 của Thành ủy. Thay vì lưu trú khép kín, người cao tuổi được theo dõi chỉ số sức khỏe, tập phục hồi chức năng, tư vấn dinh dưỡng và tham gia sinh hoạt cộng đồng, đến chiều tối lại trở về sum vầy bên gia đình. Cách tiếp cận này vừa giảm áp lực chăm sóc cho các gia đình trẻ, vừa giúp người già sống vui, sống khỏe và sống có chất lượng".

Cũng theo ông Phong, điểm tựa để Hà Nội tự tin mở rộng mô hình chính là nền tảng y tế cơ sở vững chắc, thể hiện qua việc toàn thành phố đã đạt tỷ lệ 91,3% người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ và 95% có hồ sơ theo dõi sức khỏe.

Trên cơ sở đó, Sở Y tế tiếp tục giao Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội hướng dẫn tuyến cơ sở đẩy mạnh can thiệp sớm các di chứng bệnh lý ngay tại cộng đồng.

Giá trị đích thực của mọi chủ trương, chính sách nằm ở sự chuyển biến cụ thể tại cơ sở, nơi người dân trực tiếp thụ hưởng. Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND đã phân cấp nhiệm vụ và gắn trách nhiệm tài chính rõ ràng: Hằng năm, ngân sách cấp cơ sở bố trí tối thiểu 50 triệu đồng cho mỗi cơ sở, điểm chăm sóc ban ngày tại cộng đồng và tối thiểu 20 triệu đồng cho mỗi câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi. Nguồn lực trực tiếp này đã thổi luồng sinh khí mới vào mạng lưới an sinh y tế cơ sở.

Thay vì mô hình dưỡng lão tách biệt khỏi gia đình vốn chưa phù hợp với tâm lý truyền thống của người Á Đông, mô hình chăm sóc bán trú ban ngày (không lưu trú qua đêm) như một mắt xích y tế dự phòng hiệu quả:

Tại phường Long Biên: Là địa phương đầu tiên thí điểm cơ sở chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Cơ sở tích hợp ngay trong Điểm Y tế Thạch Bàn, thuộc Trạm Y tế phường, hoạt động theo hình thức bán trú tự nguyện với phương châm "sáng đến chăm sóc, chiều về với gia đình", giúp giải tỏa áp lực cho con cháu bận rộn công việc ban ngày.

Tại phường Việt Hưng: Điểm chăm sóc ban ngày kết hợp kiểm tra y tế thường quy với mô hình kết nối liên thế hệ, câu lạc bộ dưỡng sinh và thơ ca, tạo môi trường thân thuộc, ấm áp, xóa tan cảm giác cô đơn ở người già.

Tại điểm trạm Đống Đa: Điểm bán trú đi vào hoạt động với lịch trình chăm sóc khép kín, khoa học. Buổi sáng, các cụ được nhân viên y tế theo dõi chỉ số huyết áp, đường huyết, hướng dẫn các bài tập phục hồi chức năng khớp và vận động dưỡng sinh. Buổi chiều là thời gian thư giãn với liệu pháp y học cổ truyền (ngâm chân thảo dược, xoa bóp bấm huyệt), sinh hoạt văn hóa và kiểm soát bệnh mạn tính định kỳ.

Tại điểm trạm Tây Hồ: Mô hình đánh dấu bước chuyển từ chăm sóc thụ động sang dự phòng chủ động từ sớm. Không gian được đầu tư đồng bộ từ phòng phục hồi chức năng, rèn luyện thể chất, phòng tư vấn dinh dưỡng theo từng bệnh lý nền (tim mạch, đái tháo đường) cho đến khu ăn uống, nghỉ ngơi bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Khác biệt cốt lõi giữa cơ sở chăm sóc ban ngày tại trạm y tế với các câu lạc bộ hưu trí đơn thuần chính là khả năng can thiệp y tế và phục hồi chức năng bài bản ngay tại chỗ. Nhờ đó, nhiều bệnh nhân có bệnh lý nền phức tạp đã tìm lại được sự dẻo dai và tinh thần lạc quan.

Chia sẻ về sự đổi thay của bản thân, bà Nguyễn Thị Thanh Xuân (70 tuổi, trú tại tổ 24, phường Bồ Đề) xúc động: "Qua lời giới thiệu của chi hội trưởng phụ nữ, tôi quyết định đăng ký tham gia. Bản thân tôi mang nhiều bệnh nền phức tạp như tim mạch, huyết áp, viêm khớp dạng thấp, cùng với chứng thoát vị đĩa đệm và xẹp đốt sống khiến việc đi lại vô cùng khó khăn. Trước đây, suốt nhiều năm liền, ông nhà tôi phải vất vả đèo tôi sang tận phường Việt Hưng để châm cứu, bấm huyệt. Từ khi cơ sở tại Gia Thụy đi vào hoạt động, được đội ngũ y bác sĩ tại đây chăm sóc tận tình, chu đáo, cơ thể tôi nhẹ nhõm, dễ chịu hẳn ra ngay sau những buổi đầu tiên. Thấy hiệu quả rõ rệt nên tôi quyết định gắn bó và chuyển hẳn về đây điều trị.

Ngay khi tiếp nhận, các bác sĩ khám sàng lọc rất kỹ, kiểm tra huyết áp, tiền sử tim mạch và đau khớp để ghi chi tiết vào hồ sơ theo dõi hằng ngày. Lịch trình sinh hoạt và trị liệu ở đây vô cùng bài bản. Tôi được đạp xe vận động khớp, massage vùng lưng, xông chân thảo dược, sau đó bác sĩ trực tiếp xoa bóp bấm huyệt và trị liệu bằng máy điện xung. Các hoạt động diễn ra liên hoàn khiến sức khỏe chuyển biến rõ rệt, tinh thần tôi phấn chấn và đặt trọn niềm tin vào tay nghề chuyên môn của y tế cơ sở".

Mô hình thí điểm tại Long Biên, Bồ Đề cùng các địa phương khác không dừng lại ở thành công bước đầu của vài đơn vị, mà là minh chứng khẳng định chủ trương hoàn toàn trúng và đúng của lãnh đạo thành phố Hà Nội. Việc chủ động kiến tạo mạng lưới an sinh ngay tại tuyến cơ sở thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược, tinh thần trách nhiệm chính trị cao nhất đối với chất lượng cuộc sống lâu dài của toàn thể nhân dân Thủ đô trước làn sóng già hóa dân số.

Từ thực tiễn hơn 3 tháng tiên phong mở đường, ThS.BS Nguyễn Khắc Thúy – Giám đốc Trạm Y tế phường Long Biên khẳng định tính nhân văn và hiệu quả của định hướng này: "Sự đồng thuận tuyệt đối của nhân dân và sự khởi sắc về sức khỏe của các cụ là thước đo chính xác nhất cho thấy chủ trương của Thành phố đi đúng vào nguyện vọng cấp thiết của cộng đồng. Chúng tôi hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị: chuyển từ tư duy "chờ có bệnh mới chữa" sang "chủ động phòng bệnh từ sớm, từ xa". Quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử, tập phục hồi chức năng và chăm lo dinh dưỡng giúp người già kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh, giảm thiểu nguy cơ nhập viện tuyến trên, san sẻ gánh nặng dài hạn cho toàn bộ hệ thống an sinh xã hội".

"Tuy nhiên, để bảo đảm phục vụ nhân dân ngày một tốt hơn và mô hình vận hành bền vững, vấn đề cơ chế tài chính cần sớm được tháo gỡ chính thức. Hiện các khoản chi phí mới dừng ở hình thức 'thu hộ – chi hộ' (tiền ăn, điện nước, thuê nhân công hỗ trợ trực tiếp). Cán bộ y tế chúng tôi phải căng từ 7h sáng mỗi ngày để đón các cụ và thường xuyên túc trực sau 17 giờ chiều để đợi thân nhân đón muộn. Chúng tôi rất mong Thành phố sớm ban hành khung hướng dẫn tài chính cụ thể, minh bạch về giá dịch vụ và định mức hỗ trợ ngoài giờ, tạo nền tảng vững vàng để y tế cơ sở yên tâm gắn bó, cống hiến", ThS.BS Nguyễn Khắc Thúy cho hay.

Đồng tình với trăn trở từ cơ sở, tại buổi ra mắt cơ sở chăm sóc sức khỏe người cao tuổi phường Bồ Đề, đại diện lãnh đạo Sở Y tế Hà Nội cũng đề nghị cấp ủy, chính quyền địa phương tiếp tục sâu sát lắng nghe phản hồi của người dân, bảo đảm chất lượng can thiệp y tế và tích cực phối hợp cùng các sở, ban, ngành tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách trước khi triển khai đại trà.

Nhấn mạnh định hướng nhân văn mà địa phương đang kiên trì thực hiện, bà Đào Thị Hoa – Phó Chủ tịch UBND phường Bồ Đề khẳng định: "Bên cạnh nguồn lực xã hội hóa để miễn phí trong giai đoạn thử nghiệm, về lâu dài phường sẽ xây dựng cơ chế hỗ trợ linh hoạt, tập trung vào hai nhóm đối tượng người có công, gia đình chính sách để tri ân theo đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn', và người cao tuổi có hoàn cảnh neo đơn, khó khăn. Phương châm xuyên suốt của chúng tôi là bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, để mọi người dân Thủ đô đều có điểm tựa vững chắc khi bước vào tuổi già".

Từ tầm nhìn chiến lược của Đại hội XIV và Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, qua khuôn khổ pháp lý đặc thù của Luật Thủ đô 2026, Hà Nội đang từng bước định hình một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi toàn diện, văn minh và hiện đại. Sự kết hợp hài hòa giữa hạ tầng y tế kỹ thuật cao tuyến trên với mạng lưới bán trú dự phòng rộng khắp tại các xã, phường chính là lời giải căn cơ cho bài toán già hóa dân số. 

Bằng cách đưa an sinh y tế chạm sâu tới từng nếp nhà, Thủ đô không chỉ bảo vệ sức khỏe cho thế hệ người cao tuổi hôm nay, mà còn bồi đắp nền tảng nhân văn vững chắc, hiện thực hóa mục tiêu "sống thọ, sống khỏe, sống hạnh phúc" cho mọi người dân trong kỷ nguyên mới.