Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với nhiều loài cây thuốc có giá trị cao, trong đó không ít nguồn gen quý gắn với hệ sinh thái và tri thức sử dụng thuốc của cộng đồng. Đây là nguồn tài nguyên có ý nghĩa không chỉ đối với y học mà còn mở ra tiềm năng phát triển các sản phẩm dược liệu có giá trị.
Tuy nhiên, nguồn tài nguyên này đang đứng trước nhiều thách thức từ quá trình khai thác, biến đổi môi trường và nguy cơ suy giảm đa dạng sinh học. Bên cạnh việc bảo tồn trong tự nhiên, việc lưu giữ nguồn gen, hoàn thiện dữ liệu khoa học và đưa các nguồn gen quý vào phát triển sản phẩm cũng là yêu cầu quan trọng.
Theo PGS.TS Phạm Thanh Huyền - Giám đốc Trung tâm Tài nguyên Dược liệu, để bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên dược liệu quý của Việt Nam cho các thế hệ sau, cần tiếp tục xây dựng Chương trình bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên dược liệu, đồng thời triển khai đồng bộ giữa các bộ, ban, ngành và các đơn vị liên quan.
Theo bà, một trong những ưu tiên là đầu tư cho các viện nghiên cứu chuyên ngành để triển khai các hoạt động bảo tồn, đồng thời hoàn thiện hệ thống dữ liệu khoa học về nguồn tài nguyên dược liệu.
Việc bảo tồn không chỉ dừng ở lưu giữ nguồn gen mà cần gắn với nghiên cứu, đánh giá và phát triển các nguồn gen quý. Khi có đầy đủ dữ liệu khoa học, các nhà nghiên cứu có thể xác định được giá trị, đặc điểm và tiềm năng của từng nguồn gen, từ đó đưa ra những định hướng bảo tồn và khai thác phù hợp.
Bảo tồn nguồn gen quý và phát triển dược liệu bền vững góp phần gìn giữ tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ tương lai
PGS.TS Phạm Thanh Huyền chia sẻ: "Cần tiếp tục xây dựng Chương trình bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên dược liệu và có sự triển khai đồng bộ giữa các bộ, ban, ngành và các đơn vị liên quan".
Cùng với bảo tồn, chuyển giao kỹ thuật và phát triển nguồn gen quý theo chuỗi giá trị cũng được xem là hướng đi quan trọng. Theo PGS.TS Phạm Thanh Huyền, cần hướng tới việc tạo ra những sản phẩm có giá trị trên thị trường từ nguồn tài nguyên được bảo tồn.
Điều này giúp tạo sự gắn kết giữa bảo tồn và phát triển. Khi các nguồn gen quý được nghiên cứu, nhân giống, phát triển vùng nguyên liệu và tạo ra sản phẩm có giá trị, nguồn tài nguyên có thêm điều kiện để được đầu tư, duy trì và phát triển lâu dài.
Việc phát triển dược liệu theo chuỗi giá trị cũng góp phần nâng cao giá trị của nguồn nguyên liệu trong nước. Thay vì khai thác đơn thuần, các nguồn gen quý có thể được nghiên cứu để phát triển thành nguyên liệu chất lượng cao, sản phẩm dược liệu hoặc những sản phẩm có giá trị gia tăng.
Tuy nhiên, để bảo tồn hiệu quả, yếu tố con người cũng giữ vai trò quan trọng. Công tác đào tạo nguồn nhân lực cần được tăng cường nhằm hình thành đội ngũ có chuyên môn về điều tra, đánh giá, bảo tồn, nghiên cứu và phát triển nguồn tài nguyên dược liệu.
Viện Dược liệu đào tạo nguồn nhân lực về nghiên cứu, bảo tồn và phát triển dược liệu tại Sa Pa
Theo PGS.TS Phạm Thanh Huyền, cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, đồng thời nâng cao nhận thức và đẩy mạnh truyền thông để cộng đồng cùng chung tay bảo tồn, sử dụng bền vững nguồn gen quý và bảo tồn đa dạng sinh học.
Bởi nguồn tài nguyên dược liệu không chỉ thuộc về các cơ quan nghiên cứu hay ngành y tế mà còn gắn với cộng đồng, đặc biệt là những địa phương có nguồn dược liệu phong phú. Khi người dân hiểu được giá trị của tài nguyên và lợi ích lâu dài từ việc bảo tồn, việc sử dụng bền vững sẽ có thêm nền tảng để thực hiện.
Bảo tồn dược liệu vì thế cần được nhìn nhận như một quá trình lâu dài, kết hợp giữa bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu khoa học, phát triển nhân lực, chuyển giao công nghệ và xây dựng thị trường cho các sản phẩm từ dược liệu.
Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên ngày càng được quan tâm, việc giữ gìn nguồn tài nguyên dược liệu quý hôm nay không chỉ có ý nghĩa đối với hiện tại mà còn tạo nền tảng để các thế hệ sau tiếp tục nghiên cứu, khai thác và phát huy giá trị của kho tàng dược liệu Việt Nam.