Chương trình “Trình diễn trang phục truyền thống cộng đồng các dân tộc Việt Nam lần thứ nhất” diễn ra tại Làng văn hóa các dân tộc Việt Nam, do Ủy ban Dân tộc và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp tổ chức đã thành công rực rỡ, để lại nhiều cảm xúc và ấn tượng tốt đẹp. Đây là một hoạt động văn hóa có ý nghĩa to lớn nhằm tôn vinh vẻ đẹp trang phục của 54 dân tộc, góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc thiểu số, nhất là trong xu thế giao lưu, hội nhập đang diễn ra mạnh mẽ hiện nay.
Đa dạng sắc màu văn hóa
Đất nước Việt Nam liền một dải từ đỉnh Lũng Cú ở phía Bắc đến xóm Rạch Tàu ở phía Nam, từ đỉnh Trường Sơn phía Tây đến đảo Trường Sa phía Đông, bao gồm 54 dân tộc anh em cùng chung sống. Trong suốt chiều dài lịch sử, thực tế đã chứng minh 54 dân tộc sát cánh bên nhau trong quá trình dựng nước và giữ nước. Họ đã thể hiện sự sáng tạo và sức sống mãnh liệt, vượt lên mọi trở ngại, thích ứng với điều kiện tự nhiên để sản xuất và tồn tại, mỗi dân tộc đều có bản sắc văn hoá và đặc biệt là đã sáng tạo ra trang phục rất phong phú, đa dạng, có nhiều màu sắc, hoa văn rực rỡ.
 Hình ảnh cộng đồng 54 dân tộc anh em trong đêm trình diễn. |
Trong các ngày từ 25 - 28/11/2011, 233 thí sinh đại diện cho 54 dân tộc tại 52 tỉnh, thành trong cả nước đã hội tụ tại Làng văn hóa các dân tộc Việt Nam như một rừng hoa muôn sắc, trình diễn, giới thiệu những nét tinh hoa của dân tộc mình. Bên cạnh những hình ảnh quen thuộc của áo dài, áo tứ thân, áo bà ba, khăn rằn, sắc hoa văn rực rỡ trên trang phục thiếu nữ Lô Lô, Dao, Hà Nhì, Pà Thẻn… thì đây là lần đầu tiên công chúng cả nước được biết đến những bộ trang phục độc đáo đang có nguy cơ biến mất của một số dân tộc rất ít người như Ơ Đu, Cống, Brâu…
Hội đồng tư vấn, thẩm định bao gồm 11 nhà khoa học, nhà nghiên cứu, chuyên gia văn hóa các dân tộc đã đánh giá: Cuộc trình diễn trang phục truyền thống cộng đồng các dân tộc Việt Nam lần thứ nhất đã rất thành công. Nó không chỉ thể hiện được sự phong phú, đa dạng, nhiều màu sắc trong trang phục truyền thống của cộng đồng 54 dân tộc mà còn cho thấy tiềm năng trang phục truyền thống của các dân tộc rất lớn, các bộ y phục, trang sức tham gia trình diễn lần này đa số còn giữ lại được những nét đẹp văn hóa đặc trưng của các dân tộc.
Bày tỏ cảm xúc của mình, Thiếu tướng, nhạc sĩ An Thuyên - Chủ tịch Hội đồng tư vấn chia sẻ: “Tôi đã đến nhiều bản làng và viết nhiều tác phẩm về đồng bào dân tộc, nhưng không thể tưởng tượng nổi và rất tự hào trước sự phong phú, đa dạng, nhiều màu sắc của văn hóa Việt Nam. Thật là hạnh phúc và may mắn khi được tận mắt thấy sự tập hợp tất cả trang phục của các dân tộc ít người. Tại cuộc trình diễn lần này, thí sinh các dân tộc đều thể hiện được cái hồn của dân tộc mình, hiểu biết về trang phục của dân tộc mình…”.
Khôi phục lại những gì đã mất
Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hoàng Xuân Lương - Trưởng ban tổ chức cho biết: “Thông qua công tác chuẩn bị, qua việc tuyển chọn từ cơ sở, chúng tôi phát hiện có 5 tộc người không còn trang phục truyền thống nữa và dân tộc đó đều phải khôi phục lại trang phục gốc thông qua trí nhớ của những người già, tham khảo, tìm hiểu về tộc người đó ở những quốc gia khác, đó là các dân tộc: Ơ Đu, Brâu, Măm, Chứt, Cống. Đối với dân tộc Ơ Đu ở huyện miền núi Tương Dương, tỉnh Nghệ An, từ hàng chục năm nay, trang phục truyền thống của tộc người này đã bị rơi vào quên lãng. Để có thể giới thiệu tới công chúng bộ trang phục truyền thống của người Ơ Đu (Nghệ An), trưởng bản đã phải tìm hiểu, xin ý kiến của nhiều già làng, thậm chí còn phải sang Lào để tìm hiểu về trang phục của người Ơ Đu ở đó... Nếu như không có cuộc trình diễn lần này, có lẽ trang phục truyền thống của người Ơ Đu sẽ không còn xuất hiện ngay cả trong cộng đồng người Ơ Đu ở Nghệ An”.
 Các thí sinh dân tộc Mông (Tuần Giáo - Điện Biên). |
Theo Ban tổ chức, cuộc “Trình diễn trang phục truyền thống cộng đồng các dân tộc Việt Nam” là dịp để khảo sát lại toàn diện (tổng hợp, tổng kiểm kê, bổ sung) loại hình di sản văn hóa trang phục truyền thống của tất cả 54 dân tộc. Việc thẩm định, nghiên cứu trang phục truyền thống các dân tộc sẽ là cơ sở để đề xuất xây dựng chính sách bảo tồn và phát huy giá trị trang phục cộng đồng các dân tộc. Hội đồng tư vấn, thẩm định đã tư vấn cho các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu về cách thức khôi phục những bộ trang phục truyền thống gốc đã bị mai một.
Thiếu tướng, nhạc sĩ An Thuyên cũng cho rằng, từ cuộc trình diễn này cần phải gióng lên hồi chuông cảnh báo, nếu không có chính sách, đầu tư bảo tồn, các dân tộc thiểu số sẽ có nguy cơ đánh mất bản sắc, nhất là trong thời kỳ hội nhập hiện nay khi công nghiệp hiện đại đang dần phủ kín tới tận các bản làng xa xôi nhất.
Trong thời gian tới, Ủy ban Dân tộc và Bộ VH-TT&DL sẽ phối hợp xây dựng đề án trình Chính phủ quyết định tổ chức trình diễn trang phục cộng đồng các dân tộc Việt Nam định kỳ 5 năm/lần lần lượt tại các địa phương trong cả nước. Hiện nay, Ủy ban Dân tộc đã làm việc và thống nhất với 51 tỉnh, thành có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống về quy định mặc trang phục trong tất cả những ngày lễ hội của tỉnh, dân tộc nào mặc trang phục dân tộc đó. Ngay tại Ủy ban Dân tộc cũng thực hiện như vậy. Sau đó, Ủy ban Dân tộc sẽ chính thức có văn bản báo cáo Chính phủ để trở thành một quy định của Nhà nước.
Bài, ảnh: Dương Thanh Hoàn