Phẫu thuật đám rối thần kinh (ĐRTK) đã phát triển từ nhiều năm ở Việt Nam nhưng chủ yếu là chữa trị cho người lớn; còn đối với trẻ em, nhất là với trẻ sơ sinh, lĩnh vực này vẫn khá mới mẻ. Trong khi đó, ước tính mỗi năm, nước ta có khoảng 1.000 - 1.500 trẻ sinh ra mắc mới tổn thương liệt ĐRTK cánh tay. Khi bị bệnh này, nhiều gia đình cũng như kể cả các bác sĩ các tuyến cũng chưa biết cách tư vấn cụ thể.
Nhằm “gỡ rối” cho độc giả, ngày 3/11/2014, báo Sức khỏe&Đời sống đã tổ chức chương trình tư vấn trực tiếp với chuyên gia đầu ngành người Pháp về liệt ĐRTK cánh tay. Buổi tư vấn trực tiếp có sự tham gia của GS. Alain Gilbert - chuyên gia đầu ngành Phẫu thuật đám rối thần kinh đến từ Viện Phẫu thuật Bàn tay Paris, Pháp; TS.BS. Nguyễn Hồng Hà - Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình, Bệnh viện Việt Đức.
GS. Alain Gilbert. Ảnh: Trần Minh.
Tổn thương dễ gặp ở trẻ sau sinh
PV: Thưa GS. Alain Gilbert, ông có thể thông tin rõ hơn về liệt ĐRTK cánh tay cho bạn đọc báo Sức khỏe&Đời sống hiểu rõ về căn bệnh này? Nguyên nhân gây bệnh từ đâu?
GS. Alain Gilbert: Liệt ĐRTK cánh tay là các tổn thương thường xuất hiện ở thời điểm sinh đẻ, gây tổn thương ở dây thần kinh vận động ở cánh tay dẫn đến liệt cánh tay sau sinh. Trong số những cháu bé không may mắc phải tổn thương này, có khoảng 50-60% không cần phẫu thuật; số trẻ còn lại, nếu các tổn thương không được phẫu thuật thì rất khó hồi phục. Tính tỉ lệ mắc phải theo thống kê trên thế giới có 1 - 1,2 phần nghìn số trẻ sinh ra mắc phải tổn thương này.
Đến nay, nguyên nhân của bệnh vẫn còn nhiều tranh cãi và không thực sự rõ ràng. Có nghiên cứu cho rằng, do lực kéo quá mức trong quá trình chuyển dạ, có những ý kiến lại cho rằng bệnh xảy ra trong quá trình mang thai do đè ép, chèn ép của khung chậu, của các khối u… Nhưng người ta nhận thấy, trẻ >4kg đẻ đường âm đạo thì nguy cơ mắc bệnh cao hơn, trẻ ngôi mông dù có cân nặng <3,5kg cũng có tỉ lệ mắc cao, mẹ tăng cân quá mức trong quá trình mang thai (>20kg), mẹ bị đái tháo đường, mẹ lớn tuổi… là những yếu tố nguy cơ dẫn đến trẻ bị bệnh này.
PV: Còn tại Việt Nam, xin được hỏi TS.BS. Nguyễn Hồng Hà, bác sĩ đã xử lý nhiều ca bệnh trẻ liệt cánh tay sau sinh chưa? Phía gia đình bệnh nhân có hiểu đúng vấn đề hay không?
TS.BS. Nguyễn Hồng Hà: Phẫu thuật ĐRTK đã phát triển từ nhiều năm ở Việt Nam nhưng chủ yếu là chữa trị cho người lớn. Khoảng vài năm trở lại đây, việc chữa trị liệt ĐRTK cho trẻ em, nhất là trẻ sơ sinh mới phát triển. Phẫu thuật này mới tiến hành ở BV Nhi đồng I TP.HCM cách đây 4 năm và khoa Phẫu thuật tạo hình, BV Việt Đức cách đây 2 năm. Đây là một phẫu thuật còn rất mới với các bác sĩ cũng như đối với người nhà bệnh nhân.
Ước tính mỗi năm, ở nước ta có 1,5 triệu em bé ra đời và có khoảng 1.000 - 1.500 trẻ sinh ra mắc mới tổn thương liệt ĐRTK cánh tay. Trong đó, một nửa số ca bệnh có thể phục hồi được mà không cần can thiệp; còn lại khoảng 600-700 ca cần phải can thiệp phẫu thuật. Đây là lý do chúng tôi nhận thấy cần xây dựng một vài trung tâm đặt tại các khu vực trên toàn quốc để có thể chăm sóc trẻ tốt hơn.
Quá trình tư vấn, điều trị cho trẻ liệt ĐRTK cánh tay, tôi nhận thấy nhiều người khi thấy con em mình bị mắc căn bệnh liệt ĐRTK cánh tay thường có tâm lý trông chờ để bệnh tự khỏi hoặc chỉ nghĩ đến biện pháp phục hồi chức năng như mát xa, xoa bóp, châm cứu... nhưng như vậy sẽ chưa đủ để có thể phục hồi hoàn toàn cho trẻ. Có rất nhiều trường hợp bệnh nhân tới viện điều trị khi đã quá muộn nên không thể phục hồi được chức năng cho trẻ và như vậy thì thật là đáng tiếc!
TS.BS. Nguyễn Hồng Hà .Ảnh: Trần Minh.
Đừng bỏ lỡ “thời gian vàng”
PV: Với trẻ đã được chẩn đoán liệt ĐRTK cánh tay thì vẫn có không ít các bậc cha mẹ gửi câu hỏi đến chương trình bày tỏ băn khoăn: liệu có nên cho con đi phẫu thuật hay không? Phẫu thuật ở đâu và ở độ tuổi nào là hợp lý. Các chuyên gia có thể tư vấn thêm cho độc giả trong việc điều trị căn bệnh này?
GS. Alain Gilbert: Trên thế giới, sau khi theo dõi hàng nghìn ca bệnh, các chuyên gia nhận thấy rằng, nếu theo dõi liên tục trẻ từ khi trẻ sinh ra đến 3 tháng tuổi thì có thể dự đoán được khả năng hồi phục của trẻ thế nào, từ đó đưa ra quyết định có nên phẫu thuật hay không? Nếu trẻ không thể tự hồi phục thì có thể can thiệp càng sớm càng tốt để chức năng cánh tay của trẻ tốt hơn về sau này.
Thời gian từ 1 - 6 tháng tuổi được coi là “giai đoạn vàng”, nếu nghi ngờ trẻ có dấu hiệu liệt ĐRTK cánh tay thì nên nhanh chóng đưa trẻ đến các cơ sở phẫu thuật chuyên khoa để có hướng điều trị kịp thời.
TS.BS. Nguyễn Hồng Hà: Theo thống kê, có khoảng 50 - 60% trẻ mắc bệnh liệt ĐRTK cánh tay có thể hồi phục được bằng các biện pháp châm cứu, mát xa, phục hồi chức năng; 30 - 40% trẻ còn lại phải được đưa đi can thiệp phẫu thuật để phục hồi chức năng của cánh tay. Phụ huynh có thể đưa con em mình đến các BV như khoa Phẫu thuật tạo hình, BV Việt Đức; BV Nhi đồng 1 TP.HCM; khoa Nhi, BV Chấn thương Chỉnh hình TP.HCM…
PV: Sau phẫu thuật cho trẻ bị liệt ĐRTK cánh tay có phải kiêng kị gì không để tránh những biến chứng đáng tiếc có thể xảy ra, thưa bác sĩ?
TS.BS. Nguyễn Hồng Hà: Nếu trẻ được phẫu thuật ĐRTK cánh tay ở đâu thì các bác sĩ tại đó sẽ hướng dẫn cách chăm sóc phẫu thuật tốt nhất. Chúng tôi chỉ lưu ý là kể cả sau phẫu thuật thì bạn vẫn phải tập phục hồi chức năng cho trẻ. Cũng cần tránh để tay thõng, tránh cho trẻ nguy cơ bị trật khớp. Có thể tập phục hồi chức năng qua quá trình chăm sóc, nếu không có điều kiện đưa đến trung tâm phục hồi chức năng thì có thể đưa trẻ đi bơi cũng góp phần cho quá trình phục hồi tốt hơn.
GS. Alain Gilbert - chuyên gia đầu ngành Phẫu thuật đám rối thần kinh đến từ Viện Phẫu thuật Bàn tay Paris, Pháp và TS.BS. Nguyễn Hồng Hà - Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình, Bệnh viện Việt Đức tại buổi tư vấn. Ảnh: Trần Minh.
Về chế độ dinh dưỡng, cần cho trẻ ăn đầy đủ để phát triển, không cần kiêng kị thức ăn gì.
GS. Alain Gilbert: Tất nhiên, một cuộc phẫu thuật bao giờ cũng tiềm ẩn biến chứng có thể xảy ra, nhưng nếu được phẫu thuật tại trung tâm lớn thì biến chứng giảm đi. Theo tôi, cần có đội ngũ bác sĩ chuyên sâu, kể cả đội ngũ bác sĩ gây mê. Sau mổ, trẻ sẽ mang bột cố định 3 tuần, sau khi tháo bột, cần khám lại và được hướng dẫn tập phục hồi chức năng. Hàng năm, nên đưa trẻ tái khám để bác sĩ có hướng dẫn tiếp theo hoặc những phục hồi bổ trợ khác.
PV: Xin cảm ơn các chuyên gia đã giải đáp nhiều thắc mắc cho độc giả!
Mời bạn đọc theo dõi chi tiết trên báo điện tử suckhoedoisong.vn.
PV Ban Điện tử- Quốc tế (thực hiện)
