Là phụ huynh có con đang theo học tiểu học tại quận Hà Đông, chị Lê Hoàng My trước đây luôn mang nỗi trăn trở thường trực về chất lượng bữa ăn bán trú của con tại trường. Giống như hàng ngàn phụ huynh khác, mỗi ngày chị đều rơi vào vòng lặp lo lắng: không biết hôm nay con ăn có hợp vị không, thực phẩm có thực sự tươi sạch và đảm bảo an toàn vệ sinh hay không.

"Nếu như trước kia, muốn biết con ăn uống ra sao ở trường, tôi phải thu xếp công việc để luân phiên cùng Ban đại diện phụ huynh trực tiếp đến bếp ăn của trường kiểm tra đột xuất. Nhiều hôm không đi được thì lại phải canh chừng, nghe ngóng thông tin trên các hội nhóm phụ huynh, hoặc tối về gặng hỏi con hôm nay ăn món gì, có ngon không. Nhưng thông tin qua lời kể của trẻ nhỏ thì lúc nhớ lúc quên, còn kiểm tra trực tiếp thì cũng chỉ giải quyết được một vài buổi chứ không thể theo sát mỗi ngày," — Chị My chia sẻ.

Từ khi nhà trường phối hợp triển khai ứng dụng HanoiCheck, mọi nỗi băn khoăn của chị My đã hoàn toàn được giải tỏa. Giờ đây, chỉ với vài thao tác chạm nhẹ trên điện thoại thông minh, chị đã có thể chủ động giám sát toàn bộ quy trình bữa ăn bán trú của con một cách công khai và trực quan.

Ngay từ đầu tuần, chị My đã nắm rõ thực đơn chi tiết từng ngày, kèm đầy đủ thông tin về nguồn gốc xuất xứ nguyên liệu, nhà cung cấp thực phẩm đã qua kiểm định.

Đúng giờ ăn trưa, ứng dụng cập nhật hình ảnh khay ăn thực tế của học sinh tại lớp, từ lượng thức ăn, màu sắc đến quy cách chia suất.

Chị dễ dàng theo dõi chỉ số dinh dưỡng khẩu phần ăn của con và gửi phản hồi, góp ý trực tiếp tới Ban giám hiệu cũng như đơn vị cung cấp suất ăn ngay trên ứng dụng.

Chị My hào hứng thổ lộ: "Bây giờ ngồi ở văn phòng làm việc, cứ tầm 11 giờ trưa mở HanoiCheck lên là tôi đã thấy ngay hình ảnh khay cơm nóng hổi của con. Nhìn suất ăn đầy đủ dinh dưỡng, trình bày sạch sẽ là phụ huynh chúng tôi nhẹ cả lòng. Ứng dụng này thực sự là 'cầu nối' hiện đại, giúp nhà trường và phụ huynh cùng đồng hành để bảo vệ sức khỏe cho các con."

Với phụ huynh có con ăn bán trú, câu hỏi không chỉ là hôm nay con ăn món gì, mà còn là thực phẩm có bảo đảm an toàn không, khẩu phần dinh dưỡng có phù hợp không và nhà trường giám sát quá trình tổ chức bữa ăn như thế nào.

Đây là một trong những vấn đề Hà Nội đặt ra khi triển khai HanoiCheck từ năm học 2026-2027, hướng tới số hóa dữ liệu dinh dưỡng và an toàn thực phẩm học đường trên toàn thành phố.

Theo ông Cù Ngọc Trang, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, điểm cốt lõi của HanoiCheck không chỉ nằm ở việc ứng dụng công nghệ, mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức quản lý, từ kiểm tra thủ công, quản lý bằng hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Trước đây, một cuộc kiểm tra thường phản ánh tình trạng tại một thời điểm nhất định. Khi dữ liệu được cập nhật thường xuyên, cơ quan quản lý có thêm căn cứ theo dõi quá trình, phân tích xu hướng, nhận diện dấu hiệu bất thường và chủ động hơn trong giám sát, kiểm tra, xử lý.

Theo ông Trang, HanoiCheck hướng tới hình thành dòng dữ liệu liên tục về an toàn thực phẩm và dinh dưỡng học đường, tạo điều kiện chuyển từ việc ghi nhận những gì đã xảy ra sang từng bước nhận diện nguy cơ có thể phát sinh.

Để triển khai hệ thống, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 4420/QĐ-UBND ngày 20/8/2026, quy định việc quản lý, vận hành cơ sở dữ liệu về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm học đường năm học 2026-2027.

Tuy nhiên, số hóa hồ sơ không đồng nghĩa với việc tự động bảo đảm an toàn thực phẩm. Hiệu quả thực chất phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, trách nhiệm cập nhật của từng đơn vị, quy trình kiểm tra chuyên môn và khả năng xử lý kịp thời sau khi phát hiện nguy cơ.

Hà Nội cũng đang từng bước tiếp cận hướng ứng dụng camera tích hợp AI tại các bếp ăn trường học. Camera AI có thể hỗ trợ phát hiện một số dấu hiệu bất thường trong phạm vi đã được thiết kế và kiểm chứng, nhưng không thể tự động xác định mọi nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Trong tương lai, dữ liệu hình ảnh có thể được xem xét kết hợp với dữ liệu về quy trình, thời gian, nhiệt độ, nguyên liệu, hồ sơ nhà cung cấp và lịch sử kiểm tra. Khi các nguồn dữ liệu đủ tin cậy, mô hình phân tích có thể hỗ trợ xác định dấu hiệu cần kiểm tra thêm hoặc ưu tiên giám sát.

Điều quan trọng là phải phân biệt giữa phát hiện dấu hiệu và kết luận vi phạm. AI có thể đưa ra cảnh báo, nhưng cảnh báo cần được kiểm chứng bởi người có chuyên môn. Hệ thống cũng phải bảo đảm an toàn dữ liệu, quyền riêng tư, phân quyền truy cập và lưu trữ đúng mục đích.

Với HanoiCheck, mục tiêu không phải thay thế hoàn toàn con người bằng thuật toán, mà là giúp nhà trường và cơ quan quản lý phát hiện sớm hơn, kiểm tra có trọng tâm hơn và phòng ngừa chủ động hơn. Dữ liệu hỗ trợ ra quyết định, còn việc kiểm tra chuyên môn và xử lý vẫn thuộc trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền.

HanoiCheck cần dữ liệu về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm; cảnh báo mưa ngập cần dữ liệu thời tiết, địa hình, giao thông và thoát nước. Mỗi lĩnh vực có yêu cầu nghiệp vụ riêng, nhưng nếu các hệ thống không thể kết nối, thành phố sẽ khó khai thác đầy đủ giá trị của những nguồn thông tin đang có.

Theo ông Cù Ngọc Trang, đây là một trong những bài toán cốt lõi của chuyển đổi số Hà Nội: không chỉ tạo lập dữ liệu mà còn phải chuẩn hóa, kết nối và biến dữ liệu thành nguồn lực phục vụ quản lý, điều hành và phát triển.

Thành phố đang từng bước chuyển từ cách tiếp cận phát triển các hệ thống riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, có tiêu chuẩn chung, kết nối đồng bộ và quản trị xuyên suốt.

Một bước triển khai quan trọng là Kế hoạch số 220/KH-UBND ngày 9/6/2026 của UBND thành phố về tổ chức tích hợp, di trú và chuẩn hóa dữ liệu về Kho dữ liệu dùng chung thành phố Hà Nội. Kế hoạch xác định việc triển khai đối với 93 nguồn dữ liệu. Trong giai đoạn 1, thành phố đã hoàn thành tích hợp 13 nguồn dữ liệu ưu tiên vào kho dữ liệu dùng chung.

Việc kết nối không có nghĩa là tập trung toàn bộ dữ liệu vào một nơi hoặc mở quyền truy cập cho tất cả các đơn vị. Cốt lõi là dữ liệu phải có khả năng được tìm kiếm, hiểu thống nhất, kết nối và khai thác đúng thẩm quyền, đúng mục đích, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo ông Trang, mỗi nguồn dữ liệu cần xác định rõ cơ quan chủ quản, đơn vị chịu trách nhiệm cập nhật, tiêu chuẩn kỹ thuật, tần suất đồng bộ, phạm vi khai thác và chỉ số đánh giá chất lượng. Các sở, ngành và đơn vị quản lý cơ sở dữ liệu chuyên ngành vẫn chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác, kịp thời và tính pháp lý của dữ liệu thuộc phạm vi quản lý.

Khi dữ liệu được kết nối và chuẩn hóa, Hà Nội có điều kiện nâng cao năng lực phân tích đa nguồn, xây dựng bảng điều hành, nhận diện xu hướng, dự báo và cảnh báo sớm. Các quyết định quản lý có thêm căn cứ thực tiễn, giảm phụ thuộc vào báo cáo thủ công và từng bước chuyển từ xử lý vấn đề khi đã phát sinh sang nhận diện, phòng ngừa rủi ro từ sớm.

Tuy nhiên, kho dữ liệu dùng chung không tự động tạo ra những dịch vụ thông minh hơn. Giá trị của dữ liệu chỉ được hình thành khi các đơn vị cập nhật đầy đủ, thống nhất tiêu chuẩn, chia sẻ đúng quy định và có bài toán cụ thể để khai thác.

Đây là điều kiện nền tảng để những ứng dụng như HanoiCheck, cảnh báo mưa ngập, số hóa di sản hay truy xuất nguồn gốc có thể phát triển theo hướng kết nối, thay vì tiếp tục tồn tại như những hệ thống rời rạc.

Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ cho biết, Hà Nội có nguồn lực khoa học và công nghệ lớn, với khoảng 2.875 tổ chức khoa học và công nghệ, trong đó có 1.273 viện nghiên cứu và 101 trường đại học; 221 doanh nghiệp khoa học và công nghệ cùng hơn 1.000 startup, ông Cù Ngọc Trang cho biết.

Thành phố cũng tiếp tục dẫn đầu Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương năm 2026 (PII) với 63,8 điểm. Tuy nhiên, theo ông Trang, lợi thế về nghiên cứu, nhân lực và hệ sinh thái chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và năng suất thực tế.

Thay vì để từng đơn vị tự tìm kiếm phần mềm hoặc giải pháp riêng, Hà Nội đang thúc đẩy cách tiếp cận bắt đầu từ những bài toán lớn cần khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tham gia giải quyết.

Tại phiên làm việc ngày 25/9/2026, Sở Khoa học và Công nghệ tiếp nhận 36 đề xuất từ 18 đơn vị. Các lĩnh vực được đề cập gồm chuyển đổi số, đô thị thông minh, chống ngập, môi trường, logistics, y tế và phát triển làng nghề.

Theo ông Trang, điều quan trọng không chỉ là xây dựng danh sách bài toán, mà phải mô tả rõ hiện trạng, nhu cầu của đơn vị sử dụng, dữ liệu sẵn có, kết quả mong muốn, tiêu chí đánh giá, địa chỉ ứng dụng, thời gian và trách nhiệm của các bên.

Nếu thị trường đã có giải pháp phù hợp, cần ưu tiên kết nối để ứng dụng; chỉ đặt hàng nghiên cứu khi còn khoảng trống công nghệ thực sự. Doanh nghiệp nêu bài toán, viện nghiên cứu và trường đại học đề xuất giải pháp, các bên thống nhất cam kết, cơ quan quản lý theo dõi và đánh giá kết quả.

Cách làm này hướng tới chuyển trọng tâm từ hỗ trợ đầu vào của hoạt động nghiên cứu sang kết quả đầu ra và khả năng thương mại hóa. Một giải pháp không chỉ cần hoàn thành về kỹ thuật, mà còn phải chứng minh khả năng giải quyết vấn đề trong môi trường sử dụng thực tế.

Một "bản đồ các bài toán của Hà Nội" cần thể hiện được bài toán, dữ liệu có thể chia sẻ, tiêu chí nghiệm thu và kết quả ứng dụng. Khi có cơ chế kết nối và đánh giá rõ ràng, thành phố có thể tạo môi trường để các giải pháp được thử nghiệm trên nhu cầu thật, sau đó nhân rộng khi chứng minh hiệu quả.

Đây cũng là cách kết nối nguồn lực nghiên cứu với thị trường. Các viện, trường có cơ hội đưa tri thức vào thực tiễn; doanh nghiệp công nghệ có cơ hội phát triển sản phẩm; cơ quan quản lý có thêm giải pháp xử lý những vấn đề cụ thể của thành phố.

Khi dữ liệu ngày càng được kết nối và AI tham gia nhiều hơn vào quản lý đô thị, những vấn đề về quyền riêng tư, độ chính xác của thuật toán và trách nhiệm khi hệ thống đưa ra kết quả sai trở nên quan trọng.

Theo ông Cù Ngọc Trang, không thể đánh đổi an toàn, quyền lợi của người dân và niềm tin xã hội để lấy tốc độ ứng dụng công nghệ. Dữ liệu càng được kết nối, chia sẻ và khai thác rộng rãi thì yêu cầu về quản trị, bảo vệ và trách nhiệm giải trình càng phải chặt chẽ.

Thứ nhất, quản trị dữ liệu phải chặt chẽ và có trách nhiệm, từ thu thập, tạo lập, lưu trữ, kết nối, chia sẻ đến khai thác và sử dụng. Mỗi nguồn dữ liệu phải xác định rõ đơn vị quản lý, mục đích sử dụng, quyền truy cập và trách nhiệm bảo đảm chất lượng.

Thứ hai, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư phải được đặt lên hàng đầu. Khi thu thập và sử dụng dữ liệu cho ứng dụng AI, cần xác định rõ căn cứ, mục đích, phạm vi sử dụng, biện pháp bảo vệ và trách nhiệm của các bên; đồng thời kiểm soát nguy cơ truy cập trái phép, rò rỉ hoặc sử dụng dữ liệu vượt quá mục đích được phép.

Thứ ba, hệ thống AI phải minh bạch và có khả năng giải trình. Cơ quan, tổ chức triển khai cần xác định rõ hệ thống được sử dụng để làm gì, dựa trên loại dữ liệu nào, có giới hạn gì và ai chịu trách nhiệm khi kết quả không chính xác. Không thể chỉ giải thích rằng "AI đã đưa ra kết quả" đối với những quyết định có ảnh hưởng đáng kể đến quyền, lợi ích của người dân.

Thứ tư, cần kiểm soát chất lượng dữ liệu và rủi ro thuật toán. Dữ liệu thiếu, không chính xác, lỗi thời hoặc không đại diện cho thực tế có thể khiến AI đưa ra kết quả sai lệch. Vì vậy, phải kiểm tra dữ liệu, đánh giá độ chính xác, phát hiện sai lệch và theo dõi hiệu quả trong suốt quá trình vận hành.

Thứ năm, con người phải giữ vai trò kiểm soát trong những quyết định quan trọng. AI là công cụ hỗ trợ phân tích, dự báo và đề xuất phương án, không phải phương tiện để chuyển giao hoặc làm mờ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và người có thẩm quyền.

Đối với Hà Nội, những nguyên tắc này cần được cụ thể hóa trong toàn bộ vòng đời của hệ thống số và AI, từ lựa chọn bài toán, chuẩn bị dữ liệu, thử nghiệm, đánh giá rủi ro đến triển khai và giám sát vận hành.

Công nghệ chỉ tạo được niềm tin khi người dân biết nó có thể làm gì, giới hạn ở đâu và cơ chế nào bảo vệ quyền lợi của mình khi xảy ra sai sót. Đây cũng là điều kiện để các ứng dụng dữ liệu và AI có thể được sử dụng lâu dài trong những lĩnh vực gắn trực tiếp với sức khỏe, giáo dục, an toàn cộng đồng và quản lý hành chính.

Trong tầm nhìn 5 năm tới, ông Cù Ngọc Trang mong muốn người dân Hà Nội cảm nhận rõ những thay đổi thiết thực mà khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mang lại.

Trước hết là một Hà Nội thuận tiện hơn, nơi người dân tiếp cận dịch vụ công, giáo dục, y tế, giao thông và các dịch vụ đô thị dễ dàng, nhanh chóng hơn; giảm thời gian đi lại, giấy tờ và chi phí thực hiện công việc.

Tiếp đó là một Hà Nội an toàn và chủ động hơn, có khả năng nâng cao năng lực phát hiện, cảnh báo sớm những nguy cơ về mưa ngập, thiên tai, môi trường, an toàn thực phẩm và các rủi ro đô thị khác. Mục tiêu là từng bước chuyển từ xử lý khi sự việc đã xảy ra sang nhận diện nguy cơ, dự báo và phòng ngừa.

Thành phố cũng cần tiến tới quản trị dựa trên dữ liệu, trong đó thông tin từ các lĩnh vực được kết nối, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả, phục vụ các quyết định có căn cứ thực tiễn. Khi dữ liệu được sử dụng tốt, Hà Nội không chỉ nâng cao chất lượng quản trị mà còn có thể phát hiện nhu cầu mới, mở ra cơ hội cho những dịch vụ và mô hình kinh doanh mới.

Cuối cùng, khoa học và công nghệ cần giúp Hà Nội phát huy giá trị văn hóa thành động lực phát triển mới. Di sản, làng nghề, ẩm thực và tri thức được các thế hệ gìn giữ cần được số hóa, bảo tồn và lan tỏa bằng phương thức hiện đại, qua đó tiếp cận thế hệ trẻ, du khách trong nước và quốc tế, đồng thời mở rộng thị trường cho nghệ nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp.

Nhìn từ HanoiCheck, cảnh báo mưa ngập, kho dữ liệu dùng chung đến cơ chế đặt hàng các bài toán khoa học, điểm chung là công nghệ phải gắn với nhu cầu thực tế và có tiêu chí đánh giá hiệu quả.

Thành phố không chỉ cần có thêm phần mềm, dữ liệu hay ứng dụng AI. Hà Nội cần cơ chế kết nối dữ liệu, nguồn lực nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các đơn vị trực tiếp sử dụng giải pháp; đồng thời bảo đảm an toàn thông tin, trách nhiệm cập nhật và kiểm chứng kết quả.

Theo ông Trang, Hà Nội không chỉ nên là nơi ứng dụng những thành tựu công nghệ sẵn có, mà còn phải trở thành nơi đặt ra những bài toán mới cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Những vấn đề thực tiễn của đô thị cần trở thành động lực cho nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển giải pháp mới.

Đích đến của quá trình này không phải một thành phố có thật nhiều công nghệ, mà là nơi cuộc sống thuận tiện hơn, môi trường an toàn hơn, dịch vụ tốt hơn, doanh nghiệp có thêm cơ hội phát triển và các giá trị văn hóa được lan tỏa rộng rãi hơn.

Khi dữ liệu trở thành nguồn lực, AI trở thành công cụ và nền tảng số trở thành hạ tầng phục vụ quản trị, người dân phải luôn là trung tâm và là đối tượng thụ hưởng thành quả của quá trình chuyển đổi số.