Ngày 9/9 vừa qua, tại thủ đô Tehran, Iran đã chính thức trao cho đại diện nhóm P5 1 (nhóm 5 nước thành viên thường trực Hội đồng Bảo an LHQ và Đức) đề xuất đàm phán mới cho vấn đề hạt nhân gây tranh cãi của mình. Sau một thời gian dài bế tắc vì những bất đồng, dư luận đang trông đợi sự kiện này sẽ mở ra chương mới trong tiến trình đàm phán hạt nhân của quốc gia Nam Á này.
Tại Bộ Ngoại giao Iran, đích thân Ngoại trưởng Iran Manouchehr Mottaki đã chuyển cho các phái viên của nhóm P5 1 gồm Anh, Trung Quốc, Pháp, Nga, Mỹ cùng Đức gói đề xuất mới của Tehran liên quan tới chương trình hạt nhân của mình. Dù các thông tin chi tiết về bản đề xuất này chưa được tiết lộ, nhưng tờ báo Jomhuri Eslami của Iran dẫn phát biểu của đại diện nước này tại Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA) Ali Asghar Soltanieh, đã hé lộ một vài thông tin ban đầu. Theo đó, đề xuất của Iran bao gồm mọi vấn đề đáng quan tâm như không phổ biến hạt nhân, giải trừ quân bị và sử dụng công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình. Phát biểu trước Ban Giám đốc IAEA tại Vienna, Áo, 1 ngày sau khi bản đề xuất này được trao cho các bên có liên quan, ông Soltanieh nhấn mạnh chính sách của Tehran là "không đình chỉ hoạt động làm giàu urani và thực hiện đầy đủ quyền sử dụng công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình". Định hướng cho bản đề xuất này cũng đã được Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad công khai hôm 7/9 tại buổi họp báo ở Tehran với tuyên bố: Iran bác bỏ những cuộc đàm phán về các quyền phát triển hạt nhân "không thể phủ nhận" của mình, và bất kỳ cuộc đối thoại nào về vấn đề hạt nhân của nước này sẽ phải tập trung vào "vấn đề hợp tác trong việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình" và "không phổ biến vũ khí hạt nhân". Tổng thống Iran cũng khẳng định Iran sẵn sàng thảo luận dựa trên một cơ cấu "công bằng và hợp lý" với các cường quốc trên thế giới.
 Tổng thống Iran Ahmadinejad thị sát cơ sở hạt nhân Iran. |
Dù được coi là giải pháp tốt nhất hiện có nhưng bản đề xuất mới về vấn đề hạt nhân của Iran vẫn sẽ phải vượt qua nhiều rào cản để kéo các bên liên quan tới bàn đàm phán thực sự. Trước hết là việc các nước phương Tây, đặc biệt là Mỹ và đồng minh Trung Đông Israel, vẫn nghi ngờ Tehran theo đuổi các nỗ lực sản xuất vũ khí hạt nhân. Trong khi Iran khẳng định chương trình hạt nhân của nước này hoàn toàn vì mục đích hòa bình. Điểm mấu chốt này hoặc là điều kiện để các bên có thể nói chuyện với nhau, hoặc là bằng chứng để phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt Iran nếu quá trình đàm phán thất bại. Hôm 9/9, Đại sứ Mỹ tại IAEA Glun Davies còn đưa ra cảnh báo Iran đang tiến gần hơn tới khả năng sản xuất bom hạt nhân với việc có "đủ hoặc gần đủ" lượng urani được làm giàu ở mức độ thấp để sản xuất bom hạt nhân. Và theo đó, hoạt động này đã giúp Iran "tiến gần hơn tới một khả năng nguy hiểm và mang tính tàn phá" là sản xuất bom hạt nhân. Đây rõ ràng không phải là một phát biểu thiện chí trong khi tiến trình thanh sát hạt nhân tại Iran của IAEA vẫn chưa được hoàn tất.
Trong khi đó, việc hợp tác giữa Iran với IAEA trong quá trình kiểm tra chương trình hạt nhân nhằm khẳng định tính minh bạch, không vì mục đích quân sự vẫn chưa được thực hiện đầy đủ. Điều này càng khiến cho dư luận đặt dấu hỏi về tham vọng hạt nhân quân sự của Iran và cũng là cái cớ để phương Tây gây sức ép. Chính Tổng Giám đốc IAEA Mohamed El Baradei, trong một phát biểu mới đây, đã thừa nhận mấu chốt của vấn đề là Iran chưa đáp ứng được yêu cầu của IAEA. Đây chính là một thử thách lớn đối với việc thu hẹp bất đồng, xây dựng lòng tin cũng như chứng minh sự minh bạch của Iran. Và bởi thế, bản đề xuất đàm phán mới của Iran nhằm khai thông tiến trình đàm phán hạt nhân của nước này vẫn còn phải đợi thiện chí thực sự của các bên có liên quan.
Phan Tùng (Theo Reuters, Guardian.uk)