Hiểm họa rình rập sức khỏe cộng đồng từ làn khói mới
Những năm gần đây, thuốc lá điện tử (Electronic Nicotine Delivery Systems - ENDS) và thuốc lá nung nóng (Heated Tobacco Products - HTPs) đã trở thành mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là lứa tuổi học sinh, sinh viên.
Lợi dụng kiểu dáng bắt mắt, thiết kế nhỏ gọn dễ ngụy trang cùng hàng loạt hương liệu hóa chất hấp dẫn, các sản phẩm này đang âm thầm len lỏi vào học đường và giới trẻ.
Theo Sở Y tế Hà Nội, dưới góc độ y tế, khói thuốc lá điện tử chứa nicotine hàm lượng cao – chất gây nghiện cực mạnh làm tổn thương sự phát triển não bộ ở người trẻ, cùng hàng loạt hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, kim loại nặng và hóa chất độc hại gây tổn thương phổi cấp (EVALI), tim mạch và tăng nguy cơ ung thư. Nghiêm trọng hơn, nhiều đối tượng còn phối trộn tinh dầu thuốc lá điện tử với các chất ma túy tổng hợp mới, gây ngộ độc cấp tính, rối loạn tâm thần và nguy cơ tử vong.
Trước làn sóng tấn công của thuốc lá thế hệ mới, công tác kiểm soát, ngăn chặn nguồn cung trên thị trường trở thành "phòng tuyến" sống còn để bảo vệ thế hệ trẻ.
6 tháng đầu năm 2026: Điểm mặt những "ổ hàng" và con số biết nói
Ngày 14/9, đại diện lãnh đạo Chi Cục Quản lý thị trường TP Hà Nội cho biết, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng QLTT Hà Nội phối hợp với lực lượng công an cơ sở đã kiểm tra, xử lý 11 vụ việc vi phạm liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; xử phạt vi phạm hành chính lên đến172.000.000 đồng. Trị giá tang vật vi phạm thu được ước tính khoảng 129.385.000 đồng.
Tổng số tang vật bị thu giữ, bao gồm 811 sản phẩm thuốc lá điện tử, 217 lọ tinh dầu và 69 máy/dụng cụ hút.
182 sản phẩm thuốc lá điện tử bị cấm lưu hành được lực lượng chức năng kịp thời phát hiện trên địa bàn phường Cửa Nam hồi tháng 4/2026.
Dù số vụ kiểm tra không quá lớn so với các mặt hàng tiêu dùng thông thường, nhưng tính chất và phương thức của từng vụ việc lại cho thấy sự nguy hiểm và độ phân tán cao.
Điển hình ngày 20/01/2026, Đội QLTT số 2 phối hợp cùng Công an phường Hoàn Kiếm khám xét 01 thùng carton đặt trước số nhà 57 phố Lương Ngọc Quyến, phát hiện và thu giữ 134 sản phẩm thuốc lá điện tử dùng một lần và tinh dầu do nước ngoài sản xuất không có hóa đơn chứng từ.
Đến tháng 3/2026, Đội QLTT số 2 phối hợp cùng Công an phường Cửa Nam kiểm tra, thu giữ 371 sản phẩm thuốc lá điện tử tại khu vực trước số nhà 84 Hai Bà Trưng.
Ngày 09/4/2026, lực lượng chức năng tiếp tục mật phục, phát hiện và tạm giữ 182 sản phẩm thuốc lá điện tử không rõ nguồn gốc, không hóa đơn chứng từ hợp pháp tại khu vực phường Cửa Nam.
Các số liệu thực tế này chứng minh thuốc lá điện tử lậu chưa bao giờ hạ nhiệt, mà trái lại đang tìm mọi cách để duy trì "chân rết" cung ứng tại các địa bàn trọng điểm.
Do đó, mặt hàng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tiếp tục nằm trong danh mục trọng điểm phải kiểm tra, xử lý gắt gao của Chi cục.
Thủ đoạn tinh vi: Từ phố cổ đến "không gian ảo"
Theo Chi Cục Quản lý thị trường TP Hà Nội, hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử hiện nay không còn diễn ra công khai theo kiểu mở cửa hàng mặt phố quy mô lớn như trước.
Trước sự kiểm tra ráo riết của các lực lượng liên ngành, các đối tượng đã chuyển sang phương thức hoạt động "du kích", lén lút và phân tán tối đa như lợi dụng vỏ bọc trung tâm, đông dân cư, các đối tượng thường thuê các căn nhà trong ngõ sâu, chung cư hoặc chỉ dùng điểm tập kết tạm thời tại các khu phố cổ, phố trung tâm sầm uất (như Hàng Buồm, Lương Ngọc Quyến, Hai Bà Trưng...) để tập kết hàng.
Cận cảnh tang vật thu được gần 400 sản phẩm thuốc lá điện tử tại phường Cửa Nam, hồi tháng 3/2026.
Hàng hóa được chia nhỏ thành từng thùng carton, gửi gắm tại các vỉa hè hoặc điểm nhận hàng công cộng để tránh việc bị truy xét kho chứa chính.
Ngoài ra, các đối tượng chuyển dịch mạnh mẽ từ giao thương trực tiếp lên môi trường số, mạng xã hội, các nhóm kín (Telegram, Zalo, Facebook), các buổi livestream và các trang thương mại điện tử. Thông tin người bán dùng tên giả, tài khoản ảo, địa chỉ kinh doanh liên tục thay đổi.
Thậm chí, các đối tượng có thể "xé nhỏ" qua dịch vụ giao hàng nhanh. Cụ thể, hàng sau khi chốt đơn qua mạng sẽ được chuyển qua shipper, dịch vụ chuyển phát nhanh, bưu chính. Việc không có địa điểm kinh doanh cố định và chia nhỏ đơn lẻ khiến lực lượng chức năng gặp vô vàn thách thức trong việc xác minh đối tượng cầm đầu, truy xuất nguồn cung tận gốc.
Theo Chi Cục QLTT TP Hà Nội, dù các cơ quan chức năng đã liên tục siết chặt kiểm tra và ban hành nhiều biện pháp ngăn chặn, hoạt động buôn bán, tàng trữ và phân phối thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên địa bàn Thủ đô vẫn diễn biến hết sức phức tạp.
Nhắm thẳng vào giới trẻ, các đối tượng liên tục thay đổi phương thức hoạt động, chuyển dần từ bán công khai sang "núp bóng" chuyển phát nhanh, mạng xã hội và các điểm trung chuyển nhỏ lẻ ở khu vực trung tâm.
"Khép vòng vây" bảo vệ thế hệ trẻ: Cần sự chung tay từ nhiều phía
Trước những diễn biến phức tạp và biến tướng khôn lường của thị trường thuốc lá điện tử, Chi cục Quản lý thị trường TP. Hà Nội xác định công tác kiểm soát mặt hàng này trong 6 tháng cuối năm 2026 sẽ là cuộc chiến quyết liệt, không khoan nhượng.
Bám sát chỉ đạo tại Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 09/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng, chống thuốc lá lậu, lực lượng chức năng Thủ đô tiếp tục thực hiện phương châm "sáu rõ" (rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ kết quả).
Lực lượng chức năng phát hiện, xử lý cơ sở kinh doanh khí N₂O và thuốc lá điện tử trái phép trên địa bàn phường Hồng Hà và phường Hoàn Kiếm, hồi tháng 1/2026.
Trọng tâm công tác là gắn chặt trách nhiệm quản lý địa bàn, tăng cường kiểm tra đột xuất tại các điểm nóng trung chuyển, chung cư, kho hàng tạm và các tuyến bưu chính chuyển phát nhanh. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để truy vết các giao dịch "ảo", kiến nghị hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu bắt buộc giữa các nền tảng số, dịch vụ vận chuyển nhằm chặn đứt đường dây cung ứng từ gốc.
Tuy nhiên, ngăn chặn làn khói độc thuốc lá điện tử không thể chỉ dựa vào những đợt ra quân của lực lượng quản lý thị trường hay công an. Đây là bài toán sức khỏe cộng đồng đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Mỗi gia đình cần sát sao hơn với con em mình; các cơ sở giáo dục cần đẩy mạnh tuyên truyền trực quan về những hệ lụy khôn lường của nicotine, kim loại nặng và ma túy núp bóng tinh dầu. Chỉ khi "cầu" giảm và "cung" bị đánh chặn từ mọi ngả, chúng ta mới có thể tạo dựng một môi trường học đường lành mạnh, bảo vệ trọn vẹn tương lai và sức khỏe cho thế hệ trẻ Thủ đô.
UBND TP Hà Nội chỉ đạo: Xử lý nghiêm, không có "vùng cấm" trong kiểm soát thuốc lá điện tử
Trước thực trạng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có nguy cơ xâm nhập, tiêu thụ trong cộng đồng, đặc biệt trong giới trẻ, tại Công văn 3159/UBND-KT ngày 30/6/2026 về việc tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới, lãnh đạo UBND TP Hà Nội đã chỉ đạo các sở, ngành và chính quyền cơ sở tăng cường kiểm tra, kiểm soát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Thành phố xác định công tác phòng, chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, kinh doanh, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu từng địa bàn, lĩnh vực.
Theo chỉ đạo của UBND TP, lực lượng Quản lý thị trường được yêu cầu tăng cường kiểm tra các cơ sở kinh doanh, kho hàng, điểm tập kết, trung chuyển hàng hóa, tập trung vào các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng không rõ nguồn gốc, xuất xứ; đồng thời vận động, yêu cầu các cơ sở kinh doanh ký cam kết không buôn bán, tàng trữ, tiếp tay tiêu thụ sản phẩm vi phạm.
Cùng với kiểm soát thị trường, Công an TP Hà Nội được giao tăng cường nắm tình hình tại các địa bàn trọng điểm và trên không gian mạng, kịp thời phát hiện, đấu tranh với các đường dây, ổ nhóm buôn lậu, kinh doanh trái phép thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Thành phố cũng yêu cầu tăng cường kiểm soát ngay từ khâu nhập khẩu, vận chuyển, tập kết hàng hóa.
Bên cạnh biện pháp kiểm tra, xử lý, Hà Nội chú trọng tuyên truyền tác hại của thuốc lá điện tử, nhất là đối với thanh thiếu niên, góp phần nâng cao nhận thức, ngăn ngừa việc sử dụng và hình thành thị trường tiêu thụ các sản phẩm bị cấm.
