Sau 5 năm thực hiện “Chuẩn quốc gia Trung tâm y tế dự phòng tỉnh, thành phố giai đoạn 2008 - 2015” cho thấy, các địa phương đạt chuẩn bước đầu đáp ứng đòi hỏi mới trong công tác nâng cao sức khỏe nhân dân, kiểm soát dịch bệnh. Tuy nhiên hiện nay, việc thực hiện Chuẩn quốc gia tại nhiều địa phương đang gặp nhiều khó khăn do thiếu các nguồn lực mà thời hạn phải hoàn thành đã cận kề.
Khó nhân lực, chuyên môn
Để đạt được Chuẩn quốc gia về y tế dự phòng (YTDP), các trung tâm phải đáp ứng các tiêu chí của 10 chuẩn, mỗi chuẩn phải đạt 80% số điểm trở lên. Tuy nhiên, tại tỉnh Bình Định có cả Trung tâm Phòng, chống sốt rét và các bệnh nội tiết tỉnh nên Trung tâm YTDP tỉnh không thực hiện hoạt động phòng, chống sốt rét, các bệnh ký sinh trùng, nội tiết, rối loạn chuyển hóa (tiêu chuẩn 9).
Đầu tư cho cơ sở đã khó, thu hút nguồn nhân lực đạt chuẩn còn khó hơn. Ảnh: Văn Trang
Với 9 tiêu chuẩn còn lại, đáng chú ý là 2 tiêu chuẩn khó: hoạt động sức khỏe môi trường - sức khỏe trường học và hoạt động sức khỏe nghề nghiệp, phòng chống tai nạn thương tích. Theo quy định, trên 80% số trường học trên địa bàn phải được quản lý hồ sơ sức khỏe của học sinh. Về hoạt động sức khỏe nghề nghiệp, phòng chống tai nạn thương tích, quy định đặt ra là trên 80% số lao động phải được quản lý về nguy cơ sức khỏe nghề nghiệp.
Trước đây, dưới sự hỗ trợ của trung tâm y tế, các trạm y tế thực hiện khám sức khỏe cho học sinh. Trung tâm YTDP cũng thành lập đoàn khám, mời đại diện các đơn vị chuyên khoa để khám sức khỏe cho người lao động. “Từ đầu năm 2014, thực hiện Thông tư 14/2013/TT-BYT ngày 6/5/2013 của Bộ Y tế về hướng dẫn khám sức khỏe, Trung tâm YTDP tỉnh và các trạm y tế không còn chức năng khám sức khỏe nên việc quản lý sức khỏe của học sinh, người lao động chúng tôi không thực hiện được”, ông Bùi Ngọc Lân chia sẻ.
Bên cạnh đó là khó khăn về tổ chức bộ máy nhân lực. Chuẩn quốc gia Trung tâm YTDP đặt ra yêu cầu tỉ lệ bác sĩ/biên chế của mỗi trung tâm phải đạt trên 30%, mà Trung tâm YTDP tỉnh Bình Định hiện chỉ có 11/48 biên chế là bác sĩ (chiếm 22,9%). Về chất lượng nguồn nhân lực, bộ tiêu chuẩn cũng yêu cầu cán bộ lãnh đạo cấp khoa, phòng phải có trình độ sau đại học, cán bộ phải có chứng chỉ tập huấn về chuyên môn sâu... Trong khi trên thực tế, phần lớn lãnh đạo khoa, phòng đã lớn tuổi, rất khó đi học để đạt chuẩn; một số cán bộ hợp đồng chưa thể bố trí đưa đi đào tạo ngay.
Theo Phó Giám đốc Sở Y tế Bình Định Lê Quang Hùng, những khó khăn về nhân lực hoàn toàn có thể khắc phục được. Với các vướng mắc liên quan đến yếu tố khách quan, trong quá trình chấm điểm công nhận đạt chuẩn, ngành y tế tỉnh sẽ đề nghị cấp trên cân nhắc, loại trừ. “Với điều kiện thực tế hiện nay, nếu tổ chức chấm điểm lại, Trung tâm YTDP tỉnh sẽ đủ điều kiện đạt Chuẩn quốc gia Trung tâm YTDP”, ông Hùng khẳng định.
Việc không riêng của ngành y tế
Cùng “hoàn cảnh” như tại Bình Định, Trung tâm YTDP tỉnh An Giang hiện vẫn đang rất khó khăn khi giải bài toán đưa YTDP của tỉnh đạt chuẩn. Chia sẻ về vấn đề này, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang - ông Hồ Việt Hiệp thẳng thắn nhìn nhận: An Giang vẫn chưa thể đạt chuẩn YTDP, nguyên nhân chính là do việc thiếu nguồn tài chính, nguồn nhân lực, dù tỉnh đã cố gắng rất nhiều nhưng hiện vẫn chưa khắc phục được. Tuy nhiên, việc đạt Chuẩn quốc gia YTDP giờ không còn là câu chuyện riêng của ngành y tế nữa cho nên việc đạt chuẩn trong lĩnh vực này được coi là quyết tâm chính trị của địa phương. Điều đó được cụ thể hóa bằng Đề án y tế của tỉnh từ nay đến năm 2020 và giai đoạn tiếp theo đã được tỉnh phê duyệt. Riêng đối với công tác YTDP, thời gian tới, An Giang sẽ đẩy mạnh đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, máy móc bằng tất cả các nguồn hiện có để bảo đảm đến năm 2015 cơ bản hoàn thành các tiêu chí trong lĩnh vực này. Sẽ ưu tiên đào tạo theo địa chỉ; ban hành một số cơ chế, chính sách hỗ trợ nhằm thu hút cán bộ vào ngành YTDP công tác...
PGS.TS. Trần Đắc Phu, Cục trưởng Cục YTDP (Bộ Y tế) cho biết: Sau 5 năm triển khai thực hiện Chuẩn quốc gia, tính đến nay, cả nước mới có 18 tuyến Trung tâm YTDP tỉnh, thành phố được Bộ Y tế công nhận đạt chuẩn. Việc thực hiện chuẩn ở các tỉnh, thành phố còn chậm, bởi khó khăn lớn nhất hiện nay là việc thực hiện chuẩn về cơ sở vật chất, nguồn nhân lực. Nhiều trung tâm đang phải đối mặt với thực tế thiếu hụt nguồn nhân lực nghiêm trọng do chính sách đãi ngộ cho cán bộ làm công tác YTDP còn hạn chế. Cơ sở hạ tầng của phần lớn các Trung tâm YTDP được xây dựng đã lâu, chật hẹp, trang thiết bị cũ kỹ lạc hậu...
Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chuẩn quốc gia về YTDP của các địa phương trong thời gian tới, PGS. TS. Trần Đắc Phu cho rằng: Trước hết, UBND các tỉnh, thành phố có các Trung tâm YTDP chưa đạt chuẩn cần tiếp tục đầu tư để xây dựng cơ sở hạ tầng và bố trí đủ nhân lực cho Trung tâm YTDP theo chuẩn. Lãnh đạo các Trung tâm YTDP phải coi việc đạt được chuẩn là nhiệm vụ chính trị của đơn vị. Sở Y tế cần có báo cáo kịp thời trình UBND tỉnh, thành phố về các vướng mắc khó khăn trong quá trình thực hiện chuẩn để cùng với Bộ Y tế phối hợp tháo gỡ. Bộ Y tế sẽ yêu cầu các viện được phân công giúp đỡ các địa phương về kỹ thuật, đào tạo nhân lực; tiếp tục nghiên cứu, đề xuất với Chính phủ, các bộ, ngành liên quan quan tâm, cải thiện về chế độ chính sách cho cán bộ làm công tác YTDP. Đồng thời tổ chức, kiện toàn mạng lưới YTDP theo hướng tập trung, thu gọn đầu mối; đổi mới cơ chế đầu tư tài chính cho các hoạt động YTDP và đẩy mạnh xã hội hóa trong các hoạt động YTDP.
Theo Cục YTDP, từ khi Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành Quyết định số 4696/QÐ-BYT, ngày 27/11/2008 về “Chuẩn quốc gia Trung tâm y tế dự phòng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương giai đoạn 2008-2015, có tất cả 10 chuẩn, mỗi chuẩn đều phải đạt 80% số điểm trở lên mới đạt chuẩn. Chuẩn khó đạt nhất là về nhân lực và cơ sở hạ tầng. Thực tế ở nhiều tỉnh, các Trung tâm YTDP xây dựng đã lâu, chật hẹp, trang thiết bị lạc hậu cũ kỹ. Chuẩn quốc gia Trung tâm YTDP các tỉnh, thành phố là cơ sở để đánh giá một cách khoa học năng lực, chất lượng hoạt động, đáp ứng những đòi hỏi mới trong công tác dự phòng sức khỏe, kiểm soát dịch bệnh, góp phần bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe người dân. Vì vậy, hơn lúc nào hết, các tỉnh, thành phố càng phải phấn đấu, tham mưu cùng với sự quan tâm của UBND tỉnh, Sở Y tế để các Trung tâm YTDP hoàn thiện phấn đấu đạt Chuẩn quốc gia trong thời gian tới.
Nguyễn Trang - Kim Trị
