Còn nhiều "khoảng trống" trong chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên
Hiện nay, tình trạng mang thai và phá thai ở tuổi vị thành niên đang là vấn đề được xã hội quan tâm. Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tâm lý và tương lai của trẻ mà còn đặt ra những vấn đề đối với chất lượng dân số và sự phát triển của xã hội.
Theo các bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương, ở tuổi vị thành niên, trẻ bước vào giai đoạn phát triển nhanh về tâm sinh lý nhưng thường chưa có đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để thích ứng với những thay đổi này.
Mang thai và phá thai ở tuổi vị thành niên gây ra nhiều hệ lụy với sức khỏe của trẻ. Ảnh minh họa.
Sự thiếu hụt kiến thức về chu kỳ kinh nguyệt, cơ chế thụ thai và các biện pháp tránh thai, cùng với những yếu tố như quan hệ tình dục không an toàn hoặc không mong muốn, có thể làm gia tăng nguy cơ mang thai ngoài ý muốn ở nhóm tuổi này.
Bên cạnh đó, việc trẻ vị thành niên gặp khó khăn trong tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và chưa được tiếp cận đầy đủ với giáo dục giới tính phù hợp cũng là những khoảng trống cần được quan tâm.
Trong khi đó, không ít phụ huynh vẫn cho rằng nói về tránh thai quá sớm có thể khiến trẻ tò mò hoặc khuyến khích trẻ quan hệ tình dục. Tâm lý né tránh này có thể khiến trẻ thiếu những kiến thức và kỹ năng cần thiết để bảo vệ bản thân trước các nguy cơ liên quan đến sức khỏe sinh sản.
Thực tế, tại Bệnh viện Nhi Trung ương, các bác sĩ đã ghi nhận những trường hợp trẻ vị thành niên mang thai trong khi gia đình không biết trước đó. Đây là một trong những vấn đề cho thấy sự cần thiết phải tăng cường giáo dục và tư vấn sức khỏe sinh sản cho trẻ từ những nguồn thông tin đáng tin cậy.
Nếu không được trang bị kiến thức phù hợp từ gia đình, nhà trường và cơ sở y tế, trẻ có thể tự tìm kiếm thông tin từ bạn bè, mạng xã hội hoặc những nguồn không được kiểm chứng. Trong môi trường internet có lượng thông tin rất lớn, việc tiếp cận những nội dung sai lệch hoặc không phù hợp có thể khiến trẻ hình thành nhận thức và hành vi không an toàn.
"Cấm đoán" không thay thế được kiến thức
Theo các bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương, giáo dục sức khỏe sinh sản cho trẻ vị thành niên không nên chỉ dừng ở việc ngăn cấm. Trẻ cần được giải thích để hiểu bản chất của các mối quan hệ, từ đó hình thành thái độ và hành vi đúng, có hiểu biết và trách nhiệm với quyết định của mình.
Giáo dục giới tính cũng không chỉ là nói với trẻ về tình dục. Nội dung cần phù hợp với từng độ tuổi, bao gồm kiến thức về cơ thể, những thay đổi ở tuổi dậy thì, các mối quan hệ, sự tôn trọng và đồng thuận, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), giáo dục giới tính toàn diện, nếu được triển khai có chất lượng, phù hợp với độ tuổi và dựa trên thông tin khoa học, không làm gia tăng hoạt động tình dục hay khuyến khích trẻ quan hệ tình dục sớm. Ngược lại, cách tiếp cận này giúp người trẻ có kiến thức và kỹ năng để đưa ra những lựa chọn có trách nhiệm, đồng thời có thể góp phần tăng khả năng sử dụng biện pháp tránh thai khi có quan hệ tình dục.
WHO cũng nhấn mạnh việc giáo dục cần được thực hiện từng bước, phù hợp với độ tuổi và mức độ phát triển của trẻ, với sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng.
Điều quan trọng là cha mẹ không nhất thiết phải chờ đến khi con có biểu hiện hoặc gặp một vấn đề cụ thể mới bắt đầu nói chuyện về sức khỏe sinh sản. Những cuộc trò chuyện phù hợp, được thực hiện từ sớm và theo từng giai đoạn phát triển có thể giúp trẻ hình thành kiến thức và kỹ năng trước khi đứng trước những tình huống có nguy cơ.
Cả con trai và con gái đều cần được giáo dục về tránh thai
Một vấn đề khác cần thay đổi là quan niệm tránh thai chủ yếu là trách nhiệm của phụ nữ. Trong định hướng kế hoạch hóa gia đình giai đoạn 2026-2030, Cục Dân số (Bộ Y tế) nhấn mạnh công tác KHHGĐ trong bối cảnh mới cần gắn với quyền sinh sản, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, bảo vệ sức khỏe sinh sản và trách nhiệm của nam giới.
Đồng thời, thanh niên và vị thành niên được xác định là nhóm cần tăng cường tiếp cận thông tin, tư vấn và dịch vụ phù hợp. Do đó, cả con trai và con gái đều cần được trang bị kiến thức về tránh thai và sức khỏe sinh sản.
Con trai cần hiểu rằng phòng tránh mang thai ngoài ý muốn không phải là việc của riêng bạn gái. Trách nhiệm đối với sức khỏe sinh sản và những quyết định liên quan đến quan hệ tình dục cần được chia sẻ giữa hai người.
Trong khi đó, con gái cần hiểu rằng mình có quyền được cung cấp thông tin chính xác, được tôn trọng và được tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, cơ sở y tế hoặc những nguồn tư vấn phù hợp khi cần thiết.
Khi trách nhiệm được nhìn nhận là của cả hai, trẻ sẽ hiểu tránh thai không chỉ là một "biện pháp" mà còn là một phần của trách nhiệm đối với bản thân và người khác.
Đây cũng là một phần quan trọng của công tác kế hoạch hóa gia đình trong bối cảnh mới: giúp người trẻ có kiến thức để đưa ra những lựa chọn có trách nhiệm, chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.
