Hà Nội đặt mục tiêu giảm mạnh bụi mịn trong không khí
Ngày 6/1, Báo Tiền Phong phối hợp với Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hà Nội, Sở Xây dựng TP Hà Nội tổ chức Hội thảo "Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và Hành động".
Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt, khi Chính phủ và Hội đồng Nhân dân TP Hà Nội liên tiếp ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm cải thiện chất lượng không khí, kiểm soát các nguồn phát thải và thúc đẩy mô hình phát triển đô thị xanh, bền vững.
Hội thảo "Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và Hành động".
Ông Trương Mạnh Tuấn, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trước thực trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng tại nhiều đô thị và khu công nghiệp, Chính phủ đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045. Kế hoạch xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ và các nhóm giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát nguồn phát thải, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới phát triển bền vững.
Một trong những nhóm giải pháp trọng tâm của Kế hoạch là hoàn thiện thể chế, chính sách về quản lý chất lượng không khí. Theo đó, các quy định pháp luật sẽ được rà soát, sửa đổi và bổ sung theo hướng đồng bộ, nghiêm ngặt hơn, đặc biệt là việc ban hành nghị định xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường không khí, xác định rõ hành vi vi phạm và mức xử phạt, trong đó tập trung vào các hành vi đốt chất thải, phụ phẩm nông nghiệp trái quy định.
Cùng với đó, Kế hoạch đặt ra yêu cầu xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn khí thải chặt chẽ hơn đối với phương tiện giao thông, nhất là tại các đô thị lớn. Việc kiểm kê phát thải, rà soát hệ số phát thải và xây dựng lộ trình cung ứng nhiên liệu sạch, phù hợp với quy chuẩn quốc gia, cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng.
Ngoài ra, các chính sách ưu đãi về phí, lệ phí và tài chính sẽ được nghiên cứu, ban hành nhằm khuyến khích sử dụng phương tiện, sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường; từng bước xây dựng tiêu chí và triển khai Chứng nhận Nhãn Sinh thái Việt Nam đối với lĩnh vực giao thông vận tải.
Kế hoạch hành động quốc gia xác định rõ việc kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm không khí là nhiệm vụ xuyên suốt. Các nguồn phát thải lớn như giao thông, công nghiệp, xây dựng và sinh hoạt sẽ được quản lý theo lộ trình cụ thể, gắn với trách nhiệm của từng bộ, ngành và địa phương.
Trong đó, giao thông đô thị được xem là lĩnh vực cần ưu tiên kiểm soát, thông qua các giải pháp chuyển đổi phương tiện, giảm dần phương tiện phát thải cao, thúc đẩy giao thông công cộng và phương tiện sử dụng năng lượng sạch. Với khu vực công nghiệp và xây dựng, các biện pháp giám sát, kiểm tra, áp dụng công nghệ giảm phát thải và di dời các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng sẽ được tăng cường.
Hiện đại hóa hệ thống quan trắc và ứng dụng khoa học – công nghệ được coi là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng không khí. Kế hoạch đặt mục tiêu đầu tư, mở rộng mạng lưới quan trắc không khí tự động, liên tục trên phạm vi toàn quốc; hoàn thiện hệ thống cảnh báo và dự báo ô nhiễm không khí.
Các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data) sẽ được tích hợp để phân tích, mô hình hóa và cảnh báo chất lượng không khí, đặc biệt trong các tình huống ô nhiễm nghiêm trọng. Đồng thời, hoạt động nghiên cứu khoa học được đẩy mạnh nhằm xác định nguồn gốc, thành phần bụi mịn PM2.5, từ đó đề xuất các giải pháp can thiệp hiệu quả, có cơ sở khoa học.
Lộ trình thực hiện vùng phát thải thấp ở Hà Nội
Theo bà Lê Thanh Thủy, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, ô nhiễm không khí tại Hà Nội đang ở mức đáng báo động, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Trước thực trạng này, thành phố định hướng triển khai vùng phát thải thấp (Low Emission Zone – LEZ) như một giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát các nguồn phát thải, hướng tới phát triển đô thị xanh, bền vững.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, các nguồn phát thải chính gây ô nhiễm không khí hiện nay gồm giao thông, công nghiệp, xây dựng, hoạt động đốt rơm rạ và rác thải. Chỉ số chất lượng không khí (AQI) nhiều thời điểm ở mức xấu, trong đó bụi mịn PM2.5 là tác nhân đáng lo ngại nhất.
Bà Lê Thanh Thủy, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.
Việc triển khai vùng phát thải thấp được thực hiện theo Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND của HĐND TP Hà Nội, căn cứ Luật Thủ đô năm 2024. Mục tiêu là kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải, giảm nồng độ các chất ô nhiễm như PM2.5, NOx, CO, đồng thời thúc đẩy giao thông xanh và mô hình kinh tế tuần hoàn.
Theo quy định, khu vực được xác định là vùng phát thải thấp phải đáp ứng các tiêu chí như: thuộc vùng bảo vệ nghiêm ngặt hoặc vùng hạn chế phát thải theo quy hoạch Thủ đô; thường xuyên ùn tắc giao thông ở mức cao; chất lượng không khí trung bình năm ở mức thấp theo số liệu quan trắc. Bên cạnh đó, khu vực này cần có hạ tầng giao thông phù hợp, phương án giám sát phát thải và giải pháp chuyển đổi phương tiện giao thông.
Các biện pháp áp dụng trong vùng phát thải thấp gồm phát triển hạ tầng giao thông xanh, ưu tiên vận tải công cộng và phương tiện thân thiện môi trường; giám sát phát thải bằng hệ thống camera, công nghệ số; hạn chế hoặc cấm lưu thông đối với các phương tiện không đạt chuẩn khí thải. Thành phố cũng dự kiến triển khai các chính sách hỗ trợ chuyển đổi sang phương tiện xanh, ưu đãi thuế, phí và tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng.
Lộ trình thực hiện được chia thành nhiều giai đoạn. Giai đoạn 2026–2027 thí điểm tại khu vực vành đai 1 và một số phường trọng điểm. Từ năm 2028, phạm vi áp dụng được mở rộng ra toàn bộ vành đai 1 và một phần vành đai 2. Đến năm 2030, vùng phát thải thấp sẽ triển khai từ vành đai 3 trở vào, trước khi hoàn thiện và nhân rộng từ năm 2031 trở đi.
UBND TP Hà Nội là cơ quan chủ trì tổ chức thực hiện, xây dựng lộ trình chi tiết, đảm bảo nguồn lực và công tác kiểm tra, giám sát. HĐND các cấp và Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội tham gia giám sát, tuyên truyền và vận động cộng đồng.
"Đề án vùng phát thải thấp sẽ được đưa ra lấy ý kiến của người dân và dự kiến sẽ trình Hội đồng Nhân dân TP Hà Nội thông qua vào tháng 6/2026. Biện pháp áp dụng trong vùng phát thải nhấp gồm có hạ tầng giao thông xanh như hệ thống các trạm sạc điện, phương tiện được phép lưu thông là các loại xe đạt tiêu chuẩn khí thải và giám sát thông minh bằng camera AI, phần mềm quản lý phương tiện", bà Lê Thanh Thủy cho hay.
Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội kỳ vọng, việc triển khai vùng phát thải thấp sẽ góp phần cải thiện chất lượng không khí, nâng cao sức khỏe người dân, hình thành mô hình đô thị xanh để các địa phương khác tham khảo, hướng tới mục tiêu "Hà Nội xanh – tương lai bền vững".
Theo Cục Môi trường, trong danh mục các dự án ưu tiên, Kế hoạch đặt mục tiêu thí điểm vùng phát thải thấp (LEZ) tại Hà Nội và TP.HCM. Việc triển khai LEZ gắn với đánh giá tác động, xây dựng chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, quy hoạch hạ tầng và giám sát thực thi bằng công nghệ như camera, AI.
Song song với đó là dự án xây dựng Hệ thống cảnh báo ô nhiễm không khí quốc gia, tích hợp dữ liệu từ các địa phương, phục vụ dự báo và ứng phó với các tình huống ô nhiễm nghiêm trọng, đặc biệt khi chỉ số VN_AQI ở mức nguy hại kéo dài.
Kế hoạch hành động quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến thực chất trong kiểm soát ô nhiễm không khí, từng bước cải thiện chất lượng môi trường sống, hướng tới mục tiêu không khí sạch, an toàn cho người dân vào năm 2045.
