Siêu đô thị sau sáp nhập và áp lực bảo đảm an toàn thực phẩm
Sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TPHCM mới được kỳ vọng trở thành siêu đô thị đầu tiên của Việt Nam – trung tâm kinh tế, văn hóa, dịch vụ quy mô lớn với sức lan tỏa mạnh mẽ trong khu vực.
Cùng với sự mở rộng không gian phát triển, các lễ hội ẩm thực cũng tăng nhanh cả về quy mô lẫn tần suất và dần trở thành điểm nhấn đặc trưng trong bản đồ du lịch – văn hóa của thành phố.
Tuy nhiên, song song không khí sôi động ấy là yêu cầu ngày càng cao về bảo đảm an toàn thực phẩm – yếu tố then chốt để xây dựng một đô thị năng động nhưng an toàn, văn minh và đáng sống.
Đặc biệt, thời điểm Tết Nguyên đán Bính Ngọ cận kề và mùa lễ hội đầu năm bắt đầu khởi động, thị trường thực phẩm bước vào giai đoạn cao điểm nhất trong năm. Nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh, nhất là với các mặt hàng phục vụ Tết như thịt, giò chả, bánh mứt, thực phẩm chế biến sẵn, nước giải khát và các sản phẩm truyền thống. Hoạt động sản xuất, vận chuyển và kinh doanh thực phẩm diễn ra nhộn nhịp kéo theo nguy cơ mất ATTP nếu thiếu sự kiểm soát chặt chẽ, đồng bộ.
PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở ATTP TPHCM.
PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở ATTP TPHCM cho biết: "Sau sáp nhập, công tác quản lý ATTP đứng trước nhiều thách thức mới, không chỉ về quy mô mà còn ở đặc thù địa bàn và năng lực tổ chức thực hiện".
Theo đó, sau sáp nhập, phạm vi quản lý được mở rộng đáng kể, bao trùm nhiều khu vực có đặc điểm khác nhau – từ trung tâm đô thị, khu công nghiệp, khu dịch vụ đến vùng ven, nông thôn, thậm chí vùng xa. Dân số đông, mật độ cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm lớn và phân bố không đồng đều tạo áp lực không nhỏ cho công tác kiểm tra, giám sát.
Bên cạnh đó, tính đa dạng và phức tạp của loại hình hoạt động thực phẩm cũng đặt ra bài toán khó. Hệ thống trải dài từ doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn đến các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, quán ăn gia đình, thức ăn đường phố, chợ truyền thống… Việc áp dụng thống nhất các quy định về ATTP trong thực tiễn vì thế gặp không ít trở ngại.
Một thách thức khác là nguồn lực. Trong khi địa bàn và số lượng cơ sở tăng nhanh, lực lượng làm công tác quản lý, thanh tra, giám sát ATTP vẫn còn mỏng. Áp lực công việc lớn, yêu cầu chuyên môn ngày càng cao đòi hỏi sự kiện toàn tổ chức bộ máy và tăng cường nguồn lực tương xứng.
Đặc biệt, tại các khu vực vùng ven, vùng sâu, vùng xa, khoảng cách địa lý và điều kiện hạ tầng khiến việc tiếp cận, kiểm tra đột xuất hay giám sát thường xuyên còn hạn chế. Đây là những "điểm trũng" tiềm ẩn nguy cơ nếu không được tăng cường quản lý phù hợp.
Trong bối cảnh hướng tới mục tiêu trở thành siêu đô thị đầu tiên của cả nước, việc bảo đảm ATTP không chỉ là yêu cầu quản lý chuyên ngành, mà còn là thước đo năng lực điều hành và cam kết xây dựng một môi trường sống an toàn cho người dân và du khách.
Tăng hậu kiểm, bảo đảm an toàn thực phẩm mùa lễ hội
Những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, hàng loạt vụ vi phạm an toàn thực phẩm (ATTP) bị lực lượng chức năng tại TPHCM phát hiện đã khiến dư luận không khỏi lo ngại. Từ hàng trăm tấn mì tươi có sử dụng hàn the, hàng nghìn tấn ốc bươu bị ngâm hóa chất, đến đường dây "hô biến" thịt heo thành thịt bò bằng phụ gia không rõ nguồn gốc… cho thấy mức độ tinh vi, liều lĩnh của một số đối tượng vì lợi nhuận bất chấp sức khỏe cộng đồng.
Tăng cường kiểm tra, bảo đảm người dân đón Tết an toàn.
Bên cạnh đó, nhiều vụ vi phạm về nguồn gốc, nhãn mác, điều kiện bảo quản thực phẩm cũng liên tiếp bị phát hiện và xử lý. Các con số thống kê cùng những cuộc kiểm tra đột xuất cho thấy nguy cơ mất ATTP vẫn hiện hữu, đặc biệt tại cơ sở cung cấp suất ăn tập thể, kho lạnh và các điểm kinh doanh nhỏ lẻ - những "mắt xích" dễ phát sinh rủi ro nếu buông lỏng quản lý.
Theo Chi cục Quản lý thị trường TPHCM, nguyên nhân khiến tình trạng vi phạm ATTP gia tăng, đặc biệt là dịp cận Tết chủ yếu xuất phát từ động cơ lợi nhuận và áp lực doanh thu. Nhu cầu mua sắm, ăn uống tăng mạnh tạo điều kiện cho một số cơ sở trục lợi bằng cách đưa ra thị trường thực phẩm không rõ nguồn gốc, kém chất lượng hoặc vi phạm quy định về nhãn mác, bảo quản. Bên cạnh đó, sự buông lỏng ở một số khâu trung gian, tâm lý chuộng giá rẻ của người tiêu dùng và hạn chế trong truy xuất nguồn gốc cũng góp phần tạo khoảng trống cho vi phạm phát sinh và gia tăng…
Ở góc độ chuyên môn, Giám đốc Sở ATTP TPHCM cho biết, dịp cuối năm và Tết là thời điểm nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh, nguy cơ vi phạm vì thế cũng gia tăng. Do đó, ngoài kiểm tra điều kiện sản xuất, kinh doanh ban đầu, công tác hậu kiểm giữ vai trò then chốt nhằm bảo đảm cơ sở duy trì đúng quy trình, cam kết đã đăng ký.
Nhằm chủ động kiểm soát rủi ro trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa lễ hội Xuân 2026, Sở ATTP đã tham mưu UBND TPHCM ban hành Quyết định số 422/QĐ-UBND về kế hoạch kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong lĩnh vực ATTP. Kế hoạch đặt mục tiêu bảo đảm người dân đón Tết an toàn, đồng thời duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh và xuất nhập khẩu thực phẩm.
Theo đó, các đoàn kiểm tra được thành lập, triển khai theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào nhóm mặt hàng tiêu thụ lớn trong dịp Tết như thịt và sản phẩm từ thịt, bia rượu, nước giải khát, bánh mứt kẹo, rau củ quả, phụ gia thực phẩm… cùng các cơ sở dịch vụ ăn uống. Đặc biệt chú trọng kiểm soát các đầu mối sản xuất, nhập khẩu, chợ đầu mối, siêu thị, trung tâm thương mại và hoạt động vận chuyển, nhằm kịp thời phát hiện hàng giả, hàng kém chất lượng, hết hạn sử dụng hoặc không rõ nguồn gốc.
Công tác kiểm tra được triển khai xuyên suốt trước, trong và sau Tết, gắn với tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật để nâng cao ý thức tuân thủ của cơ sở kinh doanh và nhận thức của người tiêu dùng. Song song đó, Sở tập trung phòng ngừa, không để xảy ra ngộ độc thực phẩm trong thời điểm diễn ra nhiều lễ hội quy mô lớn. Việc phân cấp giám sát theo địa bàn phường, xã, đặc khu được thực hiện rõ ràng nhằm bảo đảm kiểm soát sát sao, kịp thời xử lý khi có dấu hiệu rủi ro.
Đối với các sự kiện lễ hội tập trung đông người, Sở ATTP TPHCM triển khai các kế hoạch giám sát cụ thể nhằm kiểm soát chặt chẽ xuyên suốt trước, trong và sau sự kiện, lễ hội. Xây dựng kế hoạch giám sát riêng cho từng chương trình, phối hợp với ban tổ chức rà soát hồ sơ pháp lý, điều kiện vệ sinh, nguồn gốc nguyên liệu và cơ sở vật chất của các đơn vị tham gia.
Trong thời gian diễn ra sự kiện, lực lượng chức năng giám sát trực tiếp hoạt động chế biến, kinh doanh; lấy mẫu kiểm nghiệm khi cần thiết để bảo đảm tuân thủ quy định. Tại các địa bàn xa trung tâm, Sở phối hợp chính quyền địa phương xây dựng phương án tự kiểm tra phù hợp thực tế.
Sở ATTP TPHCM triển khai các kế hoạch giám sát cụ thể nhằm kiểm soát chặt chẽ xuyên suốt trước, trong và sau sự kiện, lễ hội.
Đợt cao điểm kiểm tra kéo dài đến hết ngày 20/3, với mục tiêu kiểm soát toàn diện từ sản xuất, chế biến đến lưu thông, sử dụng thực phẩm; hạn chế thấp nhất nguy cơ ngộ độc trong mùa cao điểm lễ hội.
Để bữa cơm sum họp ngày Tết không thành mối nguy cho sức khỏe
Song song với kiểm tra, ngành ATTP đẩy mạnh công tác tuyên truyền theo phương châm "phòng ngừa là chính". Nhiều lớp tập huấn được tổ chức cho cán bộ quản lý và cơ sở sản xuất, kinh doanh; tiểu thương tại chợ truyền thống được hướng dẫn cụ thể về điều kiện bảo quản, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định pháp luật.
Hàng trăm nghìn tờ gấp, poster tuyên truyền được phát hành; hệ thống loa truyền thanh cơ sở và các kênh trực tuyến được tận dụng để lan tỏa khuyến cáo lựa chọn thực phẩm an toàn, ăn chín uống sôi, giữ vệ sinh trong chế biến và bảo quản. Người dân cũng được khuyến khích phản ánh kịp thời các hành vi vi phạm đến cơ quan chức năng.
Theo lãnh đạo Sở ATTP, kết quả giám sát bước đầu cho thấy phần lớn cơ sở kinh doanh chấp hành nghiêm quy định, các mẫu thực phẩm cơ bản bảo đảm chất lượng. Tuy nhiên, do TPHCM phụ thuộc nhiều vào nguồn thực phẩm từ các tỉnh, thành khác và nhập khẩu, nguy cơ vẫn có thể phát sinh từ các giao dịch nhỏ lẻ, mua bán tự phát không được kiểm soát.
Do đó, bên cạnh nỗ lực của cơ quan chức năng, ý thức và thói quen tiêu dùng của mỗi gia đình đóng vai trò quyết định. Song song với công tác giám sát, Giám đốc Sở TPHCM khuyến cáo người dân khi tham gia các sự kiện, lễ hội tập trung đông người cần lựa chọn gian hàng kinh doanh thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đảm bảo các điều kiện vệ sinh; không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu bất thường; thực hiện ăn chín, uống sôi, vệ sinh tay trước khi ăn; mua sắm nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, bảo quản đúng cách và không tích trữ quá mức sẽ giúp giảm thiểu rủi ro.
