Theo thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đợt bùng phát dịch bệnh Ebola hiện nay tại CHDC Congo đang có tốc độ lây lan vượt tầm kiểm soát. Tính đến ngày 12/8, các cơ quan y tế đã ghi nhận hơn 4.300 trường hợp nhiễm bệnh với hơn 2.000 ca tử vong.
Đáng lo ngại hơn, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhận định, cuộc khủng hoảng này đang trên đà vượt qua đợt dịch ở khu vực Tây Phi giai đoạn 2014-2016, vốn là thảm họa y tế tồi tệ nhất lịch sử do Ebola gây ra, từng cướp đi sinh mạng của hơn 11.000 người.
Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus. Ảnh: VCG
Dù chính quyền địa phương mới chính thức công bố dịch vào giữa tháng 5, kết quả phân tích giải trình tự gen cho thấy mầm bệnh thực chất đã bắt đầu âm thầm lây lan từ tháng 2 và bị nhầm lẫn với bệnh sốt rét hoặc thương hàn.
Điều này cho thấy virus Ebola đã có một khoảng thời gian dài phát tác trước khi các nỗ lực truy vết và dập dịch được triển khai.
Khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là tỉnh Ituri ở phía đông bắc CHDC Congo, nơi chiếm tới khoảng 90% tổng số ca mắc và 80% số ca tử vong. Tỷ lệ tử vong trung bình của đợt dịch hiện duy trì ở mức khoảng 46,3%.
Đáng chú ý, tốc độ tử vong của đợt bùng phát lần này nhanh hơn đáng kể so với các đợt dịch trước đó, khi con số 1.000 người chết được ghi nhận trong thời gian ngắn hơn nhiều so với giai đoạn 2014-2016.
Nguyên nhân dẫn tới đợt bùng phát dữ dội lần này là do Bundibugyo - một chủng virus Ebola hiếm gặp từng xuất hiện vào các năm 2007 và 2012. Điểm nguy hiểm nằm ở chỗ Bundibugyo hiện chưa có bất kỳ loại vaccine hay liệu pháp đặc trị đặc nào được phê duyệt chính thức.
Nỗ lực khống chế dịch bệnh của các lực lượng y tế đang gặp phải vô vàn trở ngại nghiêm trọng. Địa bàn bùng phát dịch nằm ở khu vực hẻo lánh miền đông CHDC Congo, nơi đang diễn ra các cuộc xung đột vũ trang phức tạp và giáp ranh với biên giới Nam Sudan, Uganda cùng Rwanda.
Bên cạnh đó, hệ thống cơ sở hạ tầng yếu kém, các phòng khám thiếu thốn trang thiết bị, tình trạng đình công của nhân viên y tế do bị nợ lương cùng các thông tin sai lệch lan truyền trong cộng đồng khiến nhiều người dân e ngại và lẩn tránh các cơ sở y tế.
Việc có rất nhiều ca tử vong bởi Ebola xảy ra ngay tại cộng đồng, thay vì ở các trung tâm điều trị chuyên biệt, là dấu hiệu cho thấy còn nhiều chuỗi lây nhiễm chưa được phát hiện. Các đội ngũ y tế cho đến nay chỉ mới truy vết được khoảng 80% số ca tiếp xúc gần, trong khi mục tiêu tối thiểu để cắt đứt chuỗi lây nhiễm là 95%.
Ông Abdirahman Mahamud, Giám đốc phụ trách hoạt động ứng phó khẩn cấp của WHO cảnh báo, dịch bệnh có thể đạt đỉnh trong vòng 6 tháng tới theo kịch bản trung bình, hoặc kéo dài tới 12 tháng nếu tình hình tiếp tục diễn biến xấu.
Dù tình hình vô cùng căng thẳng, cơ quan y tế quốc tế cũng ghi nhận một số tín hiệu khả quan khi đã có gần 900 bệnh nhân phục hồi. Các cuộc thử nghiệm lâm sàng đối với hai phương pháp điều trị tiềm năng đã bắt đầu được tiến hành tại tỉnh Ituri.
Đồng thời, hai loại vaccine được thiết kế riêng cho chủng Bundibugyo đang bước vào giai đoạn thử nghiệm đầu tiên trên người. WHO cũng đang thúc đẩy thử nghiệm giai đoạn 3 đối với loại vaccine hiện có nhằm đánh giá khả năng bảo vệ chéo, với hy vọng sớm ngăn chặn thảm họa y tế này.