Dường như những vấn nạn đạo ý tưởng, copy tác phẩm, ăn mặc lai căng, phản cảm đã len lỏi vào đến mọi ngóc ngách của nghệ thuật biểu diễn. Ngay như một loại hình nghệ thuật xưa nay vốn bình yên và ít scandal nhất là múa giờ cũng không ít tác phẩm sặc mùi “xào xáo”.
Từ “mượn” trang phục, âm nhạc…
Đến các sân khấu biểu diễn múa dù chuyên hay không chuyên, một điều không khó để nhận thấy là sự tùy tiện trong trang phục biểu diễn. Khán giả có thể bắt gặp các diễn viên mặc quần áo tân thời, gợi cảm để biểu diễn các điệu múa xòe, múa sạp của dân tộc Thái; cảnh các nghệ sĩ với trang phục váy áo dân tộc nhưng lại biểu diễn những động tác múa đương đại. Thậm chí một số tiết mục biên đạo lại cho diễn viên tung hứng, nhào lộn, đá cao, xoay vòng như các vũ điệu nóng bỏng của Nam Mỹ trong trang phục áo dài Việt Nam.
 Tác phẩm múa “Vọng nguyệt” của Việt Nam bị nghi là “đạo” ý tưởng của đạo diễn nước ngoài. Ảnh: CMN |
Khi được hỏi vì sao cả đoàn lại sử dụng trang phục giống của nước bạn đến thế, anh trưởng đoàn nghệ thuật tỉnh nọ thành thật cho biết: ở địa phương anh không có vải đẹp để may trang phục và cũng không có cơ sở nào may được trang phục cho diễn viên múa. Đường sá đi lại từ địa phương về Hà Nội thì xa mà về Hà Nội may thì giá thành rất đắt. Vì vậy, anh em đã sang chợ biên giới định đặt may nhưng sang bên đó thấy trang phục họ may sẵn khá hợp với ý mình, lại vừa rẻ, vừa đẹp, thế là mua luôn!? Không chỉ có tỉnh nọ, mà rất nhiều đơn vị nghệ thuật ở phía Bắc hiện nay đều sử dụng trang phục cho diễn viên có xuất xứ từ Trung Quốc, giá thành rẻ mà kiểu dáng lại phong phú. Chính vì vậy, màu sắc “ngoại” trên sân khấu là điều không tránh khỏi.
Thứ nữa là phần âm nhạc. Có thể nói, hầu hết các tác phẩm múa hiện đại Việt Nam đều lấy âm nhạc nước ngoài để dàn dựng. Lý do cũng thật đơn giản vì ở ta còn quá ít nhạc sĩ viết nhạc cho múa, vả lại, lấy nhạc nước ngoài đỡ hẳn khâu trả tiền nhuận bút tác giả âm nhạc. Hơn thế, âm nhạc nước ngoài hay hơn, hấp dẫn hơn, thời thượng hơn! Kết quả là đã xuất hiện không ít tác phẩm múa “đầu Ngô, mình Sở” (múa nội, nhạc ngoại) xa vời với thẩm mỹ, phong tục, tập quán, truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Đến “copy” cả tác phẩm
Nếu trang phục, âm nhạc chỉ như phần “sắc” thì động tác, ý tưởng mới là phần “hương” của nghệ thuật múa. Đáng tiếc thay, hiện nay, nhiều tác phẩm vay mượn cả “sắc” lẫn “hương”. Có biên đạo còn biện hộ rằng, do áp lực sáng tác nên mỗi khi thấy có động tác múa nào hay thì bắt chước, đưa vào để làm mới cho điệu múa của mình.
Nguy hiểm hơn, có những tiết mục múa còn “copy” đến 99% của người khác hay của nước ngoài mà không cần chỉnh sửa gì ngoài việc ghép tên mình vào để biểu diễn... Khán giả chắc vẫn còn nhớ nghi án tác phẩm múa mang tên Vọng nguyệt được cho là “đạo” ý tưởng, “chế biến” lại từ tiết mục múa trong chương trình nghệ thuật “Ấn tượng chị Ba Lưu” của đạo diễn danh tài thế giới Trương Nghệ Mưu… Vẫn là màn múa đẹp đến tuyệt mỹ, hay đến hút hồn người xem ấy, chỉ khác, thay vì sân khấu là mặt nước một khúc sông rộng, tác giả nọ đã biến màn múa “vẫn y nguyên” ấy lên sân khấu sàn gỗ, rồi họ bập bềnh trên sông nước thật thì mình cho phun khói thật nhiều lên sân khấu rồi “đung đưa” đạo cụ để cho màn biểu diễn cũng bập bềnh… trên cạn. Những ai đã được xem cả hai màn múa này đều thấy… giật mình (!).
Thực tế, giống như âm nhạc chỉ có bảy nốt, nghệ thuật múa cũng chỉ có những động tác cơ bản nhất định nên ai cũng sử dụng được như của chung. Chuyện “đạo múa” hay không được xem xét dựa trên sự copy những sáng tạo về tổ hợp, đường đi nước bước dàn dựng cho toàn bài múa. “Những ai bê nguyên tổ hợp, bê nguyên bài chắc chắn là đạo múa, không thể chấp nhận được!” - NSƯT Kim Quy nói. Là Chủ tịch Hội Nghệ sĩ múa TP.HCM, nghệ sĩ Kim Quy thường có mặt trong thành phần ban giám khảo các liên hoan nghệ thuật và chị thường phát hiện những bài múa của mình được trình diễn với tên tác giả khác! Theo nghệ sĩ Kim Quy, chưa ai cấm chuyện đạo múa nhưng dù gì cũng cần lên tiếng ngăn ngừa để đảm bảo quyền tác giả. Đồng thời, thực trạng này cũng đặt ra yêu cầu thúc ép những sáng tạo mới.
Cách gì để nghệ thuật múa chuyên nghiệp hơn, không bị lai căng, pha tạp, đó vẫn là câu hỏi lớn cho tài năng và lòng tự trọng của các nghệ sĩ!.
Dương Khánh