Già hóa dân số nhanh, 3 trụ cột mới trong chăm sóc người cao tuổi

Đây cũng là nội dung trọng tâm được thảo luận tại Hội nghị Khoa học thường niên Hội Lão khoa Việt Nam lần thứ VII với chủ đề "Lão khoa trong kỷ nguyên mới: Dự phòng – Tích hợp – Cá thể hóa", tổ chức tại tỉnh Lào Cai trong hai ngày 13–14/11/2026. Sự kiện có sự tham dự của hơn 600 đại biểu, chuyên gia và nhà khoa học trong nước, quốc tế.

Chia sẻ bên lề hội nghị, PGS.TS Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết, Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất. Dự kiến, nước ta chỉ mất khoảng 20 năm để chuyển từ giai đoạn già hóa dân số sang dân số già, khi tỷ lệ người cao tuổi chiếm khoảng 20% tổng dân số.

Người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh lý, trong khi chức năng và khả năng dự trữ của các cơ quan trong cơ thể suy giảm. Vì vậy, nếu chỉ tập trung điều trị từng bệnh sẽ khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của nhóm dân số này. Phương thức tiếp cận cần chuyển mạnh sang dự phòng, phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe và xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp với từng người.

Theo PGS.TS Nguyễn Trung Anh, ba trụ cột dự phòng – tích hợp – cá thể hóa thể hiện sự chuyển dịch căn bản trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Tăng cường dự phòng và phát hiện sớm. Cần chủ động phát hiện những suy giảm về thể chất, tinh thần và khả năng dự trữ chức năng của người cao tuổi. Trên cơ sở đó, nhân viên y tế xây dựng kế hoạch chăm sóc, điều trị phù hợp và can thiệp sớm nhằm hạn chế các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống.

Đẩy mạnh chăm sóc tích hợp, phối hợp đa chuyên khoa. Không thể chỉ dựa vào các cơ sở y tế tuyến trên để đáp ứng toàn bộ nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng của người cao tuổi. Do đó, cần tăng cường phối hợp đa ngành, đa chuyên khoa, kết nối giữa tuyến trung ương, địa phương và các cơ sở y tế tuyến dưới. 

Trong mô hình này, người cao tuổi được đặt ở vị trí trung tâm; các chuyên khoa, cơ sở y tế và biện pháp chăm sóc cần phối hợp đồng bộ để bảo đảm quá trình chăm sóc toàn diện, liên tục.

Cá thể hóa điều trị và chăm sóc. Mỗi người cao tuổi có khả năng dự trữ sinh lý, tình trạng bệnh nền và điều kiện sống khác nhau. Vì vậy, không thể áp dụng một phương án chăm sóc chung cho tất cả mọi người mà cần xây dựng kế hoạch điều trị, chăm sóc phù hợp với đặc điểm sức khỏe và hoàn cảnh của từng cá nhân.

Phát triển lão khoa toàn diện, nâng cao số năm sống khỏe mạnh

Theo TS.BS Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, mô hình khám bệnh, chữa bệnh hiện nay vẫn chủ yếu được tổ chức theo từng chuyên khoa, từng bệnh lý và từng đợt điều trị. 

Thực tế này đòi hỏi phải đổi mới cách tiếp cận: chuyển từ điều trị từng bệnh riêng lẻ sang chăm sóc toàn diện, tích hợp, liên tục và lấy người cao tuổi làm trung tâm; từ mục tiêu chủ yếu kéo dài tuổi thọ sang nâng cao số năm sống khỏe mạnh, duy trì chức năng, khả năng sống độc lập và chất lượng cuộc sống.

TS Khoa nhấn mạnh, phát triển chuyên ngành Lão khoa theo hướng toàn diện, tích hợp và đa chuyên khoa là một trong những yêu cầu quan trọng. Lão khoa không chỉ là chuyên khoa điều trị bệnh cho người cao tuổi mà còn là lĩnh vực kết nối nhiều chuyên ngành như nội khoa, thần kinh, tim mạch, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, dược lâm sàng, điều dưỡng và chăm sóc giảm nhẹ.

Từng bước triển khai đánh giá lão khoa toàn diện, không chỉ dừng ở các bệnh lý mà còn cần xem xét chức năng vận động, nhận thức, dinh dưỡng, tâm lý, nguy cơ té ngã và khả năng tự chăm sóc. Đây là cơ sở để xây dựng kế hoạch điều trị, chăm sóc phù hợp với từng người bệnh.

Cùng với đó, phát triển mạng lưới khám bệnh, chữa bệnh lão khoa và tăng cường chăm sóc liên tục. Chú trọng xây dựng, áp dụng các hướng dẫn chuyên môn về quản lý đa bệnh lý, sử dụng thuốc hợp lý, phòng ngừa tương tác thuốc, hạn chế kê đơn không cần thiết; đồng thời phòng ngừa té ngã, mê sảng, suy dinh dưỡng và suy giảm chức năng trong thời gian nằm viện.

Đặc biệt, tăng cường đánh giá nguy cơ, phối hợp đa chuyên khoa và cá thể hóa điều trị. Việc áp dụng đồng thời nhiều phác đồ điều trị cho từng bệnh lý riêng lẻ có thể chưa phù hợp với người cao tuổi mắc nhiều bệnh cùng lúc.

Chuyển từ điều trị bệnh sang duy trì chức năng, phục hồi chức năng và nâng cao chất lượng cuộc sống cũng là yêu cầu quan trọng trong chăm sóc lão khoa. Phục hồi chức năng sớm, dinh dưỡng, vận động thể lực, phòng ngừa suy giảm nhận thức và chăm sóc giảm nhẹ cần được tích hợp trong quá trình điều trị.

Nghiên cứu phát triển các mô hình chăm sóc chuyển tiếp sau xuất viện, chăm sóc tại nhà và chăm sóc dài hạn phù hợp với điều kiện Việt Nam. Chất lượng chăm sóc lão khoa không chỉ được đánh giá bằng số bệnh được điều trị mà còn bằng khả năng duy trì chức năng, mức độ độc lập và chất lượng cuộc sống của người cao tuổi.

Phát triển nguồn nhân lực, chuẩn hóa chất lượng và thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ là nền tảng để thực hiện các định hướng trên. Theo đó, tăng cường đào tạo chuyên sâu về lão khoa, đồng thời trang bị kiến thức chăm sóc người cao tuổi cho nhân viên y tế thuộc nhiều chuyên ngành.

Đẩy mạnh xây dựng hướng dẫn chuyên môn, quy trình kỹ thuật và các chỉ số đánh giá chất lượng chăm sóc người cao tuổi. Việc ứng dụng bệnh án điện tử, trí tuệ nhân tạo, theo dõi sức khỏe từ xa và thúc đẩy nghiên cứu khoa học cũng cần được quan tâm, đặc biệt là các nghiên cứu về quản lý đa bệnh lý, hội chứng dễ bị tổn thương, sa sút trí tuệ và hiệu quả của các mô hình chăm sóc tích hợp.

Để triển khai các định hướng phát triển chuyên ngành Lão khoa, TS.BS Nguyễn Trọng Khoa mong muốn Hội Lão khoa Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò tập hợp các chuyên gia, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đào tạo, hợp tác quốc tế và tham gia tư vấn chính sách.

Bệnh viện Lão khoa Trung ương, với vai trò cơ sở chuyên khoa đầu ngành, cần tiếp tục chủ động đề xuất các mô hình chăm sóc lão khoa phù hợp, phối hợp xây dựng hướng dẫn chuyên môn, tăng cường đào tạo và hỗ trợ các địa phương phát triển chuyên ngành.

Cục Quản lý Khám, chữa bệnh sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị, hội chuyên ngành và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện hướng dẫn chuyên môn, tiêu chuẩn chất lượng, đồng thời thúc đẩy phát triển mạng lưới chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Thêm nhiều lựa chọn khám chuyên sâu tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương

SKĐS - PGS.TS Nguyễn Trung Anh nhấn mạnh, sự ra đời của hệ thống phòng khám chuyên sâu sẽ giúp người bệnh tiếp cận dịch vụ chất lượng cao với cách tiếp cận cá thể hóa, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống.