Không chỉ trong tháng có ngày Quốc tế Người khuyết tật (NKT) 3/12, mà hằng ngày hằng giờ, các cơ quan, đoàn thể và tổ chức xã hội trên toàn quốc đã tổ chức rất nhiều các hoạt động hỗ trợ, từ thiện dành cho NKT. Những tấm lòng sẻ chia thật đáng trân trọng. Tuy nhiên, để các hoạt động đó thực sự có hiệu quả, tiếp cận NKT một cách đầy đủ, thì những người làm công tác này cần đi sâu bám sát và dõi theo chương trình một cách lâu dài hơn nữa. Là người làm việc liên quan tới NKT tại TP.HCM, xin kể những mẩu chuyện dưới đây, cũng là một phần tâm sự của những NKT đóng góp cho vấn đề này.
Giúp chưa... “trót”
Vừa qua, một hội ở TP.HCM đã tổ chức cuộc đi bộ đồng hành với chủ đề “1.000 ca phẫu thuật cho trẻ emkhuyếttậtvùng sâu, vùng xa toàn quốc”, chữa tật hở hàm ếch, phẫu thuật nắn chân cho trẻ bại liệt để mang nẹp chân, tập đi bằng nạng. Điều này khiến tôi chợt nhớ tới một chịkhuyếttật quen biết, sau 24 năm đi bằng xe lăn thì được một chương trình hỗ trợ phẫu thuật nắn chân. Sau khi phẫu thuật xong, đến giai đoạn chị phải tập vật lý trị liệu thì chương trình không hỗ trợ nữa, vì nội dung chỉ là hỗ trợ phẫu thuật. Sau vài tháng chị đành quay về với chiếc xe lăn vì không có tiền tiếp tục tập cho đến khi đi được nạng.Như vậy có thể nói nhiều trường hợp đã rơi vào lãng phí, ông bà ta có câu: “đã giúp thì giúp cho trót”, dường như thích hợp với trường hợp trên.
Cần không có, có không cần
Cuối tháng 11/2008, tại Hà Nội, Ban điều phối các hoạt động hỗ trợ NKT Việt Nam và Hội NKT Hà Nội đã tổ chức sàn giao dịch việc làm cho NKT. Trước kia, hoạt động này cũng từng được tổ chức tại TP.HCM. Nhưng tôi quan sát thấy 2.000 con người tham dự thì một nửa là người bình thườngđến làm công tác tổ chức. Còn lại là nhóm bạn sinh viên khuyết tậtquen thuộc, hay tham gia công tác xã hội, hoặc nhóm bạn khuyết tậtcủa các tổ chức đoàn thể, mái ấm, các tổ chức nghiên cứu... Rất hiếm NKT “mới” đến tham dự. Kết quả là, chỉ vài trong số cả nghìn NKT quen thuộc ấy tìm được việc làm, vì hầu hết đã có việc làm rồi.Trong khi đó, có một anh khuyết tậtliên tục nhắn cho tôi nhờ tìm giúp một chỗ làm. Hiện tại anh không còn người thân, từ quê lên làm công nhân nhưng xí nghiệp giải thể. Tôi nhắn cho anh liên lạc những doanh nghiệp trong sàn giao dịch việc vừa tỏ ra tiếc nuối vì... không tuyển được. Nhưng sau đó, anh cho biết là không doanh nghiệp nào có nhu cầu.
Tặng “cần”, chẳng dạy “câu”
Cũng vào dịp Ngày quốc tế Người khuyết tật, 31 bộ máy vi tính cũng đã được trao tặng cho NKT. Đây là những bộ máy đầu tiên thuộc Chương trình nhắn tin nhân ái - 10.000 máy vi tính dành cho NKT do Bộ LĐTB-XH phối hợp với Bộ Thông tin - Truyền thông thực hiện. Nhớ lại cách đây vài năm, một tổ chức NKT tại TP.HCM cũng được hỗ trợ 20 bộ máy vi tính nhằm mở lớp dạy tin học miễn phí cho NKT. Sau vài khóa dạy có vài chục học viên quen biết thì những bộ máy này nằm không, có cái hỏng. Họa hoằn lắm cũng có vài người có nhu cầu thực sự học ở đây. Nhưng không ai tìm được việc với chứng chỉ mình nhận được vì không đạt yêu cầu.“Tặng cần câu” mà không dạy sử dụng thì cũng là lãng phí chăng?
“Ưu đãi” lửng lơ
Thạc sĩ Giáo dục đặc biệt Lê Dân Bạch Việt, một thầy giáo khiếm thị, cười buồn cho hay: “Ở Việt Nam ta có rất nhiều ưu đãi cho NKT. Ở trường ĐH Sư phạm TP.HCM, học sinh trường tôi cứ đậu tốt nghiệp là vào học, không cần thi, vì được ưu đãi là người khiếm thị. Các em học cũng rất tốt, điểm số từ khá đến giỏi, thi tốt nghiệp điểm cũng rất cao, nhiều em còn được làm luận văn. Nhưng ra trường thì không được cấp bằng mà chỉ có giấy chứng nhận. Lý do nhà trường đưa ra là bởi các em không thi đầu vào nên đầu ra cũng không thể cấp bằng. Vậy ưu đãi ở đây là gì?”.
Giúp gì, giúp thế nào?
Trong lần dự ngày Hội trại do Hội Thanh niên khuyết tậtTP.HCM tổ chức ngày 30/11 vừa qua, khi ban tổ chức hỏi các nhóm tình nguyện chuyên hỗ trợ NKT rằng: “Muốn giúp đỡ NKT, bạn phải làm gì?”, những câu trả lời mau mắn và đầy tính nhân văn đã được các bạn trình bày:“Chúng ta phải sống với NKT, quan tâm giúp đỡ NKT và tìm hiểu những nhu cầu của họ”, “Chúng ta phải nghiên cứu tỉ mỉ tâm sinh lý của NKT trước khi tiếp cận và giúp đỡ họ”, “Hãy xem NKT như người bình thường và hỗ trợ họ tối đa những gì mình có thể”...Nhưng câu trả lời của ban tổ chức, một chuyên gia của Chương trình Khuyết tật & Phát triển, một tổ chức chuyên nghiên cứu các hành vi và thay đổi nhận thức của NKT, đơn giản là: “Bạn hãy đến hỏi trực tiếp NKT cần giúp gì và giúp như thế nào?”. Đây cũng là mong muốn của hầu hết NKT mà tổ chức này đã khảo sát.
Vậy đó, những tấm lòng, sự nhiệt tâm dành cho NKT thật đáng trân trọng, nhưng nếu sự sẻ chia ấy bám sát và đáp ứng được thực tế nhu cầu của NKT thì lại càng hữu ích biết bao. Đó là điều mà người làm công tác trợ giúp cho NKT cần lưu tâm.
T. Nguyên