Bộ sách Tổng tập 1.000 năm văn hiến Thăng Long được ví như một bảo tàng, một thư viện thu nhỏ, một bức tranh liên hoàn toàn cảnh. Nó cung cấp cho độc giả những gì muốn hiểu biết về đất Kinh Kỳ - Kẻ Chợ. Đây là bộ sách đồ sộ về dung lượng thông tin, xứng đáng dâng lên Đại lễ 1.000 năm Thăng Long. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với ông Nguyễn Hoàng Điệp, Phó Giám đốc thường trực Trung tâm dịch thuật, dịch vụ văn hóa và khoa học - công nghệ, kiêm Tổng thư ký bộ sách.
Đến nay ít có cuốn sách nào hội tụ được muôn mặt của Thăng Long chi tiết đến vậy. Trong 28 phần, ông tâm đắc nhất phần nào? Và có những điểm nào là phát hiện mới, thưa ông?
Bộ sách đưa vào phong cách hoàn toàn mới, nguồn thông tin đa chiều, được viết chi tiết, giới thiệu văn hóa trường tồn qua nhiều thế kỷ trong con mắt những nhà chính khách, nhà viết lịch sử, nhà buôn,... đánh giá về Thăng Long. Và một phần không kém quan trọng là có mặt các danh nhân Hà Nội qua 1.000 năm mà chưa có cuốn nào tập hợp đủ như vậy. Mục này chia làm hai phần: những danh nhân cất tiếng khóc chào đời trên đất Thăng Long gọi là chính gốc (như Lý Thường Kiệt, Lê Thánh Tông) và danh nhân các tỉnh khác là những người có cống hiến về văn hóa nghệ thuật, chính trị... công tác, làm việc trên đất Thăng Long trong quá khứ lịch sử và hiện đại. Một tự hào nữa là lần đầu tiên chúng tôi tập hợp được 94 vị tư nghiệp, tế tửu (tạm dịch là hiệu trưởng, hiệu phó) tìm được ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám, trường đại học đầu tiên của Việt Nam. Độc giả có thể tra cứu rất nhiều tư liệu và thấy được hình bóng Thăng Long với những tư liệu quý giá và chính xác.
Xuất phát từ ý tưởng nào mà ông đã nảy ra sáng kiến làm bộ sách 1.000 năm Thăng Long khi mà chưa ai bắt tay vào làm?
Quá trình làm bộ sách này đầy gian nan và vất vả. Bắt nguồn ý tưởng từ cuộc gặp chủ nhà sách tư nhân Thắng Nguyên, nói tới chuyện tại sao đất nước mình cứ làm những công trình nho nhỏ, đi ra các nước thấy họ có các công trình kỳ vĩ đáng tự hào. Tôi chợt nảy ra ý tưởng làm bộ sách hoành tráng nhất về 1.000 năm Thăng Long. Hồi ấy là năm 1995. Năm 1998, có chỉ thị về Lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long, rồi lần lượt có quyết định của Chính phủ thành lập Ủy ban kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long... lòng nhiệt huyết của tôi tăng lên bội phần vì đã làm đúng chỉ thị của Đảng và Nhà nước.
Bộ sách dày gần 12.000 trang, chia làm 4 tập với 28 phần, do Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin và Thời báo Kinh tế ấn hành. Sách giới thiệu về Thủ đô Hà Nội trải qua 1.000 năm với biết bao thăng trầm lịch sử, được đề cập trên nhiều bình diện: địa lý, địa chất, địa mạo, khảo cổ học, lịch sử, kinh tế, xã hội, văn hóa, luật pháp, y tế, giáo dục, khoa học - kỹ thuật, công nghệ, di tích, di sản, danh lam thắng cảnh, danh nhân, đất nước, con người... Đặc biệt về 7 loại hình nghệ thuật: văn học, kiến trúc, hội họa, sân khấu, âm nhạc, vũ đạo, nhiếp ảnh, điện ảnh; về các vương triều: Lý - Trần, Hồ - Lê - Mạc - Lê - Trịnh và 65 năm (1945 -2010) Nhà nước Việt Nam có Đảng lãnh đạo... |
Làm được cuốn sách đồ sộ như thế chắc hẳn phải kỳ công, gian khổ lắm? Điều gì đã kích thích, hun đúc ông phải cho ra đời bằng được cuốn sách này?
Quá trình làm sách gặp vô vàn khó khăn về tài chính, cũng như sự trắc trở trong việc tìm đối tác, vì kinh phí quá lớn... Đó chưa kể tới việc mời các tác giả thuộc nhiều lĩnh vực chuyên môn viết bài, huy động nhiều sinh viên vào các thư viện, sưu tầm lịch sử từ các báo để tìm ra tất cả những gì liên quan tới Hà Nội, tôi đã gửi hàng nghìn bức thư tới các nơi để lấy tư liệu. Sau 5 năm thì tập hợp được chừng hơn 5 vạn trang tư liệu, hơn 2 vạn bài báo, tạp chí trong nước và quốc tế (tiếng Anh, Pháp), những tư liệu về hình ảnh.
Từ nguồn tư liệu khổng lồ, Hội đồng biên soạn đã chắt lọc, xử lý trong suốt 7 năm ròng để thành gần 12.000 trang. Tôi là Tổng thư ký phải đọc hết tư liệu. Gia đình rất căng thẳng vì tất cả thời gian trút hết tâm huyết vào đây. Ngoài ra, điều đau khổ nữa là bộ sách đã làm từ 7 năm nay nhưng cho đến giờ phút này nhà xuất bản vẫn chưa ký được hợp đồng với hội đồng ban biên soạn và các tác giả. Bởi lẽ nhà xuất bản đã quá sức không còn khả năng chi trả, trong 7 năm qua đã nợ lãi suất chồng chất, nhất là trong tình hình khó khăn chung do khủng hoảng tài chính. Giờ đây chỉ còn nguồn mong đợi duy nhất là được Nhà nước tài trợ phần nhuận bút cho các tác giả.
 |
Quá trình biên tập hẳn cũng rất "hóc"?
Sách được viết bởi 1.200 tác giả, trong đó có hơn 600 tác giả trực tiếp thì sửa bài của họ đâu có đơn giản, mỗi người một phong cách. Rất may là chúng tôi mời được Hội đồng biên soạn là những người có tâm huyết, như cố Viện sĩ - GS. Vũ Tuyên Hoàng tuy rất bận, song vẫn liên tục sang nhà xuất bản góp ý từng trang một, GS. lao động mà không cần tiền, và rất nhiều người có tâm nữa, chính những cái đó tác động đến tôi, nên dù gian khổ đến mấy tôi cũng làm.
Đồng thời trong quá trình biên tập để bảo đảm tính chính xác, khoa học, chúng tôi đã tổ chức gần 200 chuyến đi điền dã, khảo sát hàng nghìn địa điểm để kiểm tra lại. Tất cả các chuyến đi đó, mọi người đều tự giác rút từ nguồn "ngân sách" đồng lương khiêm tốn của chính mình. Điều ấy chỉ có thể giải thích rằng: Chúng tôi làm vì tình yêu Hà Nội.
Công trình chi phí mất hơn 4 tỷ đồng vì phải vay lãi suất từ năm 2002, hiện còn nợ hơn 1,5 tỷ tiền nhà in, nợ tác giả chừng 900 triệu, chưa biết lấy tiền đâu để trả... Ngày 13/9, chúng tôi sẽ tổ chức ra mắt cuốn sách tại Nhà hát Lớn. Tuy nhiên, do kinh phí eo hẹp nên mới in được 1.500 cuốn. Chúng tôi rất mong có các nguồn tài trợ để nhân số lượng phát hành rộng rãi trên khắp Thủ đô và cả nước.
Xin cảm ơn ông!
Minh Nhật (Thực hiện)