Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định phê duyệt Chiến lược Quốc gia phòng chống và loại trừ sốt rét ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và định hướng đến năm 2030. Nhân dịp này, báo Sức khỏe&Đời sống có cuộc trao đổi với PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng - Viện trưởng Viện sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, Chủ nhiệm Chương trình Quốc gia phòng chống sốt rét về một số lĩnh vực xung quanh vấn đề này.
Phóng viên (PV): Thưa PGS.TS, điểm quan trọng nhất trong chiến lược phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét ở Việt Nam đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt là gì? Chiến lược này được thực hiện qua mấy giai đoạn, gồm những giai đoạn nào?
 PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng. |
Chiến lược loại trừ bệnh sốt rét có 4 giai đoạn: Giai đoạn phòng chống sốt rét tích cực; Giai đoạn tiền loại trừ bệnh sốt rét; Giai đoạn loại trừ sốt rét và Giai đoạn đề phòng sốt rét quay trở lại.
PV: Chương trình Quốc gia PCSR đã có sự chuẩn bị như thế nào, có gặp khó khăn gì khi triển khai chiến lược phòng chống và loại trừ này, thưa PGS?
PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng: Chương trình Quốc gia phòng chống sốt rét là một dự án thuộc Chương trình mục tiêu y tế Quốc gia được Đảng, Nhà nước, Bộ Y tế, Uỷ ban nhân dân các tỉnh thành, phố quan tâm chỉ đạo và đầu tư kinh phí. Dự án có hệ thống điều hành hoạt động từ Trung ương đến địa phương (hệ thống ngành dọc từ Trung ương đến cấp tỉnh và lồng ghép chung trong hệ thống y tế từ huyện đến thôn bản). Việc xây dựng và phát triển hệ thống y tế thôn bản hoạt động tốt là một giải pháp có tính chiến lược rất quan trọng để đưa các dịch vụ phòng chống sốt rét đến từng người dân. Trong nhiều năm qua, Chương trình Quốc gia phòng chống sốt rét đã đạt được những thành tích đáng kể làm giảm tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết do sốt rét, năm 2010 toàn quốc có 21 người chết do sốt rét, có 17.515 người nhiễm ký sinh trùng sốt rét, tỷ lệ người nhiễm ký sinh trùng trên dân sống trong vùng sốt rét lưu hành là 1,15 phần nghìn. Nếu căn cứ vào chỉ số này thì nước ta đang ở giai đoạn tiền loại trừ sốt rét.
Tuy nhiên, tình hình bệnh sốt rét ở nước ta không đồng đều giữa các tỉnh, các tỉnh thuộc vùng trung du - đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng sông Cửu Long có tỷ lệ người nhiễm ký sinh trùng rất thấp hoặc nhiều năm không có ký sinh trùng nội địa, nhưng một số tỉnh khu vực Tây Nguyên còn tỷ lệ ký sinh trùng trên dân số vùng sốt rét lưu hành trên 5 phần nghìn, có tỉnh cao hơn 10 phần nghìn; đây là các tỉnh có sốt rét lưu hành nặng và có những khó khăn về tập quán canh tác của người dân như làm nương rẫy và ngủ qua đêm tại nương rẫy, vào rừng lấy lâm sản... có nguy cơ mắc sốt rét cao; một số nơi có khó khăn về sốt rét kháng thuốc... đó sẽ là những khó khăn thách thức đối với chương trình phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét ở nước ta.
 Hướng dẫn bà con tẩm màn bằng hóa chất phòng chống sốt rét. Ảnh: PV |
PV:
Hiện nay, sốt rét kháng thuốc đang là vấn đề quan tâm của cả thế giới, trong đó có Việt Nam, vậy khi thực hiện chiến lược phòng chống và loại trừ, vấn đề này được giải quyết như thế nào, thưa PGS?
PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng: Sốt rét kháng thuốc nói chung, đặc biệt là kháng artesunat đang là vấn đề được quan tâm trong công tác phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét. Tại Việt Nam cũng đã xuất hiện ký sinh trùng sốt rét kháng artesunat tại tỉnh Bình Phước. Năm 2011, Dự án Quốc gia phòng chống và loại trừ sốt rét đang triển khai một kế hoạch ngăn chặn ký sinh trùng sốt rét kháng artesunat tại Bình Phước; Kế hoạch này mang tính đặc thù và khu trú trên một phạm vi nhất định với các biện pháp mạnh nhằm làm giảm tỷ lệ ký sinh trùng, khống chế ngăn chặn sự lây lan của chủng ký sinh trùng kháng ra các vùng khác. Với bài học kinh nghiệm của Campuchia và Thái Lan, tôi hy vọng với sự đầu tư của Nhà nước và sự hợp tác giúp đỡ của Tổ chức Y tế Thế giới, của Quỹ toàn cầu phòng chống AIDS, lao và sốt rét, của các nước và các tổ chức quốc tế khác thì tình hình sốt rét kháng thuốc artemisinin ở nước ta sẽ được giải quyết.
PV: Trân trọng cảm ơn PGS.TS về cuộc trao đổi này!
Lê Thu Lương (thực hiện)