Bảo đảm quyền tự chủ mua sắm, không để gián đoạn điều trị
Góp ý vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu thầu tại phiên thảo luận ở Tổ chiều 23/10, ĐBQH Phạm Thu Xanh – Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng cho rằng, các quy định về quyền tự chủ mua sắm của cơ sở y tế và thanh toán BHYT cần được thiết kế thống nhất.
Theo điểm d khoản 1 Điều 3, một số đơn vị sự nghiệp công lập được tự quyết định lựa chọn nhà thầu khi không sử dụng ngân sách nhà nước. Trong khi đó, khoản 3 Điều 35 giao Chính phủ quy định việc thanh toán từ quỹ BHYT khi cơ sở y tế không áp dụng hoặc chỉ áp dụng một phần Luật.
Nếu quyền mua sắm đã được trao nhưng phương pháp xác định mức thanh toán, dữ liệu tham chiếu và hồ sơ quyết toán chưa rõ ràng, bệnh viện vẫn có thể trì hoãn mua thuốc hoặc đối mặt với rủi ro bị từ chối thanh toán sau điều trị.
ĐBQH Phạm Thu Xanh - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng. Ảnh: Lê Bảo
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc việc cơ sở y tế thực hiện đúng quyền tự chủ không phải là căn cứ duy nhất để từ chối thanh toán BHYT. Phạm vi hưởng, mức hưởng và mức thanh toán vẫn phải tuân thủ pháp luật về BHYT, không mặc nhiên thanh toán theo mọi mức giá do bệnh viện tự quyết định.
Đối với mua sắm tập trung, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế để bệnh viện chủ động xử lý khi chưa có kết quả lựa chọn nhà thầu, không lựa chọn được nhà thầu hoặc nhà thầu không cung cấp đủ hàng. Việc chờ đến khi xảy ra cấp cứu hoặc gián đoạn điều trị mới xử lý sẽ khiến cơ chế mua sắm phản ứng quá muộn.
Theo đó, cần quy định rõ điều kiện kích hoạt, người quyết định, hình thức mua sắm và giới hạn khối lượng trong thời gian chờ nguồn cung thay thế, dựa trên tồn kho, nhu cầu điều trị và thời gian cung ứng. Hồ sơ cũng phải giải trình căn cứ về giá. Với thuốc thiết yếu, cần tính đến phương án phân bổ khối lượng cho nhiều nhà cung cấp, lịch giao hàng và trách nhiệm khi không thực hiện đúng hợp đồng.
Kiểm soát tổng chi phí, minh bạch đàm phán giá thiết bị y tế
Về mua hóa chất, vật tư kèm quyền sử dụng thiết bị hoặc mua theo số lượng dịch vụ kỹ thuật, ĐBQH Phạm Thu Xanh tán thành duy trì cả hai phương thức nhưng cho rằng cần có điều kiện kiểm soát chặt chẽ hơn, nhất là khi mở rộng phạm vi vật tư y tế và bỏ giới hạn thời gian áp dụng cơ chế kèm thiết bị.
Theo đại biểu, nếu chỉ so sánh đơn giá hóa chất hoặc giá đặt máy ban đầu, chi phí thực tế có thể bị che khuất bởi hao hụt, vật tư kiểm soát chất lượng, bảo trì và điều kiện tiêu thụ tối thiểu. Việc thay nhà cung cấp sau đó cũng có thể khiến hoạt động xét nghiệm bị gián đoạn.
Do đó, hồ sơ mua sắm cần so sánh tổng chi phí trong toàn bộ thời hạn hợp đồng với phương án mua hoặc thuê thiết bị riêng; công khai giả định về sản lượng, thời hạn sử dụng và các khoản phải trả. Hợp đồng phải quy định chất lượng đầu ra, thời gian khắc phục sự cố và phương án duy trì dịch vụ khi thay đổi nhà cung cấp. Đồng thời, không đặt nghĩa vụ tiêu thụ tối thiểu dẫn đến thực hiện các dịch vụ kỹ thuật không cần thiết.
Đối với cơ chế đàm phán giá khi mua trực tiếp thiết bị y tế từ chủ sở hữu hoặc đại lý được ủy quyền, đại biểu nhận định việc giảm chi phí trung gian là phù hợp nhưng điều kiện áp dụng cần gắn với tính đặc thù của gói thầu và tình trạng cạnh tranh trên thị trường. Việc nhà cung cấp có tư cách bán trực tiếp chưa đủ chứng minh giá hợp lý.
Đại biểu đề nghị bổ sung điều kiện, căn cứ quyết định đàm phán trực tiếp; trường hợp có nhiều sản phẩm thay thế phù hợp, cần giải trình lý do không tổ chức cạnh tranh và lợi ích của phương thức này. Giá đàm phán phải dựa trên giao dịch có thể kiểm chứng, có điều chỉnh theo cấu hình, bảo hành và dịch vụ đi kèm; đồng thời ghi nhận đầy đủ chiết khấu, khoản hoàn trả và hỗ trợ có giá trị kinh tế để xác định số tiền thực trả.
Về bảo mật giá và thông tin đàm phán, đại biểu đề nghị quy định rõ căn cứ, phạm vi thông tin được bảo mật, thời hạn và việc xem xét lại quyết định. Việc bảo mật không được làm mất quyền tiếp cận thông tin của cơ quan thanh tra, kiểm toán và cơ quan quản lý quỹ BHYT theo thẩm quyền. Kết quả lựa chọn, phạm vi mua sắm và lý do bảo mật vẫn cần được công khai phù hợp, bảo đảm cơ sở giám sát và kiểm soát chi phí y tế.
