Ở người cao tuổi, tình trạng này đáng lưu ý hơn bởi các triệu chứng có thể không điển hình, dễ bị bỏ sót hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, hạ đường huyết có thể gây tổn thương não, té ngã, rối loạn nhịp tim, hôn mê, thậm chí đe dọa tính mạng.
1. Hạ đường huyết là gì và vì sao người cao tuổi dễ gặp?
Hạ đường huyết thường được xác định khi glucose máu giảm dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L). Khi lượng glucose trong máu xuống thấp, não và các cơ quan không được cung cấp đủ năng lượng để hoạt động bình thường. Nếu tình trạng kéo dài hoặc mức đường huyết giảm quá thấp, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng thần kinh nghiêm trọng.
Ở người cao tuổi, nguy cơ hạ đường huyết có thể cao hơn do nhiều yếu tố liên quan đến tuổi tác, bệnh lý nền và việc sử dụng thuốc.
Trước hết, chức năng gan và thận suy giảm theo tuổi có thể làm giảm khả năng dự trữ, sản xuất và huy động glucose khi cơ thể cần. Đặc biệt, suy thận có thể làm giảm quá trình đào thải một số thuốc hạ đường huyết, từ đó làm tăng nguy cơ thuốc phát huy tác dụng kéo dài và gây tụt đường huyết.
Ăn uống kém hoặc không đều cũng là một yếu tố thường gặp. Người cao tuổi có thể chán ăn, ăn không đủ bữa, bỏ bữa do mệt mỏi hoặc quên ăn. Nếu vẫn sử dụng thuốc hạ đường huyết theo liều thông thường trong khi lượng thức ăn đưa vào cơ thể không đủ, đường huyết có thể giảm nhanh.
Bên cạnh đó, insulin và một số thuốc hạ đường huyết, đặc biệt nhóm sulfonylurea, có thể gây hạ đường huyết. Nguy cơ tăng lên khi người bệnh dùng thuốc không đúng liều, dùng nhầm thuốc, ăn uống không đầy đủ hoặc có thay đổi chức năng gan, thận.
Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, hạ đường huyết có thể gây tổn thương não, té ngã, rối loạn nhịp tim. Ảnh AI
2. Hạ đường huyết nguy hiểm thế nào với người cao tuổi?
Hạ đường huyết ở người cao tuổi không chỉ gây cảm giác mệt mỏi, khó chịu mà còn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng.
- Tổn thương não: Não phụ thuộc nhiều vào glucose để hoạt động. Khi đường huyết giảm sâu hoặc kéo dài, người bệnh có thể bị lú lẫn, mất phương hướng, giảm khả năng tập trung, rối loạn ý thức, co giật và hôn mê. Nếu hạ đường huyết nghiêm trọng kéo dài, tình trạng thiếu glucose có thể gây tổn thương não và để lại di chứng thần kinh.
- Tăng nguy cơ té ngã và gãy xương: Hạ đường huyết có thể gây chóng mặt, run rẩy, yếu cơ, mất thăng bằng và giảm khả năng phối hợp động tác. Ở người cao tuổi, chỉ một lần té ngã cũng có thể dẫn đến chấn thương nghiêm trọng, đặc biệt ở những người bị loãng xương hoặc suy giảm khả năng vận động.
- Ảnh hưởng đến tim mạch: Khi đường huyết giảm, cơ thể kích hoạt các hormone đáp ứng nhằm đưa đường huyết trở lại bình thường. Người bệnh có thể xuất hiện tim đập nhanh, run, vã mồ hôi và thay đổi huyết áp. Hạ đường huyết nặng có thể làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim, thiếu máu cơ tim và các biến cố tim mạch ở người có bệnh nền.
- Dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm: Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý ở người cao tuổi. Các biểu hiện như lú lẫn, nói khó, thay đổi hành vi, giảm khả năng tập trung hoặc đi lại khó khăn có thể bị nhầm với sa sút trí tuệ, tai biến mạch máu não hoặc các bệnh lý thần kinh khác. Nếu không kiểm tra đường huyết, việc xử trí nguyên nhân có thể bị chậm trễ.
3. Dấu hiệu nhận biết hạ đường huyết ở người cao tuổi
Không phải người cao tuổi nào cũng có các triệu chứng cảnh báo rõ ràng. Một số người có thể xuất hiện các dấu hiệu ban đầu như mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, cảm giác đói, vã mồ hôi, run tay, tim đập nhanh, bồn chồn, lo lắng hoặc cáu gắt.
Khi đường huyết tiếp tục giảm, các triệu chứng thần kinh có thể trở nên rõ rệt hơn. Người bệnh có thể lú lẫn, mất định hướng, nói lắp, giảm khả năng tập trung, đột ngột hay quên, yếu cơ, đi lại khó khăn hoặc mất phối hợp động tác. Đây cũng là những biểu hiện khiến người bệnh dễ bị té ngã.
Ở mức độ nặng, hạ đường huyết có thể gây co giật, mất ý thức, hôn mê, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.
Đáng lưu ý, ở một số người cao tuổi, đặc biệt những người bị đái tháo đường lâu năm hoặc thường xuyên bị hạ đường huyết, các triệu chứng cảnh báo có thể giảm hoặc không xuất hiện rõ. Người bệnh có thể đột ngột rơi vào trạng thái lú lẫn, ngất xỉu hoặc hôn mê mà không có dấu hiệu điển hình trước đó.
4. Chủ động phòng ngừa hạ đường huyết
Để hạn chế nguy cơ hạ đường huyết, người cao tuổi mắc đái tháo đường cần sử dụng thuốc đúng chỉ định, không tự ý tăng hoặc giảm liều. Cần duy trì các bữa ăn đều đặn, tránh bỏ bữa và thông báo cho bác sĩ nếu tình trạng ăn uống thay đổi.
Người bệnh cũng nên theo dõi đường huyết theo hướng dẫn, đặc biệt khi có thay đổi thuốc, chế độ ăn hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường. Người thân và người chăm sóc cần biết các dấu hiệu hạ đường huyết để có thể phát hiện sớm.
Khi người bệnh lú lẫn, co giật, mất ý thức hoặc không thể tự ăn uống, không được cố gắng cho ăn hoặc uống vì có nguy cơ sặc. Cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được cấp cứu và xử trí phù hợp.
Hạ đường huyết ở người cao tuổi có thể diễn biến âm thầm nhưng hậu quả nghiêm trọng. Kiểm soát đường huyết cần được thực hiện an toàn, phù hợp với tuổi, tình trạng sức khỏe và bệnh lý đi kèm, thay vì chỉ tập trung vào việc đưa đường huyết xuống mức thấp nhất.
