Giúp người nhiễm HIV hòa nhập cộng đồng

Chỉ sau 3 năm thực hiện, phong trào “4 tự” tại 3 tỉnh, thành (Lạng Sơn, Khánh Hòa và An Giang) được chọn làm điểm đã nhanh chóng đưa cả 3 địa phương này ra khỏi danh sách 10 tỉnh, thành có tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS trên 100.000 dân cao nhất trong cả nước. Đó là kết quả có được từ dự án 40232 về tăng cường lãnh đạo công tác phòng chống AIDS của Ban Tuyên giáo Trung ương do UnDP và Sida Thụy Điển đồng tài trợ được thực hiện tại 3 tỉnh Lạng Sơn, Khánh Hòa và An Giang. Hơn thế, phong trào còn được hy vọng là biện pháp hữu hiệu giúp phá bỏ “bức tường” ngăn cách giữa người nhiễm HIV/AIDS với cộng đồng.

Phạm Thị Huệ- một trong những người nhiễm HIV công khai danh tính đầu tiên ở Việt Nam.

Theo đánh giá của GS.TSKH Phạm Mạnh Hùng, Giám đốc Dự án 40232, về tăng cường năng lực lãnh đạo công tác phòng, chống HIV/AIDS của Ban Tuyên giáo Trung ương, từ năm 2005 đến nay, 3 tỉnh An Giang, Lạng Sơn và Khánh Hòa đã triển khai khá tốt phong trào “4 tự” (tự tin, tự giác, tự lập, tự công khai danh tính) thuộc Dự án 40232 do UNDP và tổ chức SIDA (Thụy Điển) đồng tài trợ. Trên thực tế cho thấy, sự kỳ thị đang là rào cản khó vượt qua nhất trong công tác phòng chống HIV/AIDS. Chính sự kỳ thị của cộng đồng đã làm tăng thêm tính “tự kỳ thị” của chính bản thân người nhiễm HIV/AIDS. Trong khi đa phần người nhiễm HIV/AIDS tại Việt Nam lại là người trẻ tuổi, nếu được tiếp cận dịch vụ y tế, được chăm sóc và điều trị tốt họ vẫn có thể tiếp tục kéo dài tuổi thọ và cống hiến cho xã hội. Họ chính là nguồn lực tốt nhất trong công tác phòng chống HIV/AIDS vì hơn ai hết họ hiểu rõ tâm sinh lý, tình trạng bệnh tật của người nhiễm HIV/AIDS, cũng như những nhu cầu mà họ cần được đáp ứng. Kết quả khảo sát tại một số địa phương cũng cho thấy, việc phát động phong trào “4 tự” hiện nay là hết sức cần thiết nhằm huy động sự tham gia ngày càng nhiều hơn của cộng đồng người nhiễm HIV/AIDS trong các hoạt động phòng chống HIV/AIDS. Có như vậy mới giảm dần sự kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS, tiến tới một xã hội sống chung với HIV/AIDS một cách an toàn và bình đẳng. Tuy nhiên, không chỉ đến thời điểm triển khai “4 tự” những người nhiễm HIV/AIDS mới được tác động để khơi dậy sự tự tin, tự giác, tự lập hay công khai danh tính. Trước đó, những câu lạc bộ, nhóm đồng đẳng... quy tụ những người HIV/AIDS tại một số địa phương đã manh nha thực hiện điều này. Các nhóm, câu lạc bộ hay tổ chức kể trên được sự tài trợ của một số dự án nước ngoài hoặc tự phát hoặc do chính quyền, đoàn thể thiết lập nhưng đều có mục đích chung là giúp người nhiễm HIV/AIDS tự tin hòa nhập cộng đồng, khuyến khích họ tích cực tham gia vào công tác phòng chống HIV/AIDS. Một số người nhiễm HIV/AIDS cho dù không được vận động vẫn tự tin công khai danh tính và tự lập bằng nhiều hình thức, nhưng con số này không nhiều. Hầu hết những người nhiễm HIV/AIDS vẫn tự giấu mình trong “bóng tối”, tự ti xa lánh cộng đồng và không có công ăn việc làm ổn định.

Khi phong trào “4 tự” được khởi xướng vẫn gặp không ít khó khăn. Ngay cả bản thân người trong cuộc cũng cho rằng, đối với họ để làm được “4 tự” quả là một thử thách lớn. Một phụ nữ nhiễm HIV/AIDS tại tỉnh Lạng Sơn đã thổ lộ rằng chính bản thân chị đã trăn trở vấn đề này từ rất lâu. Chị muốn được giống như mọi người, có lòng tự tin, tự lo được miếng cơm manh áo cho mình và gia đình mình, nên nếu phát động được “4 tự” thì quá tốt cho chị và những người có HIV khác. Nhưng S. một người nhiễm HIV/AIDS khác tại TP. Hồ Chí Minh lại cho rằng, trong “4 tự” kể trên thì “tự công khai danh tính” là khó vượt qua nhất. Anh S. kể, chính bản thân anh là người đã “vấp” phải cái “rào cản” vô hình ấy khi công khai danh tính của mình. Chính nhân viên y tế cũng “kỳ thị” anh khi anh cho biết mình nhiễm HIV/AIDS để người này có biện pháp phòng ngừa. Thế rồi, chỉ với một vết thương nhỏ, 4 mũi khâu mà anh phải “qua tay” đến 7 nhân viên y tế. Theo S. chỉ khi xã hội đã cởi mở hơn với người nhiễm HIV/AIDS thì mới nên để họ công khai danh tính.

Nhiều ý kiến khác cũng thống nhất cho rằng chỉ AIDS tự công khai danh tính thì những biểu hiện kỳ thị mới có cơ hội để “lộ mặt” và nhờ vậy, cơ quan chức năng mới có biện pháp xử lý thích hợp, dần loại bỏ sự kỳ thị đối vơi người nhiễm HIV/AIDS.