Ghép tim lần thứ hai cho nam bệnh nhân: Một quyết định trong thời khắc sinh tử

Bệnh nhân diễn biến xấu sau lần đầu ghép tim

Nam bệnh nhân 50 tuổi nhập viện trong tình trạng suy tim giai đoạn cuối do bệnh cơ tim thể giãn. Dù đã được tối ưu hóa điều trị nội khoa, phân suất tống máu thất trái (EF) của bệnh nhân chỉ còn 22%. Trước phẫu thuật, bệnh nhân liên tục xuất hiện các đợt cấp của suy tim, với biểu hiện khó thở dai dẳng, đau tức ngực, nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được ghép tim kịp thời.

Ngày 25/7, bệnh nhân được ghép tim từ một người hiến chết não. Những giờ đầu sau ghép diễn biến tương đối thuận lợi. Sau khi thả kẹp động mạch chủ, tim được ghép bắt đầu đập trở lại với sức co bóp cơ tim tốt. Huyết động của bệnh nhân ổn định, chỉ cần duy trì thuốc cường tim và vận mạch liều thấp, không cần hỗ trợ ECMO. Tình trạng chảy máu được kiểm soát tốt, dịch dẫn lưu màng tim và sau xương ức ra ít.

Tuy nhiên, chưa tới 24h sau, tim ghép bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu suy chức năng phức tạp, mức độ nặng, chức năng co bóp của tim gần như mất hoàn toàn, buộc phải hỗ trợ tuần hoàn hoàn toàn bằng ECMO, kết hợp dẫn lưu thất trái. Các thăm dò chuyên sâu đã được tiến hành như chụp động mạch vành, sinh thiết cơ tim đã loại trừ các nguyên nhân từ động mạch vành hoặc thải ghép cấp tính do miễn dịch. Bệnh nhân được xác định có tình trạng suy chức năng tạng ghép tiên phát- PGD (Primary Graft Disfunction), tiên lượng rất xấu.

Trong 48h sau đó, dù được điều trị hết sức tích cực, chức năng tim ghép không có dấu hiệu hồi phục, diễn biến dẫn đến suy đa tạng, tiên lượng tử vong.

Quyết định sinh tử trước cơ hội sống mong manh

Đúng thời điểm đó, sau ghép lần thứ nhất 2 ngày, Bệnh viện TWQĐ 108 tiếp nhận một trường hợp chết não hiến đa tạng. Qua đánh giá, trái tim của người hiến thuộc nhóm tiêu chuẩn mở rộng, không phù hợp với tất cả các ứng viên ghép tim khác đang chờ đợi.

Đại tá, TS.Ngô Vi Hải – Chủ nhiệm Khoa Ngoại lồng ngực, trưởng kíp ghép tim cho biết: "Đây là một lựa chọn rất khó khăn. Tim hiến không thật sự lý tưởng. Thất trái dày rất nhiều do người hiến có tiền sử tăng huyết áp, suy thận. Các chỉ số chức năng tim trên siêu âm cũng đáng lo ngại: EF Simpson 35%, giảm vận động thành sau và vách liên thất; chỉ số proBNP lên tới 11.964 pg/ml. Hơn nữa, tình trạng bệnh nhân nhận đang rất nặng, đã có suy đa tạng nên khả năng chịu đựng thêm một cuộc đại phẫu là vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, trong bối cảnh quả tim ghép lần 1 đã suy chức năng hoàn toàn không phục hồi sau 72 giờ, bệnh nhân chắc chắn sẽ tử vong nếu không hành động".

Trước tình huống đặc biệt này, Bệnh viện TWQĐ 108 tổ chức hội chẩn cấp cứu dưới sự chủ trì của Thiếu tướng, PGS.TS.Phạm Thái Giang – Phó Giám đốc Bệnh viện. Các chuyên gia đầu ngành cùng phân tích toàn diện tình trạng người bệnh, nguy cơ của trái tim hiến và khả năng thực hiện phẫu thuật.

Câu hỏi lớn nhất được đặt ra là: "Liệu có thể dùng trái tim này thực hiện ca tái ghép tối cấp cứu nhằm cứu sống bệnh nhân hay không? Bệnh nhân có đủ khả năng vượt qua thêm một cuộc đại phẫu trong tình trạng suy đa tạng?...

Thiếu tướng, PGS, TS Phạm Thái Giang cho biết: "Ghép tim lần 2 trên một bệnh nhân có lẽ đây là lần đầu tiên ở Việt Nam. Ghép lần 1 đã khó khăn, nhưng ghép lần 2 sẽ khó khăn gấp bội vì bệnh nhân đã trải qua cuộc phẫu thuật đặc biệt, suy đa tạng và phẫu thuật trong trường hợp khẩn cấp. Trên thế giới, trường hợp ghép tim sớm lần 2 không nhiều, tỷ lệ rất thấp. Tuy nhiên, với bệnh nhân này, đứng trước sự lựa chọn việc chấp nhận bệnh nhân tử vong và đối diện với một cuộc phẫu thuật rất lớn, nguy cơ rủi ro, khó khăn rất nhiều, chúng tôi quyết định lựa chọn tái ghép sớm cho bệnh nhân".

Sau hội chẩn, Bệnh viện TWQĐ 108 quyết định sử dụng trái tim từ người hiến chết não vừa được tiếp nhận để thực hiện ghép tim lần thứ hai. Đây là quyết định khó khăn nhưng cũng là cơ hội sống cuối cùng của người bệnh. Quyết định đã được đưa ra, nhưng đó mới chỉ là điểm bắt đầu.

Ngày 28/7, ca ghép tim lần thứ 2 cho bệnh nhân được tiến hành trong bối cảnh đặc biệt như thế. Với kíp gây mê hồi sức, đây là một thử thách đặc biệt, phải duy trì sự sống cho một cơ thể đang ở trạng thái rất mong manh, kiểm soát tuần hoàn, hô hấp và các chức năng sống trong suốt cuộc mổ.

Đại tá, PGS.TS. Nguyễn Minh Lý – Chủ nhiệm Khoa Gây mê hồi sức cho biết: "Lý do tim hoàn toàn không hoạt động sau ghép lần 1 chưa được tìm ra. Điều này tạo áp lực rất lớn cho tất cả ekip thực hiện. Do tim ngừng đập hoàn toàn, bệnh nhân đang chạy ECMO A-V hỗ trợ ngày thứ 3, vô niệu đang lọc máu liên tục, nguy cơ rối loạn đông máu và chảy máu cũng như rối loạn thăng bằng kiềm toan là thách thức rất lớn. Phổi bị viêm lan toả kèm xẹp phổi, nguy cơ khi tim đập lại sẽ gây thiếu oxy nửa trên cơ thể gây thiếu máu vành, cơ tim, phổi và não, nguy cơ tim mới sẽ khó hồi phục chức năng. Bệnh nhân đã hôn mê 3 ngày, áp lực tưới máu cũng như bão oxy não khá thấp (rSO2 25-30%), nguy cơ sau mổ có thể sẽ không tỉnh lại. Trong mổ, chúng tôi điều chỉnh áp lực tưới máu tạng và não cho phù hợp, điều chỉnh các rối loạn đông máu, theo dõi huyết động, cân bằng dịch vào ra, giảm sức cản phổi, căn chỉnh nắn nót từng chi tiết…".

Kíp phẫu thuật thực hiện ca mổ với áp lực và khó khăn gấp bội so với ca ghép lần đầu. TS.Ngô Vi Hải, phẫu thuật viên chính của ca ghép chia sẻ: "Khi ghép lần 2, các tổ chức phía người nhận không còn nguyên vẹn như lần đầu nên việc ghép nối khó khăn hơn nhiều. Chúng tôi đã thực hiện ca mổ với sự tập trung cao nhất và phối hợp chặt chẽ với các bộ phận gây mê, hồi sức, chạy máy để đảm bảo không để xảy ra sai sót dù là nhỏ nhất". Khi quả tim ghép đập lại những nhịp đầu tiên và huyết động bệnh nhân bắt đầu ổn định dần, cả kíp mổ cùng đội ngũ và Ban Giám đốc luôn dõi theo từng diễn biến của ca mổ đều vui mừng vì đã bước qua bước đầu tiên trong hành trình giành lại sự sống, nhưng vẫn vô cùng thận trọng vì biết còn một chặng đường dài khó khăn phía trước.

Sau ghép, thử thách tiếp tục đặt lên đôi vai đội ngũ hồi sức. Giai đoạn đầu sau ghép, chức năng co bóp của tim còn yếu, chưa thể tự đảm bảo đầy đủ tuần hoàn cho cơ thể. Bệnh nhân được hỗ trợ bằng ECMO và sau đó là kết hợp bóng đối xung nội động mạch chủ (IABP), lọc máu liên tục và thở máy. Đồng thời, bệnh nhân phải đối mặt với nhiều nguy cơ và biến chứng nặng sau phẫu thuật như chảy máu, nhiễm trùng và suy giảm chức năng nhiều cơ quan, đòi hỏi phải theo dõi, điều trị và điều chỉnh các biện pháp hồi sức liên tục. Qua quá trình điều trị, chức năng của tim ghép từng bước cải thiện.

Bệnh nhân được cai ECMO thành công vào ngày thứ 8 sau ghép, rút ống nội khí quản vào ngày thứ 10 và ngừng hỗ trợ bằng IABP vào ngày hậu phẫu thứ 11. Đây là những dấu mốc quan trọng, cho thấy tim ghép đã dần hồi phục và có khả năng đảm bảo tuần hoàn cho cơ thể mà không cần các biện pháp hỗ trợ tuần hoàn cơ học.

Đại tá, TS.Ngô Đình Trung – Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện TWQĐ 108 cho biết: "Đến nay, tình trạng của bệnh nhân đã có những tiến triển tích cực và rõ rệt so với giai đoạn hậu phẫu nguy kịch. Bệnh nhân hiện tỉnh táo, tiếp xúc và hợp tác tốt, đã bắt đầu tham gia các hoạt động phục hồi chức năng như tập đứng, tập ngồi ghế và tập đạp xe. Chức năng của các cơ quan cũng đang từng bước hồi phục tốt, cho thấy cơ thể đang thích nghi với tim ghép và phục hồi sau một quá trình điều trị, hồi sức kéo dài và phức tạp. Tuy nhiên, do đây là trường hợp ghép tim lần thứ 2, trải qua nhiều biến chứng nặng và một thời gian hồi sức tích cực kéo dài, bệnh nhân vẫn cần tiếp tục được theo dõi và điều trị sát sao. Các bác sĩ tiếp tục đánh giá hằng ngày chức năng tim ghép, tình trạng nhiễm trùng, chức năng các cơ quan và khả năng phục hồi toàn diện của bệnh nhân".

Cơ hội sống từ nghĩa cử của người hiến và quyết định của người thầy thuốc

Ghép tim lần thứ 2 cho cùng một người bệnh trong thời gian ngắn là tình huống đặc biệt hy hữu. Thành công của ca ghép không chỉ đến từ kỹ thuật phẫu thuật, mà là kết quả của nhiều yếu tố hội tụ: Ngoài việc có trái tim được hiến đúng thời điểm, thì sự phối hợp nhanh chóng trong toàn bệnh viện; quá trình hội chẩn liên chuyên ngành và trên hết là quyết tâm tìm kiếm cơ hội sống cho người bệnh.

Thượng tá, TS.Ngô Tuấn Anh – Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật tim mạch xúc động khi chứng kiến sự hồi phục của người bệnh và cho biết: "Chứng kiến khoảnh khắc trái tim được ghép lần thứ 2 bắt đầu co bóp nhịp nhàng, huyết động ổn định và người bệnh dần hồi sinh một cách phi thường sau chuỗi giờ phút căng thẳng tột độ, toàn bộ ê-kíp như trút bỏ được gánh nặng. Đối với những người làm nghề y chúng tôi, không có hạnh phúc nào lớn lao hơn việc giành giật thành công mạng sống của một con người ngay trước cửa tử".

Hành trình phía trước vẫn còn dài, nhưng với một người bệnh từng đứng ở ranh giới sinh tử, từng trải qua hai lần ghép tim chỉ trong vài ngày, mỗi bước vận động hôm nay là một tín hiệu cho thấy quyết định khó khăn ngày 28/7 đã mở ra một cơ hội sống mới.

Nam bệnh nhân xúc động chia sẻ: "Đây là trường hợp hy hữu, nên tôi thấy bản thân cực kỳ may mắn khi có được trái tim thứ 2. Đội ngũ bác sĩ rất tận tâm, tận tình, cứu sống tôi. Tôi cảm ơn, trân trọng tình cảm của những người hiến đã trao cho mình để cứu lấy sự sống của mình".

Mời độc giả xem thêm video: