Qua nhiều lần mắc màn ngủ và bật quạt bàn ở phía ngoài vào tối mùa hè, sáng ra, chúng tôi thấy ở vị trí gió của quạt thốc vào màn đã bị đen thui như đã bị ai hất tro đen vào vậy.
Tôi phải nghĩ rằng bụi đen trong không khí đã bị quạt hất theo gió vào màn, bị màn giữ lại nhiều nên đen. Tối hôm sau, chúng tôi hướng quạt vào chỗ khác của màn thì thấy đám vết đen cũng đã rời chỗ theo. Quan sát các quạt bàn, quạt trần đều thấy có các bụi đen dính vào gờ của các cánh tiếp xúc đầu tiên với gió.
Về sau, tôi để ý thấy các quạt ở quê tôi không thấy có hiện tượng bám bụi đen này. Không khí ở quê tôi đã sạch hơn không khí ở Hà Nội, mặc dầu nấu nướng ở nông thôn còn dùng nhiều củi rác có khói. Có lẽ khói ôtô, xe máy đã nhiều hơn khói bếp ở nông thôn và còn đọng lại trong bầu trời ban đêm ở Hà Nội chăng. Qua phố, giơ bàn tay xoa vào các lá cây bên đường bao giờ cũng thấy có bụi đất đỏ nếu như trước đó không có mưa to làm trôi đi.
Buôn Ma Thuột là một thành phố được gọi đùa là “Bụi Mù Trời” do có ba chữ B, M, T đứng đầu. Đi ngoài đường hay bị gió lồng đầy bụi thật, nhưng trong nhà đóng kín cửa thì cả tháng không thấy bụi bám trên mặt bàn. Đó là do bụi cát hạt to và nặng, không lách qua các khe cửa để vào được nhà.
Ở Hà Nội, ngay ở tầng 5, hàng ngày phải lau bàn 2-3 lần vì có nhiều bụi mịn bám. Hà Nội được mệnh danh nằm trong đỉnh 10 của các thủ đô có lắm bụi. Có một nghệ sĩ người châu Âu nổi tiếng có tài thổi bóng xà phòng to tới mức chứa được dăm bảy người đứng trong đó, đã đi biểu diễn ở nhiều nước và được hoan nghênh nhiệt liệt. Có lần ông ta đến Hà Nội, được chủ nhà mời biểu diễn tài nghệ, nhưng ông ta lấy làm tiếc rằng không thể thực hiện được vì Hà Nội nhiều bụi quá!
Để tham gia ý kiến chống ùn tắc ở Hà Nội, tôi đã viết một bài gửi đăng trên một tờ báo ở Thủ đô nhưng không được chấp nhận. Mục đích chính gồm chống ùn tắc, đồng thời giữ sạch sẽ cho Thủ đô. Tôi nêu ý kiến không cho phép những xe có động cơ nổ xuất phát từ ngoài vào thành phố mà phải đỗ ở những khu vực ven đô. Những xe của nội thành, nếu ra khỏi nội thành thì phải được rửa sạch xe trước khi trở về, vào địa phận của nội thành, giữ cho đường phố được sạch.
Suy đi tính lại, vẫn thấy ý kiến của mình có thể đưa ra để nghiên cứu được, tôi bèn gửi bài ấy qua bưu điện tới ông Phạm Quang Nghị - Bí thư Đảng ủy thành phố Hà Nội, xin được nghiên cứu.
Chừng 1 tháng sau, tôi nhận được điện thoại của ông thư ký cho biết ông Bí thư đã nhận được bài của tôi, gửi lời cảm ơn và đang cho nghiên cứu. Cho tới nay, có lẽ đã được 1 năm, tôi chưa thấy ai bàn về nội dung này trên báo chí.
Tôi thiết nghĩ, có thể cho tạm thời thực hiện vài năm trong khi chuẩn bị xong những cơ sở vệ tinh của các cơ quan, hay chuyển hẳn một số cơ quan ra ngoại thành rộng lớn hiện nay, ngừng hẳn việc xây dựng những đường tầng trong thành phố (như từ phố Cát Linh đến Hà Đông chẳng hạn), vừa không đẹp mắt, vừa tốn kém, vừa gây bụi bặm từ trên cao dội xuống và rất nguy hiểm nếu xảy ra tai nạn xe cộ, đổ xe, tông từ đường tầng trên xuống đường dưới, không sao lường hết được.
GS.TS. Nguyễn Khắc Liêu