Năm học mới đều mang đến niềm vui và sự háo hức cho hàng triệu gia đình. Chiếc cặp mới, bộ đồng phục mới và ngày khai giảng đầu tiên đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình trưởng thành của trẻ, đồng thời cũng là niềm tự hào lớn lao của các bậc cha mẹ.
Thế nhưng, phía sau không khí nhộn nhịp ấy vẫn còn những nỗi niềm ít được nhắc đến. Đó là những lo lắng, trăn trở của các gia đình có con rối loạn phổ tự kỷ chuẩn bị bước vào lớp 1. Liệu con có thể hòa nhập với bạn bè? Có theo kịp việc học? Có được thầy cô thấu hiểu và hỗ trợ? Những câu hỏi ấy luôn thường trực trong tâm trí nhiều phụ huynh trước thềm năm học mới.
Trong những năm gần đây, giáo dục hòa nhập ở Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực, tạo cơ hội để ngày càng nhiều trẻ khuyết tật được học cùng bạn bè đồng trang lứa. Tuy nhiên, quá trình chuyển tiếp từ mầm non lên tiểu học vẫn là một thử thách lớn đối với nhiều trẻ rối loạn phổ tự kỷ và gia đình. Làm thế nào để các em tự tin bước vào lớp 1 không chỉ là mong mỏi của cha mẹ mà còn là vấn đề đặt ra đối với nhà trường và những người làm giáo dục.
Áp lực thích nghi ở môi trường mới
Đối với trẻ rối loạn phổ tự kỷ, bước vào lớp 1 không chỉ là chuyển sang một bậc học mới mà còn là sự thay đổi lớn về môi trường, nề nếp học tập và các mối quan hệ xã hội. Chính vì vậy, không ít cha mẹ mang trong mình nhiều băn khoăn khi con chuẩn bị bước vào cánh cổng trường tiểu học.
Ảnh minh hoạ AI.
Thứ nhất là khả năng thích nghi. Ở tiểu học, trẻ phải học theo tiến độ chung, biết lắng nghe hướng dẫn, tuân thủ nội quy và tham gia các hoạt động tập thể. Trong khi đó, nhiều trẻ rối loạn phổ tự kỷ còn gặp khó khăn về giao tiếp, duy trì sự chú ý hoặc thích ứng với những thay đổi trong môi trường mới.
Thứ hai là khả năng hòa nhập với bạn bè. Cha mẹ luôn mong con được thầy cô thấu hiểu, được bạn bè đón nhận và có cơ hội tham gia các hoạt động chung như các trẻ khác. Tuy nhiên, những hạn chế trong giao tiếp xã hội đôi khi khiến trẻ gặp khó khăn trong việc kết nối với tập thể.
Thứ ba là nỗi lo về điều kiện hỗ trợ của nhà trường. Liệu cơ sở vật chất và kỹ năng của giáo viên đã đủ để đồng hành cùng trẻ? Sự phối hợp giữa gia đình và giáo viên, cùng một môi trường học tập thấu hiểu, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với quá trình hòa nhập của trẻ.
Có thể thấy, những trăn trở của cha mẹ là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, nếu trẻ được chuẩn bị từ sớm về kỹ năng giao tiếp, khả năng thích nghi và tính tự lập, đồng thời nhận được sự hỗ trợ từ gia đình và nhà trường, nhiều khó khăn hoàn toàn có thể được tháo gỡ ngay từ những ngày đầu bước vào lớp 1.
Giải pháp đồng hành từ gia đình, nhà trường và xã hội
Băn khoăn của cha mẹ không nên trở thành rào cản khiến trẻ mất đi cơ hội được học tập trong môi trường hòa nhập. Điều quan trọng là trẻ cần được chuẩn bị từ sớm, đồng thời có sự đồng hành sát sao của gia đình, nhà trường và xã hội.
• Gia đình cần giúp trẻ hình thành những kỹ năng nền tảng: Bên cạnh việc làm quen với chữ viết hay con số, trẻ cần được rèn luyện khả năng giao tiếp, biết bày tỏ nhu cầu, biết lắng nghe, chờ đến lượt, tự phục vụ và thích nghi với nề nếp học tập. Đây là những kỹ năng giúp trẻ tự tin hơn khi bước vào môi trường mới.
• Nhà trường giữ vai trò kết nối quan trọng: Cha mẹ nên chủ động trao đổi với giáo viên về đặc điểm phát triển, điểm mạnh, khó khăn và những biện pháp hỗ trợ đã mang lại hiệu quả cho con. Sự phối hợp thường xuyên giữa gia đình và nhà trường sẽ giúp giáo viên hiểu trẻ hơn, đồng thời tạo sự thống nhất trong quá trình giáo dục.
• Xã hội chung tay tạo môi trường thân thiện: Giáo dục hòa nhập không chỉ là trách nhiệm của riêng giáo viên chủ nhiệm mà cần sự tham gia của toàn nhà trường. Việc tăng cường bồi dưỡng kiến thức về giáo dục hòa nhập cho giáo viên, xây dựng môi trường học đường tôn trọng sự khác biệt và nâng cao nhận thức của cộng đồng sẽ tạo thêm cơ hội để trẻ rối loạn phổ tự kỷ phát huy khả năng của mình.
Qua hơn 20 năm công tác trong lĩnh vực giáo dục mầm non và nhiều năm đồng hành cùng các gia đình có con rối loạn phổ tự kỷ, tôi nhận thấy điều cha mẹ cần chuẩn bị cho con trước khi vào lớp 1 không chỉ là kiến thức, mà quan trọng hơn là khả năng thích nghi với môi trường học đường.
Điều tôi muốn nhắn gửi tới các bậc cha mẹ là đừng quá lo lắng nếu con chưa sẵn sàng như những đứa trẻ khác. Mỗi trẻ rối loạn phổ tự kỷ có tốc độ phát triển và nhu cầu hỗ trợ riêng biệt, không thể đánh giá bằng một khuôn mẫu chung. Thay vì so sánh con với bạn bè, cha mẹ nên kiên nhẫn đồng hành, ghi nhận từng bước tiến nhỏ và phối hợp chặt chẽ với nhà trường để xây dựng môi trường học tập phù hợp.
Một mùa tựu trường thành công không được đo bằng việc trẻ biết trước bao nhiêu chữ hay làm được bao nhiêu phép tính, mà bằng việc trẻ bước vào lớp học với sự tự tin, được thầy cô thấu hiểu, bạn bè đón nhận và có cơ hội phát triển theo khả năng của mình. Đó cũng chính là mục tiêu cao nhất mà giáo dục hòa nhập hướng tới.
