Một hiện tượng lặp đi lặp lại như một quy luật là giá cả trong dịp Tết thường tăng vọt và sau Tết tuy có hạ nhưng hạ... lưng chừng. Còn nếu như giá điện, giá xăng dầu tăng thì mọi thứ cũng đều tăng theo kể cả những dịch vụ không dính đến xăng, điện như cắt tóc, bơm vá xe.
Trước thềm Tết Canh Dần vừa qua, cùng niềm vui háo hức đón xuân, dư luận không khỏi thấp thỏm khi biết Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã trình cơ quan chủ quản 4 phương án tăng giá điện bình quân cho năm 2010 (tương ứng với 4 phương án tăng giá than) gồm:
Phương án 1: giá bán lẻ điện bình quân là 1.127,89 đồng/kW giờ, tăng 13,81% so giá điện bình quân 991 đồng/kW giờ (đến thời điểm 31/8/2009); Phương án 2: 1.081,09 đồng/kW giờ, tăng 9,09%; Phương án 3: 1.059,75 đồng/kW giờ, tăng 6,94%; Phương án 4: 1.052,44 đồng/kW giờ, tăng 6,20%.
Chưa biết cơ quan chủ quản có chấp nhận không và nếu chấp nhận thì bao giờ thực hiện tăng giá điện, song thông tin về đề xuất trên của EVN xuất hiện vào thời điểm nhạy cảm này dường như không thích hợp. Giá cả các mặt hàng trong xã hội vốn tăng trong dịp Tết gặp những "phương án đề xuất" này rất dễ "mượn gió bẻ măng", không chịu hạ xuống hoặc hạ không đáng kể. Khi giá cả thị trường tăng, đời sống CBCNV, các cụ hưu trí gặp khó khăn, chắc hẳn Bộ Tài chính lại phải có phương án điều chỉnh lương. Và thế là cứ luẩn quẩn cuộc chạy đua giữa giá và lương không biết bao giờ mới chấm dứt cùng những phức tạp, tốn kém không đáng có trong đời sống.
Tất nhiên lý do tăng giá điện luôn luôn có mà trước hết là lỗ, thu không đủ bù chi. Hình như các ngành kinh doanh độc quyền ở ta luôn luôn bị "lỗ"! Trước đây, ngành viễn thông khi còn độc quyền cũng "gặp rất nhiều khó khăn” và người gọi điện thoại mươi giây cũng bị tính 3 phút với giá cao ngất ngưởng! Thế nhưng, khi tính chất độc quyền không còn thì người tiêu dùng được hưởng lợi và các hãng, các nhà mạng vẫn tiếp tục tiến lên. Nhìn sang mặt hàng xăng dầu, giá xăng dầu trên thế giới tăng thì ngay lập tức giá trong nước tăng theo, song khi giá trên thế giới hạ thì giá trong nước vẫn phải chờ, thậm chí được giải thích là xăng giá lúc hạ đang trên đường vận chuyển! Trở lại với việc tăng giá điện, những lý do đưa ra của EVN hình như chưa được một cơ quan độc lập nào với ngành điện đánh giá và kiểm toán một cách khách quan.
Điện là loại hàng hóa nhạy cảm và việc tăng giá điện luôn dẫn đến khả năng tăng giá liên hoàn trong xã hội. Theo đề xuất của EVN, việc tăng giá điện vào tháng 3 càng tạo ra nhiều phức tạp trong xã hội khi mà cơn sốt giá Tết chưa kịp hạ lại ăn theo giá điện tăng như một lý do chính đáng.
Thiết nghĩ nên lui thời điểm tăng giá điện vào giữa năm và các cơ quan hữu quan cần tính toán lại mức tăng giá cho khoa học, chính xác và hợp lý hơn so với đề xuất của EVN. Bên cạnh đó, cần minh bạch hoá và thị trường hoá lĩnh vực kinh doanh điện năng để trả lại cho điện về đúng giá trị thật của nó, góp phần bình ổn giá cả thị trường, không gây xáo động trong đời sống xã hội.
Lưu Thủy